![]() |
Önce bir parantez açayım. Yeşilçam yükselmiş, film patlaması olmuş, sinema dergileri çok satar olmuş. Tam o dönemlerde nasıl desem tuhaf bir sinema yazısı dili gelişiyor. Oyunculara ya da sektöre had bildiren, eksik arayan, ahlaki yargı üreten, mesafesiz bir magazin söylemi. Ticari sinema karşıtı gibi konuşan ama sanat sinemasını da kibirli ve yeterince milli bulmayan, antientelektüalist bir üsluptan söz ediyorum.
Muhtemelen Turhan Gürkan’ın kaleme aldığı T. G. imzalı yazı, Serengil’in kısa bir yükseliş ve düşüş hikâyesini kuruyor. Kötü adam rolünden sıkılan oyuncu, komediyi denemiş; şapşal, avanak, saf tiplerle popülerlik kazanmış. Garson, lahmacuncu, kahveci, seyyar satıcı, tellak gibi karakterleri oynayan Serengil, yazara göre “avam tipi adam”ı yaşatmayı iyi biliyormuş. Seyirci de kendi yaşantısından çizgiler taşıyan bu acayip bıyıklı adamı benimsemiş. Ancak bu yakınlık hemen ardından değerini kaybediyor. Yapımcılar, “halk tutuyor, böyle istiyor” diyerek Serengil’i harcamışlar. Oyuncu kimliğinden sıyrılmış, aynı hareketleri ve sözleri tekrarlayan bir robota dönüşmüş.
Yazının üretim düzenine ilişkin itirazları anlaşılır. Sette ayaküstü yazılan senaryolardan, üç dört günde bitirilen filmlerden, birbirini taklit eden şirketlerden söz ediliyor. Ancak Serengil, “Türk dilini bozan bir adam” olarak da anılıyor. Filmleri “Türk sinemasının yüzkarası” sayılıyor. Argo bir salgın gibi tarif ediliyor, sinemanın “korkunç bir geriye gidiş” içinde bulunduğu söyleniyor. Yapım anlayışına yöneltilen itiraz, kültürel bir suçlamaya dönüşüyor. Serengil, yazının deyişiyle “kötü bir öncü”, bozulmanın simgesi haline geliyor.
Özel hayatına yapılan gönderme de bu portreyi tamamlıyor. Oyuncunun “Yeşilçam figüranlarından İsveçli striptizciye kadar” uzanan gönül serüvenleri araya sıkıştırılıyor. Bunun senaryoların zayıflığıyla veya oyunculukla ilgisi yok. Fakat okura sunulan Serengil resminde işe yarıyor: Şöhreti, konuşması, filmleri ve yaşayışıyla haddini aşmış bir adam…
Seyircinin konumu da değişiyor. Başlangıçta Serengil’i sevip yükselten seyirci, ilerleyen satırlarda hoşnutsuzluğunu gösteren, protesto eden bir topluluğa dönüşüyor. Oyuncu aleyhine “gitgide genişleyen” bir kampanyadan söz ediliyor. Protestolar nerede, nasıl gerçekleşmiş, bilmiyoruz. Filmlerin “onda sekizi”nin argolu olduğu söyleniyor ama ortada bir kaynak yok. Serengil modasının geçtiğini gösterecek bir seyirci veya hasılat verisi de verilmiyor. Aynı yazı, Anadolu’da binlerce kişinin onu karşıladığını anlatıyor. Serengil’in devrinin kapandığını değil, yazının bu devrin kapandığını ilan ettiğini söyleyebiliriz.
Bunu yalnızca bir temenni olarak okumuyorum. Yazı, sevilen bir oyuncunun tekrarlarla tüketilmesine ilişkin gerçek bir soruna işaret ediyor olabilir. Ancak kesin dili, gözlemle arzunun birbirine karıştığını düşündürüyor. “Gerçek Türk sinemasının doğması için, şimdiki düzenin yıkılması gerekiyordu” deniliyor. Serengil’in başarısızlığı, başka bir sinemanın önünün açılması anlamına gelebiliyor.
Bıyığın kesilmesi de bu çerçevede bir görünüş değişikliğinden fazlası. Yazı, Serengil’in drama yönelmesini açıkça “kötüden iyiye geçiş” diye adlandırıyor. Henüz çekilecek film görülmeden, atılan adım doğru bulunuyor.
Serengil’e atfedilen sözler de bu anlatıya uygun: “Kafamdakileri başkaları yaptı. Yapımcıların kurbanı oldum hep.” Ardından, “Söylemediklerimi söylettiler bana. Şimdi kurtuluyorum bu kâbustan işte” diyor. Demiş mi acaba? Bu sözler, yazarın suçlamasına içeriden bir onay sağlıyor. Eleştirmenin kötü bulduğu dönemi oyuncunun da kâbus olarak adlandırması, hesabın kapanmasını kolaylaştırıyor. Gerçi birkaç satır önce, Serengil’in kendi firmasında yaptığı filmlerin de “çarktan çıkma” olduğu söylenmişti.
Benim ilgimi çeken, bir komedyenin ciddiye alınabilmesi için önüne konulan şartlar. Komik kimliğinden uzaklaşması, dilini ve görünüşünü değiştirmesi, sosyal bir dramda kendini kanıtlaması isteniyor. Güldürürken (yoksa sululuk yaparken mi) kazandığı şöhret şüpheyle karşılanıyor; dramatik bir role yönelmesi daha sonucu görülmeden takdir ediliyor.
Yukarıda altmışlı yıllardaki sinema magazininin dilinden söz ettim. Bu yazı da neye gülünebileceği, hangi oyunculuğun değerli sayılacağı ve kimin hangi şartla sanatçı kabul edileceği hakkında hüküm veriyor. Ahlak dersi verirken esasen kendini yüceltiyor.
Kaynak: T. G., “Bir ‘Sululuk Devri’ sona erdi”, Cumhuriyet, 3 Ocak 1966.
![]() |


Hiç yorum yok:
Yorum Gönder