Salı, Kasım 17, 2026

“Neden bu konuya değindiniz?”

“Neden bu konuya değindiniz?” diye soran bir arkadaş olmuş. Gırgır’ın dünya üçüncüsü olduğu ilk söylendiğinde ben on yaşındaydım. Sonraları hangi yılın hangi dergilerini karşılaştırmışlar da bu sonuca varmışlar diye merak ettim. Yıllardır arada bir itiraz ediyordum, fırsat bulunca biraz daha etraflı yazdım. Beni rahatsız eden, böyle bir sorunun kolayca Gırgır’a saldırı gibi okunması. İddianın doğru olup olmadığını bırakıp benim bunu niye yazdığımı mı konuşacağız?

1979 tarihli Guardian haberinde Gırgır için “en başarılı” deniyor. Gazetecinin konuştuğu kişi Oğuz Aral. Birkaç hafta sonra TRT’deki Pazar programında aynı haber Aral’ın karşısına “en çok satan dergi” diye çıkıyor. Aral da bunu onaylıyor. Peki “en başarılı” hangi ara “en çok satan” oldu, üçüncülüğü bu hesaba ilk kim kattı? Orasını tespit edemiyoruz. Hürriyet yayın grubundan o günlerde eleştiriler gelmiş. Aral’ın yıllarca tekrarlanan bu iddiayı düzelttiği bir sözüne rastlamadım. Bilen varsa okumak isterim. Ben kendisinin de bu sıralamayı tekrarladığını, hatta detaylandırdığını duydum ve okudum.

Orhan Koloğlu, Oğuz Aral tarafından kendisine gönderilen Gırgır’ın hikayesi yazısını, vefatından sonra Bizim Gazete’de yayınlamıştı (17.8.2004). Orada yineliyor iddiasını mesela: “Gırgır’ın, Amerika’da yayınlanan ‘Mad’den, Sovyetler Birliği’nde yayınlanan ‘Krokodil’den önemli farkları vardır. Krokodil bir partinin, bir hükümetin desteği ile yaşamaktadır. Mad ise kapitalin elindedir. Gırgır ise ne kapitalin, ne bir partinin elindedir. Gırgır’ı halk yaratıp tutmuş, beğenmiş ve yerine oturtmuştur.”

Sovyet dergilerine bakmamın sebebi de basit. Krokodil’i o sıralamaya ben koymadım. Sovyetler’de tek bir mizah dergisi çıktığını da Aral’ın kendisinden dinledim. Sovyet Ukraynası’nda çıkan Perets’in 1979’da bir sayısı 3,3 milyon basılmış. Bunun kaçının satıldığı ayrı bir soru. Ama Krokodil’i dünya ikincisi sayarken geçerli bulduğumuz ölçü, Perets’e gelince niye geçersiz olsun?

Deniyor ki o sıralama nüfusa göre yapılmış. Bunu ilk kez duyuyorum, hiçbir yerde de rastlamadım. Nüfusa oranlayabiliriz elbette, yalnızca haftalıkları karşılaştırabiliriz, hatta belli bir haftaya bakabiliriz. Bunların her biri araştırılabilir. Ben hâlâ o ilk sıralamayı yapanların hangi dergileri, hangi rakamları yan yana getirdiğini merak ediyorum.

Markopaşa’yı yazarken de benzer bir şeyle karşılaşmıştım. Hikâyesi, istihbaratçı denilen Orhan Erkip’in ekibe sızması ve gazeteyi ele geçirmesiyle 1947’de biterdi. Herkes bunu muhalif bir yayının susturulması olarak anlatırdı. Oysa gazete 1950’ye kadar çıkmaya devam etti. Sonraki yıllara bakınca aynı insanların Erkip’le yeniden çalıştığını da görüyordunuz. Nasıl olmuş da yeniden bir araya gelmişler? Hikâyeyi 1947’de bitirince bu soru akla bile gelmiyordu. Aziz Nesin, bu hikâyenin aslını bilmesine rağmen hiç düzeltmeye yanaşmadı. Bu konuda hiç konuşmadı, yalanlamadı. Bence nostaljinin tarih yazarken insana ettiği biraz da bu. Sevdiğimiz hikâyenin bittiği yerde araştırmayı da bırakabiliyoruz.

Tan gazetesi de çok satıyordu. Yıllarca ülkenin en çok satan gazetesi oldu, günde yedi yüz bin civarında satıyordu. Gelgelelim Tan’ı konuşurken kimsenin aklına “Acaba dünyada kaçıncıydı?” diye sormak gelmiyor. Espri yaptığım sanılmasın, sahiden merak ediyorum. Tan için yedi yüz bin deyip geçiyoruz da Gırgır’ın çok sattığını söylemek bize niye yetmiyor?

Gırgır’ın mizahımızda neyi değiştirdiğini de, bugün dönüp baktığımızda gözümüze batan cinsiyetçi esprilerini de konuşabiliriz. Bunları yapabilmek için bize bir üçüncülük lazım mı?

Hiç yorum yok: