Pazar, Kasım 22, 2026

Leman Kapakları

Üniversitede çalıştığım yıllarda sayısal analiz yöntemlerini bir araştırma yaparak öğrenmek istemiş, LeMan’ın kapaklarını saymaya girişmiştim. 1995 ile 1999 arasında yayımlanan 197 kapağı incelemiş, her biri için üç şeyi kaydetmişim. Kim çizmiş, kapakta kim var, konu ne? Evvelsi gün evde küçük çaplı bir tasfiye yaparken pek çok yarım kalmış çalışmaya, yazı taslağına rastladım. LeMan dökümü de aralarındaydı. Aradan en az çeyrek asır geçmiş. Neyi nasıl yaptığımı anlamam bile saatler sürdü.

Anlayacağınız, eski dökümü bloga bir yazı çıkar mı diye yeniden önüme aldım. Beş yılın toplamına bakınca en sık kullandığım başlık “siyasal-kültürel yozlaşma” olmuş. 197 kapağın 77’sini bu başlığa koymuşum. Yılları ayırınca fark ettim, 1995’te yozlaşma ancak üçüncü sıradaymış.

1995’te incelediğim 37 kapağın 12’sine “insan hakları”, 10’una “aktüel”, 7’sine “siyasal-kültürel yozlaşma” yazmışım. Sıralama ertesi yıl değişiyor. Asıl mesafe 1997’de açılıyor. O yıl 50 kapağın 26’sını yozlaşma başlığına almışım, insan hakları başlığında yalnızca iki kapak var. 1998’de de yozlaşma ilk sırada ama bu kez “aktüel” dediğim kapaklar ona yaklaşıyor. 1999’dan yalnızca 14 kapak incelemişim, o yıl için söyleyeceğim sınırlı.

Peki, yozlaşma dediğim 77 kapağın üzerinde kimler varmış? Kişi hanesine 14 kez “vatandaş” yazmışım. Bana bugün en ilginç gelen sayı bu. Çiller’in adını gördüğümde kimi kastettiğimi biliyorum. “Vatandaş” deyince iş değişiyor. Memleketin hâlinden yakınan biriyle kendi işini gördürmek için araya adam sokan uyanık bir vatandaşı aynı haneye yazmış olabilirim. Birinde okur vatandaşla birlikte gülüyordur, ötekinde güldüğü adam belki de kendisidir. İkisi de dökümde “vatandaş” diye görünüyor.

Çizer hanesini okumak daha kolay sanıyordum. Orada da karşıma “imzasızlar” çıktı. 197 kapağın 73’ünü böyle kaydetmişim. Hukuki sakınca gören çizerin kapağa imza atmadığı olur. Hangilerinin bu yüzden imzasız kaldığını dökümden çıkaramıyorum. Özellikle 1998’e takıldım. O yıl incelediğim 49 kapağın sekizinde Bahadır Boysal’ın, beşinde Mehmet Çağçağ’ın, ikisinde Bahadır Baruter’in adı var. İmzasız yazdığım kapak sayısı ise 23. Doksanların LeMan’ı deyince gözümün önüne hemen birkaç çizerin çizgisi geliyor. Oysa o yıl incelediğim kapakların neredeyse yarısında, çizeri tanımak için okurun da çizgiden gitmesi gerekiyormuş.

Bugün araştırsam yine sayardım. Yoksa 1995’te insan haklarının öne çıktığını, iki yıl sonra incelediğim kapakların yarıdan fazlasına “yozlaşma” yazdığımı nereden hatırlayacağım? Yalnız bu sefer birkaç kapağın yanına espriyi de not ederdim. Şimdi o 14 vatandaşın yüzünü merak ediyorum. Bir de ne dediklerini.

Hiç yorum yok: