Zehir Hafiye

Bizdeki adıyla Zehir Hafiye, Manfred Schmidt’in Nick Knatterton adıyla 1950’lerde Almanya’da popülerleşmiş bir çizgi roman parodisi. Yakınlarda sahaflardan bir albümünü buldum, içinde tarih yok ama kütüphane kaydında 1959? diye geçiyor. Gazetede yayımlanan iki serüveni birleştirmişler.

Çeviriyi Halit Kıvanç yapmış. “Çeviri” demek ne kadar doğru emin değilim, daha çok uydurma-uyarlama, hatta yer yer yeniden yazım. Zehir Hafiye’nin Holmesvari biçimde dilinden düşmeyen “(Ich) kombiniere!” (Sonuç çıkarıyorum! / Bağlantı kuruyorum!) cümlesini Kıvanç’ın “çaktım”a çevirmesi buna iyi bir örnek. Her hamle aynı ölçüde başarılı mı? Değil. Ama zamana yenilen esprileri de hesaba katıyorum, haksızlık etmek istemem.

Dizi sevilince, Kıvanç’ın senaryosu ve Bedri Koraman’ın çizgileriyle Tekir Hafiye adlı bir kopyası da üretilmişti. O faslı geçelim. Milliyet, banttan memnun kalmış olmalı ki seriyi baştan sona yayımladı, kopyasına yol verdi, albümünü çıkardı, hatta 1970’lerde -hiç de çocuksu sayılmayacak bir çizgi roman olmasına rağmen- Milliyet Çocuk içinde dahi neşretti.

Nick Knatterton adı zaten Nick Carter ve Nat Pinkerton’a göz kırpıyor, pek çok bakımdan da Dick Tracy’yi andırıyor. Sherlock Holmes tarzı kareli palto, kasket ve pipo ile dolaşıyor. Serinin asıl mahareti, pulp edebiyatını ve polisiyeyi, anlatım kutuları ve balonlarıyla çizgi roman dilinin içinden geçirip ters yüz ederek parodileştirmesinde yatıyor.

Absürd buluşlar, külyutmaz edalar, acayip teknolojik araçlar, tuhaf isimli tipler, makinelerin iç yapısını gösteren detaylı “kesit çizimler” (cut-away view’lar), kılık değiştirmeler, saçma kazalar ve karşılaşmalar, dur durak bilmeyen bir aksiyon… Benim kuşak Kemal Aratan’ın İhtiyatsız Adam’ını hatırlayacaktır, ilhamını Zehir Hafiye’den aldığına inanırım.

Zehir Hafiye’nin bana göre en ilginç tarafı, bütün o anlatım kutuları ve absürd dile rağmen işin özünde hareket komiğine dayanması: serüvendeki herkes bir yerden bir yere koşuyor. Biz, Oğuz Aral’ın Utanmaz Adam’ına kadar bu kadar koşan karakterler ve hikâyeler üretmedik. Zehir Hafiye’nin aksiyonu bize yeni ve coşkulu gelmiş olmalı. Popülerliğini bu kadar çok koşmasına bağlıyorum, Mıstık abi.