Çarşamba, Mart 31, 2021

Nazlı Hanım

Arnavutköylü, kürklü kadın, elmacık kemiklerine sürülmüş allık. Şen kahkaha, gülünce kaybolan gözler. Ah bayım ah kıvraklığı. Kız öpme kuyruğunda bir peri. Rüzgârda havalanan sayfa. Hayat izi. Tunalı’da bir uçurtma. Hafif deli. Bir şen kahkaha daha! Atar tüfeğiyle her kitapta bir melek. Aşklar ve hatıralar. Nazlı Eray, dalından düşecek kadar büyük bir rüya elması. Diri tutmalı öyküleri. Hafif deli. 

 

Salı, Mart 30, 2021

Tuhaf Kitaplar (5)

Selami Münir Yurdatap'ın ilginç bir romanına denk geldim, erotik romanlar toplamış bir merhumun terekesinden çıkmış olmalı ki, Şehvet Geceleri'ni benzer nitelikte kitaplar arasında keşfettim diyelim. Bu türden pulp romanların temel zaafiyeti kurgusal dağınıklığıdır, çok şey anlatmak ister, karakter sayısı durmadan artar, yoğunlaşması gereken yerde yoğunlaşmaz, seyrelme ihtiyacında seyrelmez filan... E bu roman haliyle çok farklı değil. Muhtemelen, önce bir gazetede tefrika edilmiş... günbegün yazıldığı-neşredildiği anlaşılıyor. Diğer yandan, kötü yazılmış diyemem. Yayım tarihi 1946. O bakımdan cesaretli demek de gerekiyor.  

Roman iki yönlü gelişiyor, ilkinde romanın reel zamanı var, Şadan isimli genç bir işadamını izliyoruz, diğeri ise Şadan'ın tesadüfen bulduğu ve okuduğu günlük. Romanı ilginç kılan da bu günlük zaten. Genç bir kadın, neredeyse ilk cinsel deneyimlerini anlatıyor ve anlattıkları içinde bir kadınla ilişkiye de giriyor. Cesaret dediğim esas olarak buydu... Benim bildiğim kitapla ilgili yargıya intikal etmiş bir şey olmadı, gözden kaçmış gibi duruyor. 

Şadan, günlükte anlatılan insanlarla roman boyunca karşılaşmaya başlıyor, gel gör ki, yazar okurunu sürekli şaşırtmak istediği için hikayenin ucu bir yerde kaçıyor, sayfalar harcanmış bir karakter iki satırda kaybolup gidiyor vs. Kahramanımız, günlüğün devamını bulunca işler çatallanıyor, meğer yazarı ilk defteri kaybedince ikincisini yazmaya başlamış, romanın seyri de orada değişiyor, beyfendi şehvetli bir merakla okuduğu günlüğün yazarının karısı olduğunu anlayınca öleyazıyor... 

İlginç bir bölümün görselini aşağıda paylaşıyorum, ne niyetle yazıldığını bilemiyorum ama Yurdatap, kadınlardan hoşlanan bir kadını ameliyatla erkek yapmış... Öyle mi münasip görmüş, sansüre önlem mi almış bilmek mümkün değil. Hep söylüyorum, ahlakçının şehveti ile şehvetlinin ahlakçılığı bazen birebir örtüşüyor. 

Pazartesi, Mart 29, 2021

Son Okuduklarım 47

İlk Adam, Camus'nün ölümüne sebep olan trafik kazasında çantasından çıkan son romanı... Uzun yıllar sonra o taslak karısı tarafından yayımlanmış ve epey konuşulmuştu. E bu onun çizgiye uyarlanması. Fernandez'in yine Camus'dan yaptığı "Yabancı" uyarlaması da başarılıydı ama bu iş çok daha farklı olmuş, zor çünkü, çok katmanlı ve bence hayli dağınık olan metin iyi toparlanmış. Çizgiyle betimlemek, romanı güzel açmış... Başarılı bir albüm. Hesaplaşma için Burhan Arpad'ın anıları denebilir, deneme gibi yazıyor, her zaman kronolojik ilerlememiş... İlginç metinler, tiyatro ile ilgili yazdıklarını severim, burada da özellikle gazetecilik dönemini hoş anlatıyor. Irmina, yakın dönemin çok konuşulan grafik romanlarından biri. Barbara Yelin, bize Nazi döneminden genç bir kadının hikayesini anlatıyor. Sıradan bir hayatın siyasetle (daha çok faşizmle) ve o yılların deveranlarıyla nasıl savrulabileceğini gösteriyor. Abartmadan, sahici ölçülerde sakinlik ve mesafeyle az bulunur bir "mikro tarih" denemesi çıkartmış ortaya. Genellikle Almanların Nazilere nasıl uyum gösterdiği olup bitene nasıl olup da ses çıkarmadığı konuşulur-sorgulanır. Yelin, bunu bir kadının hikayesiyle anlatarak başka bir "kuyudan", gözaradı edilen taraftan tartışmalara katılıyor. Irmina'nın dünyayla ilişkisini, gayesini, çabası, uyum ve uyumsuzluğunu, çaresizliği ve farkındalığını güzel resmetmiş. Şöyle söylesem, abartmış olmam, yılın en iyi grafik romanlarından biriyle karşı karşıyayız. İlham verici bir kadın biyografisi. Uşak ile Yosma, Berberova'nın sürgünde açlık ve yoksulluk içinde yalpalayan karakterlerinden ikisini anlatıyor. Deliren, içen, yalan söyleyen, kendini satan, terk edilen, hayatta kalmaya çalışan bir kadının trajedisini okuyoruz. Neyi var neyi yok kaybeden, gençliği ve cıvıltısından başka tek bir şeyi olamayan güzelce bir kadın var "merkezde" ... Metne sakalet o denli nüfuz ediyor ki o güzelliği unutuyoruz, çırpınıyor çünkü... Cahide Sonku sokaklara düşer ya... çoğu anlatıcı onun aslında o kadar da güzel olmadığını vurgular, spotlar sönmüştür çünkü... Berberova anlatılarını seviyorum, asaletle sefaleti yan yana getirirken hem yumuşak hem de sert olabiliyor... E bu kitaptaki kadın da çaresizlikle yüzüne bile bakmayacağı bir adamla yaşamaya başlıyor, sonunda yetmiyor tabi...

Sahaf, Roald Dahl'ın snap ending tarzı hikayelerinden biri... Finali yükselten yavaşlık, etkiyi çoğaltan yoğunlaşma ve aa dedirten oyunbazlık var "tencerede". Nasıl desem, The New Yorker seçimi hikayelerden biri gibi... Kitapta metne eşlik eden ilüstrasyonlarsa "şahane", İnka'nın tatlı bir serisi diyelim, bilenler bilmeyenlere anlatsın... Ziya Şakir'in Gavur Memet serisini ilk kez okuyorum, atmosferi var, bazen edebiyattan çok gazeteci gibi yazıyor, hikayeler bugün için eski duruyor ama hangi tefrika durmuyor ki... Bir katilin peşinden İstanbul'u geziyoruz, o fasıl güzel... işleyiş ve varılan yer pek de helecanlı değil. O kadar kalpsiz değilim, bir kitap daha okurum seriden... Rewhat, iyi bir çizer, üretken, deneyen, arayan bir hikayeci. Arife'de iyi bir kıvam yakalamış, ilişkiler hakkında yine büyük laflar ediyor ama kediler dünyasında buna nanik yaparak, ironiyle kendini frenliyor. Bukowskivari "ergen kalmış" erkek sayıklamaları kedilerle, naif, sempatik ve masumane bir saflıkla bertaraf ediliyor diyelim. Elma Surat'ın Akılalmaz Hayatı, arkadaşlık ve farklılıklar üzerine Sempé'nin yarım asır önce resmettiği bir hikaye. Ve evet, itiraf ediyorum, Sempé'nin iyicilliği, naif ve sıcak çizgileri, Pıtırcık'tan bu yana hayallerimin bir parçası, birlikte büyüdüğüm kıkırdatan coşkuyu ve o "neşeli hayatı" seviyorum.  

Pazar, Mart 28, 2021

Annesinin doyuramadığını...

https://www.deviantart.com/nonparanoid/art/family-portrait-661129446
Bir söz var, doğru buluyor, seviyorum, "Annesinin-anasının doyurmadığını biz nasıl doyuralım"... Annesi doyuramamış, "ana sütü", şefkati, desteği yetmemiş biz ne yapsak nafile gibi bir şey bunun açılımı... Malum, çocukluk mühim, mutsuz çocuklar eninde sonunda mutsuz insanlar oluyorlar.

Bazı insanlar, ne yapsanız değişmez, bütün ilişkilerinde "alacaklıdırlar", sızlanır söylenir, gözyaşı döker, ilgi isterler, hep onlar mağdurdur, hep onlar haklıdır, konuşulmak, konuşmayı bitirmek, en güzel sözü söylemek, takdir edilmek vs vs... Vallahi tillahi bir türlü bitmez istekleri...

Bir  de borçlu hissedenler vardır, fedakarlık ve perhiz hissi o borçlu olma hissinin meşrulaştırılmasından doğar. Çırpınır dururlar...

Hayatımız, yakın çevremiz, ruhumuzu gerenler ve gevşetenler mi demeli, bu borçlularla alacaklılar arasında geçiyor... Biri daha iyi, diğeri daha kötü filan demiyorum. Mutluluk ve hayatla başedebilmek başka şeyler çünkü... 

Ha bir de alacaklı ya da borçlu olup olmadığını keşfedebilmek var, bunu yapmak  (bence başarmak) insanı iyileştiriyor olabilir...

Cumartesi, Mart 27, 2021

Sülün Osman


Ünlü dolandırıcı Sülün Osman'ın kimi maceraları meğer vakti zamanında plağa aktarılmış, eskilerin deyişiyle "radyo tiyatrosu" havasında üç skeç hazırlanmış. Yeşilçam dublajı ve efektleriyle,  şive komiğine dayandırılan bir komedi tasarlanmış. İşte Sülün, taşradan İstanbul'a gelen Laz, Konyalı ve Kürt arkaşlara tramvay, Saat kulesi ve yangın kulesi satıyor filan...

Hikayeler "essah mı" yoksa yakıştırılmış mı bilemiyoruz, doğrusu varsa, olsa olsa polis kayıtlarında olabilir. Adam yalancının teki çünkü. 

Dolandırıcılık hikayeleri ancak komedi olarak anlatılabiliyor, dışarıdan bakınca insana "yahu buna nasıl inanır" dedirten öyküler çünkü... Komedisi yapılsa da nihayetinde trajik çünkü... zeka ortalaması mı desek, kültürel sermaye mi desek insanlar "dolambaçı" göremiyor, anlayamıyorlar, para hırsıyla inanıyor, inanmak istiyorlar.

Oturduğum mahallede sonradan hapse girmiş (e başta beyfendi sanılan) bir dolandırıcı varmış, ben buralara taşınmadan evvel yükünü tutmuş, yapacağını yapmış, ne yapmış derseniz, işte esnaftan küçük paralar alıp faiziyle geri ödeyerek başlamış işe... Milleti bu işe alıştırınca asıl safhaya geçip, fazlasını istemiş, büyük paralar toparlayınca da "kaçmış", "kayıplara karışmış". Daha doğrusu kaçmaya kalkmış, haftasında enselenmiş diyelim. Adam hapse düşmüş, olan paralarını kaptıranlara olmuş. Bana hikayeyi mağdurlardan biri olan taksici anlatmıştı. 

Gel zaman git zaman, aynı taksici benimle bir şey konuşmak istediğini söyledi. Yolda giderken sağa çekip derdini anlatmaya başladı. Kendisini dolandıran adam hapisten buna bir mektup yazmış, mektubu da gösterdi, mealen, işte şu kadar borç para verirsen, "dışarı çıkınca sana bütün paramı ödeyeceğim, bir de üstüne faiz vereceğim, ben o paraları yemedim, yer miyim, bir yerde saklıyorum, en çok sana üzüldüm, sen diğerleri gibi değilsin" filan diye yazmış... Yine bir sürü alavere dalavere anlayacağınız...Muhtemelen pek çok mağdura aynı mektubu yazmıştır.  Taksici, bana soruyor, "güveneyim mi, vereyim mi bu parayı, sen ne dersin abi?" Bu soruyu soran arkadaşımız, iki ev parasını aynı dolandırıcıya kaptırmış biri, dön dolaş, daha düşünüyor, doyamıyor, doyamamış kandırılmaya diyerek geçelim...

Sülün Osman neden sevimli gelmiş bize, hovardalığı mı lafazanlığı mı, ne'si ilginç gelmiş okur yazarlara... Yoksul ve eğitimsiz insanları kandıran biri... Hani edebiyatı yapılır ya, "zenginden alıp fakire dağıtan" biri değil... Çalmasının-dolandırmasının siyasi ya da ahlaki bir gerekçesi de yok, kazandığını pavyonlarda eziyor, Ankara ağzıyla söylersem, o paranın "hayrını" da göremiyor, altı üstü üç gün zengin yaşıyor, felekten bir iki gece çalabiliyor ancak... 

Gel gör ki popüler kültürün bir tür kahramanı Sülün Osman, o sebeple plağı olmuş, hikayeleri merak ediliyor. Acaba diyorum, yapıp ettiğiyle salaklığı mı teşhir ediyor, o mu hoşa gidiyor...Kanuna ahlaka da nanik ediyor, o da ilgi çekici bir meydan okuma... Kazandığını cıyır cıyır yemesi de...  Cevabı bir tane değil, o çok açık... 

Cuma, Mart 26, 2021

Ahlakçının Şehveti

Fotoğraf, dönemi için cesur ve iddialı, geçenlerde erotik fotoğrafların altına uydurulan komik metinler yazan "gazetecilerden" söz etmiştim, bu fotoğrafta kullanılan metin ise komik değil, aksine ciddi ve vakur, sözüm ona ahlakçı bir tonda hımhım ediyor. Esprili sayanlar olabilir,  ben o kadar emin değilim.

Şöyle denmiş: "Daktilo (Sekreter) aranıyor. Aranan şartlar boy, bel, göğüs, kollar, bacaklar, baldırlar, kalçalar yirminci asır güzellik ölçülerine uygun olacak. Daktilomuz uysal, patronunun her emrine gık demeden itaat eden, götürdüğü her yere giden bir genç kız olmalıdır. Makinede yazı yazmayı bilmesi, hatta okuduğunu anlaması mevzuu değildir. Bunun için evvela ilan edilen posta kutusuna biri boy (dekolte) ve biri portre olmak üzere iki resim göndermesi icap eder. Davet mektubu alınca da tereddütsüz bizzat müracaat etmelidir. Ancak bu suretle kendisinin inceden inceye muayenesi kabul olunca işe yarayıp yaramadığı anlaşılabilir. Maaş, tabiatıyla yüksektir."

Bundan sonrası ahvah eden, hayıflanan ahlakçının yargısını içeriyor: "İşte, zamanımızda yeni zenginlerin 'bizim daktilo kız' diyebilmek için kiraladıkları genç kızların hazin hikayesi"

Tahayyül edilen şeyin gerçek olup olmaması önemli değil, fantezi faslından yazılmış çünkü... Eleştiriyor mu hararetleniyor mu oraları karışık
 

Perşembe, Mart 25, 2021

Kalem elin dilidir

Yukarıdaki görsel 1947 yılında çizilmiş...Bugüne kaldığına, saklandığına göre önemsenmiş olmalı...Ne amaçla, neye yönelik yazılmış, bu görsel neden üretilmiş belli değil. 

"Kalem elin dilidir" için yazı yazma zanaatkarlarının aralıklarla kullandığı bir şiar ve slogandır diyelim..."Kalemin secdesi yazıdır" vardı bir de galiba... Meslek grupları, özellikle zanaatkarlar bu türden sloganları severek inanırlar. Malum, ruhani ve manevi arayışlar, pekiştirmeler olmadan olmuyor... çorbanın tuzu gibi!

Yahya Kemal

Üsküplü Sehsüvar. Yeni divan şiiri. Şair-i azam dediler. Dokuz yıl hiçbir okulu bitirmeden gezip tozdu Avrupa’yı. Kilo derdi olmadı, sofrasıyla hatırlandı. Sofrada konuştu, sofrada yazdı. Şiir nağmedir, okunmaz söylenir’e inandı. Çok bilmediği ve inanmadığı Müslümanlığı hatırlattı şiirleri. İç gıcıklayan, hoşa giden. Başka türlü bir erotizm. Gök kubbemiz dedi, Aziz İstanbul ve rubailer. Eski şiirin rüzgârı, zeytinyağlı yemekler. Hiç eve dönmedi, hiç yalnız kalmadı. Süleymaniye’de Bayram Sabahı dendiğinde ağlamaya hazır hayranları vardı. Yahya Kemal, güzel okunan şiir, Türkçenin uçurulan şeyhi…

 

Çarşamba, Mart 24, 2021

Zaman, ölüm kalım, hır gür...

Birileri söyleyince farkına vardım, evet, “hayat kısa” diyorum hep. Zaman akıp gidiyor, doğru kullanmak lazım. Boşa geçmesin günlerim istiyorum. Ölüm meselesini hırgürden, benim için saçma olan tartışmalardan uzak kalmak adına kullanıyorum daha çok. Nasıl söylesem, abartacağım biraz, İnsanlar genellikle ya sadece eleştiriyorlar veya sadece tek bir iş yapıp dönüp dolaşıp onu konuşuyorlar. Enerji kaybına yol açan anlamsız kavgalara  girmekten kaçınıyorum galiba. Kaçabiliyorum demek değil bu, kaçmak istiyorum. Bir ay sonra, bir yıl sonra unutacağınız bir kavgaya girmeyeceksiniz diye düşünüyorum. Çok kavga edilen bir çevrede büyüdüm, bıkkınlık da var bu arzumun içinde, anlamsızlığı anlamak da…

Oğlum doğana kadar ölümü pek akla getirmezdim, herkese oluyormuş, bir noktada ben ölürsem, ailem nasıl yaşayacak diye düşünüyorsunuz. Bir de yaşınız ilerliyor, hiç olmayacak bir şey değil artık diyeceğiniz bir döneme giriyorsunuz. Boşa geçmesin farkındalığı bu. Yaptığınız işle de övünmeyeceksiniz, geride kalmış bir şey çünkü. O da bununla ilgili. İşinize gücünüze bakacaksınız. Ne dersek diyelim üretimler kalacak geriye. Uzak duracaksınız. Hayaller olabilir, olmayabilir, oldurmaya çalışırsınız, hayalleri çok paylaşamıyorum. Olmazsa diye sakınıyorum, eskiden beri böyledir bende. Bir parça romantize ediyor olabilirim,  aslolan çalışmak ve üretmek. Çalışırsanız olur, inanırım buna.

 Sanatçılar genellikle haksızlığa uğradıklarını, kendilerine değer verilmediğini düşünerek üzülür, sinirlenirler ben bunu da enerji kaybı sayıyorum. İşinizi yapacaksınız, takdir ve tekdir başkalarının işi, yola devam edeceksiniz, hani futbolcular diyor ya “önümüzdeki maçlara bakacağız” diye… Türkiye’de herkes Orhan Pamuk’u eleştirir, onun kadar çalışan kaç yazar var. Sahi söylüyorum, kaç kişi var? Büyük laflar etmeye odaklanmış bir toplumuz, hepimiz bundan etkileniyoruz ama bir de işin çalışma faslı var. Ter döküyorsun, odaklanıyorsun, dünyadan kopuyorsun. Ha o iş kolay olmuyor.

Pazartesi, Mart 22, 2021

Makas

Komünizm karşıtı fikir olarak başarılı bir karikatür...1949 yılında Aydede'de çıkmış. Refik Halid'in önerisi ve onayıyla olmalı, genç Turhan Selçuk çizmiş. Milli Birlik, makasla Sovyetler'i bertaraf ediyor... 

1949'da ne olmuş da bu çizilmiş gibi bir soruya cevap arayalım mı? Doğrusu sol tarih açısından pek de önemli bir şey olmuyor,  1947 TKP Davası, DTCF Tasfiyesi, sol partilerin kapatılması filan derken ortada "solcu" namına kimse bırakılmıyor. Yani 1949'da muhalif ses var diyemeyiz. Rejim çok daha önce kendini sol düşünceye kapatıyor çünkü. 

Şu söylenebilir, yoktan var ediliyor diyebiliriz, Soğuk Savaş ikliminde Amerika'dan destek beklediğimiz için "Komünizm tehlikesi" varmış gibi davranıyor, abartıyoruz. Refleks gösteriyoruz, refleks de temrin ve tekrar ile olur. Söylenip duruyoruz. 

Pazar, Mart 21, 2021

Kederi Çağırdık, Geldi Oturdu Yanımıza

Tuncer Erdem’in ilk çizgileri, zamanın enteresan dergisi Limon’da çıktı. Limon’un enteresanlığı, mizah dergilerinin alışık olmadığı biçimde yeni çalışmalara yer vermesinden kaynaklanıyordu. Erdem, Limon içindeki ayrışmada Nankör ve daha sonra Deli’yi çıkartan kadronun içinde yer aldı. Sonra edebiyat dergileri, haftalık ve aylık az satar muhalif siyasi magazinlerde çalışmaları yayınlandı. Başlangıçtaki tarzı çizgi romana yakındı. Kareler arası ardışıklık ilkesine dayanarak görselliği olan hikâyeler anlatıyordu. Giderek bu ardışıklığı önemsemez oldu. Şiire yakın duran cümlelerle (dizeler?) birlikte illüstratif kareler kullanmayı tercih etti. İlk çalışmalarıyla kıyaslanırsa metin ile görsellik uyumu her çalışmasında azalmaya başladı veya bu yakınlık hemen anlaşılamayan bir tarza dönüştü. Metinler, metaforik bir anlatımla başkalaştı ve görsellik, kendi dizgesi içinde uyumlu olma şartını pek önemsemez oldu. Şöyle de söylenebilir, Tuncer Erdem, okur ya da editör beklentilerine göre çizmez olduğu yeni bir üretim-yaratım evresine geçmişti. Bu değişim, Erdem’i başka bir safhaya taşıdı. Erdem, nasıl hikâyeler anlatıyor diye sorulabilir. Çünkü üretimine yataklık eden yayın mecraları değiştiğine göre, kişisel tercih kadar, çizgi anlatılardan beklenenler de farklılaşmış demektir. 

Günümüzün mizah dergileri bu türden çizgi anlatılar kullanmıyorlar. Popülerlik ve anlatısal bütünlük-süreklilik doksanlı yıllardan çok daha fazla aranıyor. Mizah dergileri bugün, neredeyse sadece, komik, saldırgan, bazen ajitatif, argoya başvuran ve ahlakla didişen anlatılara yer veriyorlar. Erdem ise geniş anlamıyla kederli bir estetiğe yakın duruyor. Aktüelle hiçbir biçimde ilgilenmiyor. Siyasete ve gündelik hayata hiç başvurmuyor. Zaman, mekân ya da tarihin olmadığı siyah-beyaz bir dünyadan enstantaneler istifliyor. İyilik ve kötülüğün, güzellik ve çirkinliğin arsızca yer almadığı, şeytanı ve sofusu olmayan bir dünya bu. Limon’dan, Deli’den bu yana yazıp çizdiklerine bakarsak, kederli karelerine rağmen katıksız karamsar olduğu söylenemeyecek bir anlatıcı Erdem. Onu tanımlayan en doğru ruh hali sanıyorum, içli bir bağışlayıcılık arayışı. Hayatı anlamaya çalışan perhizci biri o, belki bir Vaiz. İyimser de değil, dünyaya bakarken evvela sonbaharı, başıboş köpekleri, uzak köyleri, hırçın dalgaları, göçmen kuşları, çobanları, buharlı trenleri, eşyasız evleri, deniz fenerlerini, taşra tenhalığını gören biri. Eskiden koşan, koşarken neşelenen insanlar da çizerdi. İlk hikâyelerindeki Kafkaesk grilik, insan doğasına ilişkin suçlayıcılık, şehrin kodlarını deşifre eden betimleyicilik eskisi kadar öne çıkmıyor. Çocuksu bir espri de olurdu, iç ısıtan, onu da hatırlamıyor epeydir. 

Kısa bir süre önce yeni bir albümü çıktı, adı bile Erdem’in evrenini tanımlıyor: Kar, Kömür, Keder… Kapaktaki köpek, onun hemen arkasında duran bisikletli çocuk… İşte dedirtiyor insana, ben bu kederi hatırlıyorum. Albüm, boş sokaklar, yalnız başına duran çocuklar, konuşsalardı muhtemelen tek tük konuşacak insanlarla dolu… Yine balıklar, yine kayıklar, yine ufuk çizgisi… Kötülüğün bile sessiz olduğuna inanıyor Erdem… Odunluklara kilitlenen bisikletler, çürük çerçeveler, kırık camlar, gözaltlarındaki lekeler, ense kökündeki ağrılar, çocukluğundaki sesi arayanlar, nemli ayrılıklardan bahsediyor. Biz böyle bir toplum değiliz, gevezelik ölçüsünde çok konuşuyoruz, bir parça abartacağım ama böğürerek ağlıyor, gözümüzden yaş gelene kadar gülüyoruz. 

Erdem, bizi anlatmıyor, kendi dünyasını, kişisel hüznünü, çelişkilerle yüklü sükûnetini gösteriyor. Onun dünyasında yaşayanlar sanki suçluluk çekiyorlar. Hüzünlerinin nedeni, neşelerini kaybetmekten, iyiliği beklemekten, bilemiyorum belki de çıkışsızlıktan kaynaklanıyor. Hayali fenerin kıyısında duran, duvar dibine bavulları sıralayan insanlar yola çıksalar, denize açılsalar, başka bir ülkeye gitseler mutlu olacaklar mı emin değilim. Hepsi, evet hepsi suçluluk duyuyorlar. Masum olmadığımızın karinesi olarak boş gözlerle ufka, ormana, sokağa ve bize bakıyorlar. Tuncer Erdem, pişmanlığın ve kederin çizeri. İleride, daha konuşkan, bize, kendisini ve dünyasını anlatacağı bambaşka, belki otobiyografik bir hikâye anlatabilir diye umuyorum. Eskiden onun gibi çizen çeşitli isimler vardı, bugün onlar yoklar. Yıllardır kendisini de terapi eder gibi bize kederden söz ediyor. Garip, gelip insanın içine çöreklenen başka bir bağlamın hikâyecisi olarak üretmeye devam ediyor. 

Radikal Kitap, 22.4.2011

Cumartesi, Mart 20, 2021

Buyuruculuk

Hilmi Ziya'nın bir kitabında rastladım bu yayınevine, daha önce hiç görmedim gibi geliyor, en azından dikkat etmemişim. Doruktekin Yayıları (Yayınları değil)... Logonun içinde "Buyuruculuk Türkündür" sloganı yazıyor.

Slogan, bildiğim kadarıyla ilk olarak 1960'ların ikinci yarısında Kıbrıs mitinglerinde kullanılıyor... Sonra Necdet Sevinç'in yazı ve ifadeleriyle yaygınlaşmış, ki bu da yetmişli yılların ortası... Bir oyununda geçiyormuş, okumadım, bulursam okuyacağım. Ülkücü literatüründe hatırlanan bir slogan. 

Buyurucu, emreden veya karar veren anlamında kullanılır, hükmeden gibi diyebiliriz. Hükümdarlık Türkündür demek istemişler. Siyaseten romantik bir coşkusu olduğu aşikar. 

İnsan ister istemez yayınevinin seçimini, akademik mesafe şartını, Hilmi Ziya'nın dilini ve kitabını (ki kitap, ilk olarak yurt dışında yayımlanmıştı) bu sloganla haliyle angaje yayıncılıkla birarada düşünüyor, ilginç tabii...

Fakir

Köylünün oğlu, ismi kaderi. Vur çapayı ayrığın dibine. Sinemanın meşhur ettiği ilk yazar. Köy edebiyatının solculuk sanıldığı zamanların övgüsü ve yergisi. Bulanık suyun kavgaları... Mevsim hep bozkır, zaman hep ağaların köstekli saati. Kadınlar güçlü ve konuşkan, kadınlar kurnaz. Köy bir kıta, hakkını alamamış Afrika. Meydanda Irazca’nın dirliği. Islığı ve küfrü kurtlara, yobazlara, sağcılara. Ay bizim, güneş bizim. Kör olası emperyalizm. Fakir Baykurt öğretmenlerin romancısıydı, en iyisiydi, en ünlüsü. Ateşi, ateş olamadı edebiyata. Metruk ev.

Cuma, Mart 19, 2021

Levent Çamaşırları

Yazarlık, ne yazarsan yaz, az ya da çok iç dökmek, dökülmek, bile isteye çamaşırları sermek ve göstermek değil mi yani... hiç yani...
 

Şuraya bir x koyalım

Fıkra gibi gerçekten, partiler kapatılıyor da ne değişiyor, sahiden soruyorum, kapata kapata bugüne değin kapatanlar lehine hangi başarıya ulaşıldı, neye ilaç oldu, ne çözüldü veya bu yolla ne çözülebilir...  

Memleketi memleket, insanı insan, seni sen, beni ben, bizi biz yapan vicdanımızdır. İnsan, vicdanıyla düşünürse iyileşir ve iyileştirir. 

Perşembe, Mart 18, 2021

Sanatına en büyük darbeyi...


Yukarıdaki satırların yazarı, muhafazakar bir yazar, kitabı da meşrebine uygun bir yayınevinden çıkmış... Mesele yazar ve yayınevi değil... İnsanların tek ve doğru bir edebiyat algısı var, onun dışındakiler tü kaka saymakta beis görmüyorlar... halbuki yok öyle bir şey... Tek edebiyat yok ki... hep söylüyorum iyi ki de yok... 

Mehmet Rauf, erotik bir hikaye yazdı diye nasıl gözden düşebilir ki diye enine boyuna düşünmemiş yazarımız, yüz yıl geçmiş, halen konuşulabiliyor, aranıyor da demiyor... Çünkü o erotik edebiyatı sevmiyor... Ortaç, mizah, kadın ve şehevilikle (erotizm demek istiyor sanırım) uğraştığı için kendini harcamış (mı acaba?) Adam gazetecilik yapıyor, geçiniyor, günü yakalamaya uğraşıyor dese... sakin kalacak... 

Sanatına en büyük darbeyi... türü ifadeler için... ne desem boş... hep olacak böyle yorumlar. Kolaylık çünkü, "sanat budur" diyorsun, kesin ve tartışılmaz bir ifade olduğu için sadece birilerini harcamıyorsun, kendini de kutsuyorsun... 

Keşke her şey bu kadar basit olsaydı...

Sanatın her türünde hiyerarşiler oluşur ve bunlar zamana yenilir, yenilenir, değişirler...Bir dönemin çok konuşulan eserleri unutulur gider veya birden hatırlanırlar... Onları hatırlatanların da etkisi vardır bunda. Sanat derken veya değildir derken... 

Edebiyatın piyasa ile ilişkisini hesap etmemek mümkün mü mesela... O kadar çok değişken var ki... 

Bir yazarın yazdıklarıyla kişiliğini, özel hayatını ne kadar ayırıyoruz? Adı skandallara karışmış bir yazarın yazdıkları artık "edebiyat" veya "sanat" sayılmayacak mı? Mesela Mehmet Rauf için söylenenleri Peyami Safa, Ömer Seyfettin için söyleyemez miyiz? 

Edebiyat, yüksek bir ahlak zaviyesinde mi duruyor, durmalı mı? Edepsiz/Edebsiz olamaz mı mesela? 

Çarşamba, Mart 17, 2021

Bizi birarada tutan şey pozculuğumuz


İnsan çocukken günü yaşıyor ve  yarın ne olacağına dair bir endişe taşımıyor. Ebeveynlerse bizden bunu öğrenmemizi istiyor, yarattıkları "yarın korkusuna"  geleceğe ve hayata hazırlanmak diyorlar. Her çocuk gibi benim de gelecekle ilgili bir tahayyülüm yoktu, gelecek dendi mi aklıma bilim kurgu filmleriyle macera hissi ve korkuyla karışık bir kıyamet fikri gelirdi. 

Büyüdükçe, yarın korkusu da büyüyor, sınavlar, meslekler, geçim derdi şu bu katlanıyor...Ebeveynleri taklit ediyor, birbirimize büyükleniyoruz. Yarınla ilgili kıyamet senaryolarına ergenlikte başlıyoruz. Hele erkeklik, her şeyi bilmemizi ve büyüklenmemizi şart koştuğundan daha da coşuyoruz. İddialı felsefi çıkarımlarla Türkiye batıyor, dünya batıyor demeye o ergenlik safhasında dahil oluyoruz...

E ergenlik biten de bir şey değil ki...Sürdükçe sürüyor.

Batıyor, bitti, her şeyin sonu filan demek de fiyakalıdır, gençsin, kestirip atarsın...ilgi çekersin... Bağıra çağıra, söylene söylene, haykıra haykıra... Türkiye yolun sonuna geldi demek güzel gösteridir.

Siyasetle ilgilenen bir okur yazar olarak bu gösterilere hem çok şahit oldum hem de ucundan kıyısından dahil olup ben de oynadım.

Tabi şu var, zamanla anlıyorsun, "yolun sonuna geldik" derken haklı çıkmak istiyorsun. E olmuyor...

Bir yaştan sonra "lan bu kadar kötü şey oluyor, e niye batmıyoruz, nasıl oluyor da oluyor, devam ediyoruz" demeye başlıyorsun.

Kendime şunu sormaya, "bütün bu kötü şeylere rağmen bizi birarada tutan şey ne?" demeye başladım. İtiraf edeyim, memlekete bakarken hele bu yaşımda en çok bu soruya cevap arıyorum.

Anladığım şu, biz bir şeyin pozunu yapmayı çok seviyoruz. Siz de takdir edersiniz ki, poz dediğim şeyin içinde palavracılık da vardır, kurnazlık da...

Ne demek istiyorum? Deli gibi seviyorum diyoruz mesela aslında "deli gibi sever" gibi yapıyoruz. Bir iş yapıyoruz mesela, bağıra çağıra haklı olduğumuzu iddia ediyoruz ama eş dost arasında fısıl fısıl aslında o kadar haklı değiliz, "mecbur yapıyoruz" diye geçiştiriyoruz. Hakim, bir karar verecekken, "seçimleri bi görelim" diyebiliyor mesela. Herkes, adalet ve vicdan üzerine konuşuyor ama oğlu için kızı için torpil isteyebiliyor. Sağcılar solcularla, solcular sağcılarla gizli saklı çalışabiliyor ama lafa geldi mi çalışanları ayıplıyorlar.

Yanlış anlaşılmasın, ayıplamıyorum, yanlışlamıyorum. Bir tarafıyla iyi ki öyle diyorum, çünkü nefes alacağımız aralıklar, nişler, küçük patikalar da bulabiliyoruz böylelikle...Herkesin bağırdığı yerde oksijen azalır.

Batıyoruz diyorduk ya... Bu palavracılığımız bizi batırmıyor, su yüzeyinde tutuyor mu demeli... Bu palavra ve yalan dolanla "level" da atlayamıyoruz, anca atlar gibi yapıyoruz.

Demokrasi, ifade özgürlüğü, çok seslilik, hoşgörü hepsini konuşuyor ama inanmıyoruz diyemiyorum. İnanır gibi yapıyoruz, yerine göre inanmaz gibi yapıyoruz. Bazan bağırarak, bazen samimi bir fısıltıyla günü kurtarıyoruz. Zamana ve mekana göre pozunu yapıyoruz.


Salı, Mart 16, 2021

Deve'nin hesabı

Deve,  az sayıdaki sağcı mizah dergilerimizden biri... Reha Oğuz Türkkan'ın yayın yönetmenliğinde hazırlanmış, iki sayısını gördüm. Tarihsiz ama yetmişli yılların sonu gibi duruyor. "Sollamadan, sallamadan hem nalına hem mıhına" şiarıyla çıkmış. Pek parlak bir yayın denemez, o yılların mizahi ortalamasının altında, nasıl desem, on yıl önce çıkmış olan denemeleri andırıyor. Tabii ki başarısız ve ömürsüz olmuş bir yayın. İlginçliği, sol(cu) karşıtlığı elbette...

Öztürk Serengil, Nejat Uygur, Cenk Koray gibi sahne-magazin simalarına yer vermişler, sağcılıkları bilindiği için bile isteye destek verdikleri tahmin edilebilir. Rauf Tamer yazmış, Necmi Rıza ve Bülent Şeren gibi karikatürcüler katkıda bulunmuşlar... Ecevit'i ve Erbakan'ı eleştiriyor, Demirel'e sempati gösteriyorlar, gel gör ki, Türkeş'i hiç çizmemişler. Liderin karikatürü yapılmaz yargısından etkilenmiş olmalılar... Ya da partililer hazır olmayabilir! diye çekinmişlerdir...

Söylemesem olmaz, mizah dergiciliği ne desek boş, genç işidir... Reha Oğuz, o tarihte 60 yaşına yakın... Onun güldüğü şeylerle o yıllarda genç olan birinin güldükleri arasında "dağlar" olduğu aşikar... Denemiş-denenmiş de... 

Gelelim yukarıdaki kapağa... Sallamadan deseler de Ecevit'i "foto-montaj" ile bilemiyorum, galiba eşcinsel olarak göstermeye çalışmışlar... Niye karikatür değil de fotoğraf kullanılmışlar diye düşündüm, içerde var çünkü... Yaşar Kemal'e salladıkları İpince Memed çizgi romanında  hicvedilenlerden biri olmuş Ecevit... Kapakta fotoğraf olunca galiba diyorum, daha gerçek gibi görünsün istemişler, belki daha sahici, daha etkileyici...Mizah gibi durmuyor, aşağılama arzusu daha baskın çünkü.

Ve galiba Hurşit dedikleri de David Bowie... Farkındalar mıydı merak ediyorum. 

Pazartesi, Mart 15, 2021

Jules Verne ve Milliyet Çocuk

Jules Verne, anlattığı hikayeler gereği çizgi romana en çok uyarlanan yazar olabilir. Bence öyle de, kesin konuşmamış olayım... Blog takipçilerinden biri epey zaman önce Jules Verne uyarlamalarını sormuştu, kaç tane vardı, bir döküm yapılmış mıydı? Yazışınca anladım ki asıl olarak Milliyet Çocuk'ları soruyordu, hepimiz az ya da çok çocukluğumuzu yad'ediyoruz. Jules Verne uyarlamaları tabii ki Milliyet Çocuk'la sınırlı değil ama belli bir zaman aralığında çok sayıda uyarlama yapıldığı için "domine" etmişti diyelim. Milliyet Çocuk'ta çıkan Jules Verne uyarlamalarını alfabetik olarak sıraladım. 

Adalet (Sayı:41-1980)
Afrika Serüveni (Sayı:50-1978)
Aya Yolculuk (Sayı:19-1978)
Balonda Beş Hafta (Sayı:6-1979)
Bozkırda Yolculuk (Sayı:42-1979)
Buharlı Ev (Sayı:13-1980)
Buzlar Canavarı (Sayı:28-1979)
Çılgın Madenci (Sayı:14-1980)
Denizaltında 20.000 Fersah (Sayı:26-1978)
Dönüşü Olmayan Nehir (Sayı:24-1980)
Dünyanın Merkezine Yolculuk (Sayı:22-1977)
Dünyanın Ucundaki Fener (Sayı:11-1979)
Esrarlı Ada (Sayı:43-1977)
Gökler Fatihi (Sayı:35-1979)
Gökler Hakimi (Sayı:3-1980)
Güney Yıldızı (Sayı:40-1978)
Halifax Korsanları (Sayı:8-1980)
İki Yıl Okul Tatili (Sayı:1-1980)
Kaptan Grant’ın Çocukları (Sayı: 7-1978)
Kaptan Hatteras’ın Serüvenleri (Sayı:26-1979)
Kartal Yuvası (Sayı:2-1980)
Kıyamet Günü (Sayı:47-1980)
Kutup Harekatı (Sayı:15-1980)
Kuzey Güney Savaşı (Sayı:1-1979)
Küçük İrlandalı (Sayı:50-1979)
Michel Strogoff (Sayı:37-1977)
Onbeş Yaşında Bir Kaptan (Sayı:15-1979)
Ormandaki Köy (Sayı:50-1980)
Özgürlük Kahramanı (Sayı:31-1980)
Piyango Bileti (Sayı:24-1979)
Robensonlar Okulu (Sayı:40-1979)
Seksen Günde Dünya Gezisi (Sayı:27-1977)
Sezar Kaskabel’in Serüvenleri (Sayı:30-1979)
Yanardağ (Sayı:21-1979)
Yaşama Tutkusu (Sayı:35-1980)
Yeşil Işık (Sayı:16-1980)

Pazar, Mart 14, 2021

Doğum günü vesilesiyle

Japon porseleni kadar pürüzsüz, foto-roman yüzler. Kadınlara hap dediği “gerçek hayat hikâyeleri” anlattı yıllarca Faruk Geç, biraz ordan biraz burdan. Reçete Simavi’den. Edepli bir cinsellik, şefkatli bir zalimlik, susmakla ağlamak arasında tiplemeler. Ne Bayırgülü’nün isyancı surat asmaları, genç erkeklerle yarışır istek ve meydan okumaları ne de Ramize’nin nörotik, nemfoman ve meşum motor kızları. Hepsi Selma Güneri’ye yazılmış öyküler. Erkekler ya Ediz Hun ya da Önder Somer, şehirden.

[Bu satırları, yirmi yıldan fazla oldu, Güldiken'e yazmıştım.]

Zengin bir koca bulursam...


Sahaflardan aldığım dergiler içinden gazetelerden kesilmiş erotik kadın fotoğrafları çıktı. Anladığım kadarıyla seksenli yıllarda bir "delikanlı" gazetelerden beğendiği resimleri kesip "arşivlemiş"...

Aynı yılları yaşamış bir ergen olduğum için resimlerdeki kimi kadınlara aşinayım. Büyümek, karşı cinsle karşılaşmak kolay değil... Traji komik bir merhale olduğu için "geçelim".

Resimlere bakarken, resimlerden çok resimaltında yazılanlara takıldığımı fark ettim.

Eskiden bu yazıları, mizaha yeteneği olanlar yazardı. Hani herkes, yazılanların palavra olduğunu bildiğinden olmalı, iş onlara bırakılmıştı. Karikatürist Ferit Öngören  uzun yıllar "Tan" gazetesinde başta resim altları olmak üzere sayısız asparagas haber yazarak geçinmişti mesela. Ömrünün son döneminde tanışmış, sohbet etmiştim. Akıllı, ne yaptığını bilen donanımlı bir sanatçıydı.

Geçim sıkıntısıyla böyle bir iş yapmak?...

Düşünün, ne iş yapıyorsun? "Çıplak kadın resimleri için komik yazılar yazıyorum." Reel hayatta bir karşılığı yok bu işin... Gazeteciyim diyorsun... İmzanı atamıyorsun... Yoksun. Üstelik çok okunuyorsun.

Bir yandan da eğlenceli sanki... Tuhaf.

Edebi ya da sinematografik açıdan çok iştah açıcı bir "meslek".





Cumartesi, Mart 13, 2021

Zürriyet


Görsel, Hilmi Ziya Ülken'in 1971 tarihli kitabın kapağından bir kesit. Kapakta dört erkek fotoğrafı kullanılması sebebiyle ilgimi çekti. Bir fıkra gibi durmuyor değil, bir Türk, bir Amerikalı, bir İngiliz ve Fransız orta yaşlı erkek portreleri kullanılmış. Tipik oldukları için seçildiğini farz ediyorum, Türk sahiden de ortalama bir Türk örneği mi? veya Fransız?

Diğer yandan kapakta hiç kadın düşünülmemiş, e niye peki, soyaçekme-soy veya zürriyet faslı açılınca söze erkeklerle başlanıyor da ondan... Önce Adem... sonra kaburga kemiğinden Havva olduğuna göre... zürriyet denilince erkekleri temel almak gerekiyor diye düşünülüyor. Falan filan işte. 

Aybike ve yarım bir serüven

Hatırlayanlar olabilir, pandemi öncesinde Uğurcan Yüce'nin 1976 yılında çizdiği Aybike çalışmasının orijinalleri elime geçmişti. Hoşuma giderek anlatmış, olup biteni yazmıştım.

Meraklısı için Bkz link

Bu defa Aybike'nin yeni bir serüvenine daha ulaştım, meğer Uğurcan Yüce hikayesini bırakmamış, çizmeye devam etmiş, anladığım kadarıyla ilk serüven yayımlanırken ikincisini çiziyormuş... Kişisel tahminim, tamamlanmamış bir çalışma olmuş... Kaligrafisi yapılmadığı için hikaye hakkında bir yorum yapamıyorum ama çizgi niteliğinde bir düşme yok... Daha fantastik bir havaya bürünmüş, Aybike'deki Red Sonja havası bu serüvendeki başka "kadın savaşçılarla" pekişmiş denebilir. 

Aybike'nin orijinal sayfalarıyla ilgili ilk yazdıklarımdan sonra neler oldu, meraklısı için anlatayım, çünkü bu çizgiler, gazetelerde kalmasın, unutulmasın, hoş bir albüme dönüşsün istiyordum. Üç yayıncı arkadaşımız, yayın için benimle irtibata geçtiler, konuştuk... 

Öncelikle, çalışmanın orijinalinin elimde olması, yayım hakkını bana vermiyor, Yüce'nin mirasçılarından izin almak gerekiyor. İkincisi, böyle bir albüme niyetlenmişken, böyle bir albümün yetmişli yılların çizgi romancılarını anlatan, derleyip toparlayan bir tarafı olsun da istiyorum. Uğurcan Yüce'nin şahsında o yılların üreticilerini hatırla(t)mak... gibi bir niyeti olmalı diye düşünüyorum. 

Aileye ulaşacağıma, yayıncıya anahtar teslimi bir albüm teslim edeceğime söz veriyorum. Yardımlara ve önerilere açığım elbette.

Senaryo işlerim nedeniyle yoğun bir hayatım var, nasip kısmet diyelim, ilk boşlukta-fırsatta...

Cuma, Mart 12, 2021

Yalnızdık, Sevmiyorduk Kimseyi, Soluyordu Yapraklar

















Django


Django, ilginç bir müzisyenin, ünlü caz gitaristi Django Reindhardt'ın hayatını anlatan bir çizgi roman. Çok iyi çizilmiş bir çalışma her şeyden önce. İspanyol çizer  Efa tatlı, insanın içini ısıtan, baktıran bir atmosfer yaratmış Efa... Rubio'nun senaryosu, Django'nun hayatının ilk yıllarına odaklanıyor, bilenler olabilir, bir yangında sol elinin iki parmağını kullanamaz hale geliyor ama buna rağmen, azmediyor, gitarı çok çok güzel çalmaya devam ediyor. Aslen Avrupalı bir Çingene, "Üç parmak", "Ateşli el" gibi lakapları var, pek çok caz müzisyenini etkilemiş, hayat hikayesi ve azmi, müzik tutkusu sayısız insana ilham vermiş birinden söz ediyoruz. 

Çizgi roman onun müzik hayatından ziyade gönül hayatına, yanlış kadına yönelişine, şöhrete-kibire kapılmasına odaklanmış... Hikayesi en az çizgileri kadar sakin aslında, büyük laflar etmiyor ve iddialı sonuçlara ulaşmıyor. Bilemiyorum, Django'nun bile isteye durulduğunu anlatmak istemişler, kendisini seven kadına sığınmasını olumlayarak vurgulamışlar, bir büyüme ve "farkına varma" (minnet mi demeli) hikayesi çıkmış ortaya...

Yazar-çizer ikilisinin (İngilizcede 2017'de çıkan) Monet ile ilgili bir başka biyografik çizgi romanı olduğunu hatırlatayım.

Perşembe, Mart 11, 2021

Konserve Kız

Denk geldi, tesadüfen gördüm, vakt-i zamanında, Tamek Konserve reklamlarında ünlü illüstratör Franco Mosca'nın çizgileri tercih edilmiş... Üstelik özgün bir iş de sipariş edilmemiş, mevcut işlerden birini almış kullanmışlar... Halbuki edilebilirdi, çağdaşları olan bir sanatçı... 

Konserve ile bu pin-up kızının zerre ilgisi yok elbette... Nasıl bir mantık yürütmüşler, orası enteresan... Çorap olsa hadi neyse derdik... İnsan ister istemez, şirket sahibi nasıl ikna edilmiş diye düşünüyor, arada bir reklamcı olduğunu farzediyorum çünkü...Valla bravo. 
 

Ara Abi

Muhabir. Hayat’ın ve dünyanın fotoğrafı. Bresson’un yoldaşı. İstanbul’un tarihi. Orman gibi sokakları. Siyahla beyazın dizesi. Rıhtımların, hamalların, akıp giden yılların, ısırılmış elmanın, paranın, sefaletin, yenilginin ve ıslaklığın resimleri. Picasso’nun öğleden sonrası. Saroyan’ın mektubu. Babil’den sonra yaşayacağız çocuklar. Filan falan. Ara Güler, zamanı durduran güzel Ermeni. 

 

Çarşamba, Mart 10, 2021

Kadınsız Şehrin Kadınları









Nahid Sırrı Örik, son çeyrek yüzyılda yeniden keşfedilen yazarlarımızdan. 1960 yılında ölmüş birisi için epeyce geç bir tarihte hatırlandı aslında. Özellikle Kıskanmak romanıyla ilgi gören, konuşulan bir yazar haline gelen Nahid Sırrı'nın hemen her kitabı yayınlanıyor artık. Hatta ne yazdığı da yeni bir yazarmışçasına merak ediliyor. Her dönemin kendine özgü beğeni kalıpları olur, Nahid Sırrı yaşadığı dönemde beğenilen bir yazar değildi. Edebiyat tarihi kitaplarına bakarsanız hakkıyla irdelendiği söylenemez, ansiklopedik ve derlemeci bir tutumla ismen geçer, belli başlı kitapları sıralanır o kadar. Nahid Sırrı, pek çok romancımız gibi gazetelerde köşe yazıları yazar, romanlarını ve hikayelerini önce gazetelerde tefrika ederdi. Romanları malum da köşe yazılarının  da ilgi görmediği, hatta aralıklarla küçümsendiğini rahatlıkla söyleyebilirim.  Sözcük tercihleri, nostaljik tutumu, seçkinci kibiri ve bazen kendi devranında yaşıyor oluşu eleştirilmiştir. Cinsel tercihlerinden dolayı dışlandığı da tahmin edilebilir. Yusuf Ziya Ortaç'ın hoyrat bir dille, sözüm ona hicvederek "Kırıtarak gelirken uzaktan Nahid Sırrı / Sanırım pantolonlu ceketli bir kız gelir" diye yazdıklarına bakılırsa 'erkek Babıali'de' yaftalanıp  yalnızlaştırıldığı aşikardır. Rivayet odur ki bir süre yaşadığı Ankara'dan ayrılmasının sebebi de benzer bir saldırı ve dışlamadır. Öyle ki Nahid Sırrı deşifre olup Ankara'dan ayrılmak zorunda kalmıştır.

Nahid Sırrı nasıl bir yazar? Mutsuz bir adam her şeyden önce. Kimseyi sevmediğini okuruna hissettiriyor.  Sadece sevmemek de değil iğrenmek demek lazım buna. Kadınları, erkekleri, yoksulları, memurları, azınlıkları sevmiyor. İyi insanlara inanmıyor, herkesin bir hesabı olduğunu düşünüyor. Dönüp dolaşıp bize entrikayı resmediyor. Kumpas kuran, kendini korumaya alan, daimi bir şüpheyle hayata bakan karakterler anlatıyor bize. Habis, iki yüzlü, sadakatsiz, zehirli bir dünyası var Örik'in. Dışlanmış biri olduğu için mi bu kadar öfkeli? Bunun kesin bir cevabı yok ama bunu gözardı etmek de mümkün değil.

Gece Olmadan romanı yirmili yıllarda Ankara'da geçiyor. Belirli bir kahramanı var denemez, roman karakterler arasında geziniyor. Önce kendine koca arayan bir İstanbullu kadınla karşılaşıyoruz. Nahid Sırrı'nın sevdiği türden bir çözülmenin ortasında bu genç kadın. Konakta yaşayan, hiç çalışmamış güzel bir kadını tanıtıyor bize, baba vefat etmiş, ailenin gelirleri giderek azalmış. Semiha, güzelliğini kullanarak zengin ve yaşlı bir koca arıyor kendine. Yarım kalan teşebbüsünden anlıyoruz ki evli bir adamı ayartmakta beis görmemiş. Üstelik annesi ve erkek kardeşi, Semiha'nın ne yapmaya çalıştığının farkındalar. Roman, bu takdimden sonra başlıyor, Ankaralı Musevi bir tüccarı gözüne kestiren Semiha, kardeşinin aracılığıyla Ankara'ya gidiyor, memurluğa başlıyor ve ailenin yanında kiracı oluyor. Bu noktada devreye Yahudi ailesinin kadınları giriyor. Yeknesaklaşan evlilikler, aldatmalar, metresler, göz yummalar, bankalarda açılan hesaplar, hediyeler anlatılmaya başlıyor. 

Ankara'nın gündelik hayatında, aslına bakarsanız bürokratik elitlerin sosyalleştiği yerlerde çok az kadın olması pek çok romancımızın ilgisini çekmiştir. Eksiklik ve yoksulluk bahsinde o küçük bozkır şehrinin kadınsızlığı da yaralayıcıdır. Nahid Sırrı, kadınsız şehrin Yahudi kadınlarını konuşturuyor. Erken Cumhuriyet dönemi romanlarında azınlıklar ya yoktur ya da öfkeyle iğrençleştirilerek anlatılır. Yahudi ailesi hakkaniyetle anlatılmıyor doğal olarak, hakir görüldükleri, kolayca ikinci sınıf sayıldıkları söylenebilir ama Örik'in tuhaf bir dengesi , mesafeli-gezinen, katılaşmayan bir dili var.  Asıl derdi din ya da milliyet değil, insanların sefaleti ve doymazlığı. Melodramatik bir dili var ama mutlu bir evliliğe inanmıyor. Cinsellikten söz açıyor ama er ya da geç güdükleşeceğini biliyor. Sürekli para meselelerini dillendiriyor ama asıl meselenin arzuyla ilgili olduğunu bir biçimde vurguluyor. Siyasetle ilgilenmiyor ama geçerken öyle bir şey anlatıyor ki bilerek sustuğunu ya da büyük siyaseti küçümsediğini hissettiriyor. Romanın kahramanlarından Josef, 'bari vekillerle sefirler gibi yataklı tren' ile git diyen, savurganlığına kızan karısına uzunca bir cevap veriyor:

"Vaziyeti kavrayamıyorsunuz. Uzun seneler ikinci ile değil, hatta üçüncü ile seyahat ettim. Üçüncüye yine binebilirim. Fakat artık Ankara eski Ankara değil, hatta milli mücadele zamanının Ankara'sı değil. Hatta cumhuriyet'in ilk zamanlarının Ankara'sı da değil. Ben de    eski Yasef değilim. İş icabı temas edebileceğim, insanların bir kısmı eskiden ikincide seyahat ederken şimdi yataklıda gidip geliyorlar. 'Vay hain Yahudi, kurumuna bak, yataklıdan aşağısı herifi kurtarmıyor' derler diye çekinip ben yataklıya binmiyorum ama eğer birinciye de binmezsem bu sefer de 'ne hasis Yahudi, milyoner oldu, halbuki herif hâlâ ikinci ile gidip geliyor. Bu kadarı Çingeneliğinden mi yoksa binbir dalaveresinin fark edileceğini düşünüp parasızlık komedyası oynamak isteyişinden mi orasını da Allah bilir artık' diye türlü tefsire kalkışırlar. İşte bu iki ihtimali göz önünde tutup birinci ile seyahat ediyorum".

Yahudilerin cimriliğine ilişkin önyargıyı kullanmakla birlikte Yahudi karakterini tek bir boyuta indirmiyor, bu uzun diyalog bir azınlığın yaşarken neleri hesap etmesi gerektiğini de gösteriyor. Nahid Sırrı karakterleri o denli hesapçılık içindekiler ki, hemen her diyalogta, iç düşüncede bir muhakeme okuyoruz. Asıl kahramanlar hep kadınlar olduğu, erkekler ekseriyetle bir flaneur gibi gelip geçtiği için hesap ederken en çok onlara rastlıyoruz. Kadınlar, hele yaşlandıkça daha çok kaybetme korkusu çekiyorlar, erkeklere güvenmiyor, genç kadınları sevmiyorlar. Bazen De Laclos'u ya da Sade'ı andıran kumpaslar kurabiliyorlar. Nahid Sırrı, kadınlara bakarken Hüseyin Rahmi kadar mutlak bir husumet göstermiyor. Yahudi'nin tren biletindeki gibi her hareketlerinin sonucunu irdeletiyor, arada kaldıklarına işaret ediyor. Varsa güzellikleri yoksa pragmatizmleri en önemli sığınakları. Gece Olmadan, Nahid Sırrı'nın başarılı anlatılarından değil ama yazarın tüm klişelerini içeriyor. Doksan yıl önceki Ankara'yı anlatması ayrıca ilginç.
Related Posts with Thumbnails