Kitle Estetiği Olarak Pin-up

Paylaştıklarım pin-up’ın bugüne özgü yorumları. Arada denk gelince değiniyorum: pin-up’un kod benzeri bir kökeni varsa, aşağı yukarı yüz yirmi beş yıl önce kitlesel basının ürettiği “ideal kadın” figürlerine dayanıyor. Amerika’da Gibson Girl denilen üslup, bunun erken ve öğretici bir örneği sayılıyor. Dergi ve gazetelerde yaygınlaşan güzel kadın çizimleri hem “çekici” hem “itibarlı” görünen bir norm üretiyor, öyle ki “New Woman” imgesinin görsel standardı gibi çalışıyor. Reel hayatta “güzellik” kişisel bir özellikmiş gibi kabul görür, oysa pin-up daha baştan kitlesel dolaşıma uygun bir şablon tasarlıyor.

Sonra baskı teknolojisi, dergi ekonomisi ve reklamcılık gibi işin endüstriyel tarafı devreye giriyor. Pin-up, bir “yüksek sanat” iddiasıyla değil, poster gibi duvara asılabilen (kelimenin tam anlamıyla “pin-up”) ve hızlı tüketilen bir ürün olarak öne çıkıyor. Terimin İngilizcede 1941 civarında kayda geçmesi de tesadüf değil: görselin dergiden koparılıp asılması, özellikle savaş dönemi gündelik pratiğiyle birleşiyor. Merriam-Webster sözlüğü “pinup”ın ilk kullanımını 1941 (sıfat) olarak veriyor.

İkinci Dünya Savaşı bu formatı hızlandıran katalizör. Pin-up kadınlarının “hep güzel” olmasının nedeni romantik değil, savaş koşullarında askere moral verdiğine ve ölümcül rutinden kısa süreli bir kaçış imkânı sağladığına inanılmış olması. O görsel dilin uçak burun resimlerine (nose art) sıçraması da pin-up’ın askerî kültürle nasıl eklemlendiğinin bir başka delili.

Bu noktada üretilen “güzellik” yalnızca bir arzu nesnesi olmaktan çıkıyor, düzenin ve normalliğin görsel temsiline dönüşüyor: gençlik, sağlık, pürüzsüzlük, simetri, neşe ve pozitiflik. Pin-up’ın klasik kurnazlığı da burada: erotizmi “açıklık”tan değil “örtük mizansen”den üretebilmesi. Bu sayede hem geniş dolaşım kanallarına uyum sağlıyor (sansür ve ahlak rejimleriyle kavga etmeden), hem de tüketiciye arzu ile masumiyetin aynı karede satılabildiği bir paket sunuyor.

“Pin-up klişesi” diye bir şey var. Dikkatle bakınca bütün o güzel kadınların benzer biçimde bize baktıklarını ya da kendilerini benzer biçimde sergilediklerini fark ediyorsunuz. Aynı beden mantığı, aynı yüz okunurluğu, aynı ışıkla karşılaşıyorsunuz. Bu, sanatçının hayal gücünün fakirliği değil, formatın gereği. Format ne ister? Hızlı okunan, kolay hatırlanan, satışı tetikleyen bir imge.

Pin-up, güzeli resmettiği için değil, “güzellik” denen şeyi bir kitle standardı olarak icat edip dolaşıma soktuğu için var. Biz bugün pin-up’a bakarken bir kadına baktığımızı sanıyoruz, çoğu zaman baktığımız şey, modern çağın norm üretme makinesinin çıktısı: basın + reklam + savaş zamanı psikolojisi + tüketim kültürü.

Pin-uplara bakarak güzellik ve kadın imgesinin dönüşümünü görebilir miyiz? Bence evet, ama pin-up “kadın güzelliği”ni değil, dağıtım ağlarının (daha bilinen adıyla kapitalist piyasanın) libido ile yaptığı anlaşmayı resmediyor. Anlaşma bozulmadıkça, yüzler değişir, şablon kalır.