Derin Hakikatler kısa bir ara veriyor

Tatil değil, kısa bir ara.

Yüksek...Çok Yüksek

Anadolu Ağızlarından (6)

Alapara: Dağdakarların eriyerek toprağın görünmesi, baharın gelmesi.

Gılıgışlık: Şüphe, kuruntu.

Gurt büzüğü: Şeytan tüyü anlamında cazibeli, dikkat çekici kimse.

Kefeke: Diş diplerindeki taş.

Çalapata: Birini dövmek.

Dildiliye tutmak: Ağız kavgasında karşıdakinin kusurlarını sıralamak.

Çerez parası: Bahşiş, düğünde çalgıcılara verilen para.

Kirtelmiş: Sertleşmiş.

Çorçar: Boşuna sarfedilen, boşa giden, heder olan, çarçur olan.

Dildolağı: Tekrar tekrar söylenen söz.

Gurtlu: Eğlenceye düşkün.

Kedidirseği: Göz kapağında çıkan arpacık.

Yok Listesi (8)

Biliyorsunuz, Klasik Türk Musikisi’nde nota yoktur (Mehmet Eroğlu, Yürek Sürgünü).

Sen o karanfile eğilimlisin, / alıp sana veriyorum işte / Sen de bir başkasına veriyorsun daha güzel / O başkası yok mu bir yanındakine veriyor / Derken karanfil elden ele. (Edip Cansever, Yerçekimli Karanfil)

Ay’ı gördü, yıldıza minneti yok (Halk deyişi)

Öldüm mü hiç soran yok, ben böyle yaşayamam (Abacı söylüyor)

Bir ateşim, yanarım, dumanım yok, / külüm yok / Sen yoksan, mekanım belli değil, zamanım yok / Fırtınalar içinde beni yalnız bırakma / Benim senden başka sığınacak limanım yok (Ümit Yaşar Oğuzcan).

İstanbul’da çöküşten sonra yangınlarla, betonlaşmayla yok edilen şey, Osmanlı’nın yarı-modern ya da hiç modern ve Batılı olmayan güzelliği ve eskiliğiydi (Orhan Pamuk, Manzaradan Parçalar).

Var, varlatır, yok yoklatır (Halk deyişi).

Son heceleri uygun seste iki sözcüğü mısra sonlarında alt alta getirdiniz mi şiir yazmış oluyordunuz. Bundan tiksinti geliyor insana. Sesleri benzer kelimelerin bir suçu yok, suç kullananda (Melih Cevdet Anday).

Ankara’yı kötülemenin bir anlamı yok. Kötülemek konusunda düşünemeyeceğin kadar yaratıcı olabilirim, başımıza gelen bütün belaları Ankara’dan bilebilirim, ama dediğim gibi anlamsız. Benim için artık bir şehirden, yaşadığın bir yerden nefret etmek kendini aşırı sevmek anlamına geliyor (Barış Bıçakçı, Bir Süre Yere Paralel Gittikten Sonra).

Koş! Her Koşu Bir Seçimdir

I'm a man...

Hayat

Üç hikâye teaser

İlban Ertem - Üç Hikâye from İletişim Yayınları on Vimeo.

Eli Silahlı Bir Kadın

Diziler-Yeni Çalışmalar

Çalıştığım dizilerle ilgili haberler çıkmaya başladı. İlk bölümünü ve genel hikaye çerçevesini yazdığım için tek başıma ismim geçiyor ama örneğin Bozkır'ın sonraki dokuz bölümünü Ali Demirel ve Barış Erdoğan ile birlikte yazdık. Halka'yı ise Volkan Sümbül ve Ali Demirel ile birlikte yazıyoruz, ikinci bölümünü daha yeni birlikte bitirdik.

Bu arada hatırlayanlar olabilir, Bozkır'ı ilk kez 221B dergisi için onların polisiye çizgi roman önerisiyle yazmıştım, Murat (Başol) da çizmişti.

Televizyon dünyası çizgi romanları "hiç" ölçüsünde bilmiyor, sadece senaryoya bakıyor ve öyle ilerliyor. İyiyse iyi, uygunsa uygun, değilse değil. Dergide yayımlanan kısa hikayelerden sınırlı olarak ilk bölümde faydalandım. Meraklısı için Bozkır'da uzun bir seri katil hikayesi anlattığımızı söyleyebilirim. Dizi, eylül'de çekilecek ve bir terslik olmazsa kasım ayında Blutv'de yayımlanacak.

Halka ise televizyon işi. Muammalı bir polisiye serüven. Sanıyorum o da kasım ayında yayına başlayacak. En azından planlanan o.

Haberlerden birini okumak için link

Muaffak İhsan

Greta Garbo

Galatasaraylı Nihat Bekdik

Tevfik Rüştü Aras

Abdülhak Hamit

Fenerbahçeli Fikret Kırcan

Şehir Tiyatrosunun Bedia'sı

İmzasına rağmen Muvaffak İhsan Garan adıyla biliniyor, esasen oyuncu ve yazar olarak tanınıyor. Otuzlu yıllarda çeşitli gazetelerde çizgileri var. Afiş ve ilüstrasyonlar yapmış. Muhsin Ertuğrul'un sinemada kullandığı oyunculardan. Özellikle taramadım ama Son Posta'da işleri olabileceğini tahmin ediyorum. Yukardaki portreler 1934 yılından, aralıklarla Akbaba'da çıkmış. 1938'de Celal Bayar'ı da çizmiş, onun dışında devamı olmuş mu bilmiyorum.

İstanbul Erkek Liseli, Almanca bildiğini düşündürüyor, çizgiler dönem Almanya'sından ilham alınmış, belli, ama bir o kadar ilginçler.

Kırmızı

Zaafları Olmayan Yazarların Ölüleri Sevmeyen Anıları

Anı kitapları, otobiyografiler, deneme adı altında hikâyeleştirilen geçmişe dair anlatılar… Her biri farklı anlatım tarz ve yaklaşımları içerse de ortak özelliklere sahipler. Romanesk özellikler taşıyorlar öncelikle. Hemen hepsinde başarı hikâyeleri anlatılıyor, anlamaktan yorulmuş bir anlatıcı kendini hissettiriyor; kendinden çok geçmişi ve çevresindekileri yorumluyor. Mesafeli bir dilden ziyade romantik bir methiyecilik, iyi-kötü dualizmi öne çıkıyor. Bir genelleme yaptığımın, üstelik böylesi özelliklerin sırf bu toprağın yazarlarına özgü olmadığının farkındayım. Ama bize özgü birkaç abartıdan söz edilebilir diye düşünüyorum. Hani “Divan Edebiyatında mektup ve itiraf yoktur” denir ya bu tespitin anı ve biyografi kitaplarında, özellikle “itiraf” bahsinde temelden değişmediğini söyleyeceğim. Biyografiler genellikle betimleyici ve “merhumun” yakınlarının manevi baskısı altında “steril” yazılıyor. Otobiyografik nitelikli anı kitaplarında ise yazarın hiçbir insani zaafının olmaması pek dikkat çekmiyor. Yazarlar hiç kıskanmamışlar, yalan söylememişler, haksızlık yapmamışlar, pişman olmamışlar sanki. Hep onlar kıskanılmış, haksızlığa uğramış, yalanlarla kandırılmışlar. Yalnızca “önemli insanlar anılarını yazar” gibi bir mantık var olduğundan, çoğunlukla “yazı değil şöhret okunduğundan” anı kitaplarıyla şöhreti merak eden okuyucu kolaylıkla buluşuyor. Böylesi birliktelikten eleştirel bir bakış çıkamıyor, yazarların zaaflarının olmaması hatıra dahi gelmiyor.

Sorun olarak konuşulması gereken bir başka karakteristik daha var. Özellikle anı kitaplarında mevcut olan iyimserlik, yaşamayan insanlar söz konusu olduğunda hemen unutuluveriyor. O “sevgi dolu” yazarın sadece ölüleri eleştirmesi ya da kızarak hatırladıklarının ölüler diyarından seçilmesi bugüne dair hesapların sürdüğünü gösteriyor. Ölüler hakkında rahat eleştiriler yaptıklarından olmalı, ölüler gibi tarihin de konuşamayacağı vehmine kapılıyor yazarlar. Kimi olaylar öylesine anlatıyor ki yapılanı değil tahrifat ahlak dışı saymamız gerekiyor. Bu tahrifatlarla, ölülere ve tarihe karşı takınılan yanlış, hayırsız ve benmerkezci tutumlarla “kavga” etmek gerekiyor. Onlarla ne kadar uğraşılırsa zaafı olmayan yazar maskesinin o denli açığa çıkacağı muhakkak. Yazının sınırlı kapsamı içinde birkaç örnek vermek istiyorum.

Bedii Faik, oldukça renkli, kendini okutan -yayını halen devam eden- Matbuat, Basın derken Medya adlı anılarının ilk cildinde (Doğan Kitap, 2001) Rabia Hatun adıyla bilinen bir edebiyat skandalından söz ediyor. Faik’e bağlı kalmadan bu skandalın gelişimini özetleyelim: İsmail Hami Danişmend, 16. ya da 17.yüzyılda yaşamış bir kadın şairin dörtlüklerini bulduğunu iddia edip yayınlamaya başlar. Rabia Hatun adlı kadın şairin şiirleri ilgi görür, Aile dergisi yüksek telif karşılığında bu şiirleri kullanır. Rabia Hatun’un şiirlerindeki tuhaflık zamanla açığa çıkar, şiirler yüzyıllar önce değil bugün yazılmıştır. Nihad Sami Banarlı, bu şiirlerin dil, vezin, uyak ve söyleyiş bakımından yakın tarihli olabileceğini yazar (Hürriyet, 12.6.1948). Danişmend karşı çıkar, basından da destek alır. Tartışmalar öyle bir noktaya gelir ki Danişmend, şiirleri rahmetli karısının yazdığını [iddia ederek] itirafa zorlanır; basından tepkiler aldığı gibi kendisiyle alay eden fıkraları nedeniyle genç gazetecilerden Bedii Faik ile mahkemelik olur. Olay kısa süre içerinde kapanır, davanın sonuçları pek konuşulmadan unutulur.

Bedii Faik, aynı olayı anılarında öyle bir anlatıyor ki tartışmaların merkezine kendisini koyuyor. Danişmend’in sahtekârlığını nerdeyse o ortaya çıkartıyor. Yazılarıyla Danişmend’i itirafa zorlayan Banarlı bile kendisine gelip “Benim de bu hafta çıkacak 7 Gün’de bu konuyu deşen bir yazım yayınlanacak. Ama siz günlük gazete yazarısınız ve bir alay da sütununuz var, benden daha avantajlısınız ve bundan dolayı da daha tesirli olabilirsiniz” diyerek kendisine yardım ediyor. Faik, skandalı ortaya çıkaran olmakla birlikte Basın camiasında görmezden gelinmesine hayıflanıyor ve anlattıklarını farklı bir bağlama taşıyor. Nihad Sami Banarlı’nın Hürriyet gazetesinde köşe yazarı olduğunu, skandalı bu gazetede yazdığı yazılarla açığa çıkardığını nedense hatırlayamıyor! Ayrıca hafifsediği 7 Gün dergisinin dönemin çoksatar dergisi olduğunu, Faik’in o dönem yazı yazdığı Tasvir ve Son Saat gazetelerinden daha popüler olduğunu bilmiyor mu? Elbette, biliyor. Bedii Faik’te bu türden “unutkanlıklar” çok fazla. Aşırı özgüveni nedeniyle öyle hatırladığını düşünülebilir! Anlattığı olayların aktörlerinin hayatta olmaması yazarken daha rahat davranmasını sağlıyor muhtemelen.

Bir başka örnek: Geçen yıl Eflatun Nuri’nin Benim Adım Eflatun adlı anı kitabı çıktı (Cadde Yayınları, 2005). LeMan grubuna bağlı kültür-sanat dergilerinde daha önce yayınlanmış makalelerinden yapılmış bir derleme olarak gözüküyor çalışma. Geçimini çizerlikle sağlayan insanların dünyalarına ilişkin ayrıntılar var kitapta. Eflatun Nuri’nin anlattıklarında yazımıza konu olacak türden bölümler mevcut. Okurken “yanlış”, “yanlış hatırlıyor” veya “düpedüz yanlış hatırlıyor” diyebiliyorsunuz. Verimli bir örneği –affınıza sığınarak- kısmen uzun bir alıntıyla aktaracağım. Şöyle yazmış Eflatun Nuri: “1952 yıllarında meşhur Tan gazetesinin sahibi ile tarihi romanlarıyla ünlü Abdullah Kozanoğlu Yeni Gazete adında bir gazete çıkarıyorlardı. Yazı İşleri müdürü arkadaşımız Oktay Verel’di. Ben o gazetede Karagöz ile Hacivat’ı yazısız bant olarak çiziyordum; yalnız Karagöz ile Hacivat’ı kartondan kesilmiş gibi değil de normal insanlarmış gibi sadece, profilden değil önden de, arkadan da gösteriyordum. O günlerde yazısız çizmek bir yenilikçilikti. Fakat her gün, Abdullah Ziya ‘Oğlum, Eflatun şunları konuştur; hiç Karagöz ile Hacivat konuşmadan durabilir mi? Biri ‘Hey hak Karagöz’üm’ dediğinde, mesela öbürü ‘On beşe Karaüzüm’ gibi bir şeyler diyecek; en sonunda ‘yıktın perdeyi, eyledin viran’ filan, falan. Sen dinle beni, konuştur şunları inat etme; ister resimli romanlardaki gibi balonlar içine yaz yahut her karenin altına yazılar dizilsin’ diyordu. Ben de her gün bantları gösterip ‘Bakın Abdullah Bey, yazı olmadan da anlaşılmıyor mu?’ diyordum. O da, ‘Anlaşıyor oğlum anlaşılıyor da, beni de anla, dediğim gibi yaparsan daha da anlaşılır, daha da beğenilecek’ diye cevaplıyordu beni. Yine bildiğim gibi yaptım, Oktay Verel’e o gün yazısız bantımı bırakıp gittim. Ertesi gün gazeteye geldim, bir de ne göreyim, Karagöz ile Hacivat’ı konuşturmamışlar mı? Bir sürü balonlar içinde bir geyik muhabbeti o kadar olur. Hemen hesabımı kesin gidiyorum dedim ve toz oldum. Bir kaç gün sonra Memet Fuat’la karşılaştım; gazeteden ayrıldığını söyledim, o ‘Dün Yeni Gazete’de senin Karagöz ile Hacivat tipini gördüm; fakat senin adını yerinde Nehar Tüblek’in adı vardı’ dedi. Hemen bir Yeni Gazete aldım, çok şaşırdım. Aynen benim tiplerim, değişiklik ise [bantın] yazılı olması ve de benim adımın yerinde Nehar Tüblek’in adı konmasıydı!”

Eflatun Nuri, bu alıntıyı bugün yaşamayan Nehar Tüblek’i eleştirmek için kullanıyor. Okur olarak ister istemez, bir yenilikçi olduğu için anlaşılamayan sanatçı Eflatun Nuri ile para için çizen bir başka karikatüristi karşılaştırıyor, farklı bir bağlama çekiliyoruz. Bu alıntıya bakılırsa Eflatun Nuri, gerçekten ilginç bir çalışma yapmış ve konuşkanlığıyla ünlü Karagöz’ü benzeri olmayan bir biçimde tek bir söz, konuşma balonu ya da yazısı kullanmadan yeniden yorumlamış üstelik. Akla gelecek en son soruyla başlayalım: Bu alıntıda yazılanlar doğru mudur? Eflatun Nuri’nin “Konuşmayan Karagöz” çalışması gerçekten var mıdır örneğin?

1952 yılında, İstanbul’da Yeni Gazete adlı bir gazete çıkmamaktadır, 1953 yılında çıkan bir Resimli Yeni Gazete vardır, o da aynı yıl içinde kapanır. Söz konusu Karagöz, 1955 yılında Tan gazetesinde yayınlanmıştır. Oldukça kısa ömürlü bir çalışmadır, 5 Ocak ile 16 Ocak 1955 tarihleri arasında çıkmış; 12 Ocak’tan itibaren çalışmayı Nehar Tüblek çizmiştir. Karagöz bantı bir ortak çalışma ürünüdür, konuları A.Süleyman imzasıyla büyük ihtimal Abdullah Ziya (ya da Oktay Verel) vermekte, Eflatun Nuri (ve daha sonra Nehar Tüblek) çizmektedir. Bu kısa ömürlü çalışmada söz, konuşma balonu ya da yazının kullanılmadığı herhangi bir bant var olmamıştır. Eflatun Nuri ne kadar konuşturduysa Nehar Tüblek de o kadar konuşturmuştur, onun deyişiyle “geyik muhabbeti” söz konusu olmamıştır. “Konuşmayan Karagöz”, Eflatun Nuri’nin “düpedüz yanlış hatırladığı” bir anısıdır diyelim. Alıntıda ismi geçenlerden (Kozanoğlu, Verel, Tüblek) herhangi birisi yaşıyor olsaydı, şüphesiz onlara sorar, bu yanlışları düzeltirdi (!)…

Özellikle tarih söz konusu olduğunda kimi anlatılarla uğraşmanın külfetli ve belli ölçülerde uzmanlık gerektirdiğinin farkındayım. Ancak tahrifatı açığa çıkarmanın sayısız faydası vardır. En azından zaafı olmayan yazarların zaaflarını gösterdiği için önemli, hakkı yenmiş adam hikâyelerini farklı okumalara açtığı için verimli olabilir.

Birgün Kitap, 15.8.2006

Sakin

Üç Hikâye

İlban Ertem, Gırgır’la başlayan komik çizgili, underground eğilimli çizgi roman geleneğimizin öncülerinden. Yıllarca her hafta çizen, sürekli hikâye üreten, ne anlatacağı merak edilen bir usta… 

Üç Hikâye, Ertem’in dünyasından üç ayrı güzel çizgili tefrika. Geceye karşı ışıl ışıl... 

Bodrum’dan Pera’ya, oradan metropole, medya cangılına... Rüzgârın dinlediği bir aşk hikâyesinden “bitti o sevdalar” dedirten kirliliklere… Tekinsiz bir İstanbul. Pâre pâre duman. Cıgaralı sesler, sermayeler, çirkinler, erkeklik pozları, nabız gibi atan kadınlar ve dolanıp duran arzular.

Atlas Tarih'te Çizgi Roman Söyleşisi

Bu ay tarih dergilerinden gidiyorum, Atlas Tarih'le Türkiye'de çizgi roman hakkında bir söyleşi yaptık.

Atom ve Turist Ömer

Sefa (Sofuoğlu) çiziyor, ben yazıyorum. İrem'i Beklerken, her ay Kafa'da....

Tenten Kopyaları

Türkçede yapılan Tenten'in kopyaları, meğerse 2010 yılında Fransızcada yayımlanmış. Fiyatlarına bakılırsa ya az sayıda basılmış ya da dijital kopya olarak, talebe bağlı üretiliyor. Albümleri görüp incelemediğim için bir yorum yapamıyorum ama kapaktaki "İstanbul" vurgusu nedeniyle Türkiye'de bir süreliğine bulunan, gidip gelen bir çizgi roman uzmanının bu işi kotardığını düşündüm. 

Meraklısı linklerden albümlere bakabilir.
link1
link2

şu da ayrıca ilginç, başka versiyonlar varmış çünkü
link3

Bu faslı geçiyorum, ilgimi çeken şu, serüvenlerin üreticisi olarak Şahap Ayhan  gösterilmiş. Nereden bu kanıya varılmış bilemedim. Kimle konuşmuşlar, kim söylemiş, hangi mantıkla bu serüvenleri Şahap Ayhan'ın çizdiğine karar vermişler anlayamadım. Şahap Ayhan, yaşamadığı için soramayacağız. 1991 yılında kendisiyle uzun bir söyleşi yapmıştım, pek çok şey anlattı ama bunları söylemedi. Bana söylemedi diye "olamaz" iddiasında bulunuyor değilim. Geçmişte de bu konuda yazdığım oldu. Bu kopyaları Şahap Ayhan yapmıştır diyemem, çinisi itibarıyla yaptığını düşünmem diyebilirim. 

Daha önce sorulduğunda bu serüvenlerin Şemsi Güner ya da Hayri Önder tarafından yapıldığını düşünüyorum demiştim. Bahadır çizgi romanı nedeniyle bir ilişki kuruluyor galiba...Şahap Ayhan, o yıllarda gazetelerden iyi telif aldığı çizgi romanlar yapıyordu. Gönül de indirmezdi, o paraya da yapmazdı. Yayıncı için bu kopyaları daha genç, daha amatör birisinin yapması daha mantıklı olurdu. 

Bu tür belirsizliklerde iddialı ve kesin konuşmayı sevmiyorum. Konuşulamaz da. Yaşlı insanlardan şahidi olmayan, teyit edilemeyecek şeyler duyuyoruz. Abartıyor, yanlış hatırlıyor, yalan söylüyor olabilirler. İhtimal değil mi bunlar? 

Ditko

Tuhaf şeylerle ilgilenerek yaşamışsanız ve başka başka yerlere savrulmuşsanız, geçti gitti, geçmişte kaldı sanmanız boşuna. Biri çıkıyor, hatırlatıyor, ısrar ediyor, siz de yok mok derken, bir bakıyorsunuz, yazmışsınız. #Tarih için Ditko hakkında yazdım, itiraf etmeliyim, hiç aklımda yoktu.

Kimisi "yahu yazıyorsun işte çizgi roman hakkında" diyebilir, tam öyle değil. Ditko ile çizgi roman değil popüler kültür bahsinden ilgilenmiştim.

Bu arada, Murat'ın (Başekim) yazısı Newsweek tarzı iyi bir makale. Tavsiye ederim.

Sırtımdaydı Gözleri