 |
Metinler
Rakım Çalapala’nın,
çizimler Ercümend Kalmuk’un.
Avrupa'da o yıllarda üretilen ilk çizgi roman örneklerinden çizgi olarak
aşağı kalır yanı yok... Kalmuk, büyük ressamdı; insan ister istemez düşünüyor: Eğer telifler daha yüksek, popüler kültür alanı daha
güçlü olsaydı, çizgili anlatılarda
çalışmaya devam eder miydi?
Bugün
bu sayfalara “ilk çizgi roman örneklerimiz”
diye bakıyoruz. Ama
üretim niyetini ve gösterilen hassasiyeti düşününce başka bir şey daha görüyoruz. Dönemin asıl
meselesi çizgi roman yapmak değil, çocukları ve gençleri yeni rejimin idealleri
doğrultusunda biçimlendirmek. “Çocuklarımızı nasıl değiştirebiliriz?” sorusu yalnızca edebiyatı
değil, popüler kültürü
de belirliyor.
Çizgilerle
anlatılan hikâyeler çocukların ilgisini çekiyorsa, o araç mutlaka kullanılmalı.
Çetin Kaptan’ın önemi
biraz da burada. O sadece bir macera kahramanı değil; erken Cumhuriyet’in
eğitim ve kültür politikalarının bir parçası.
Seneler önce Mümtaz Soysal bir söyleşisinde en sevdiği
kahramanın Çetin Kaptan olduğunu söylemişti. Demek ki yöntem en azından bazı okurlarda işe yaramış.
Çalapala’nın
metinleri kafiyeli ve şiirimsi.
Bu tercih de
dönemin ruhunu yansıtıyor. O yılların ders kitaplarını, çocuk şiirlerini ve okul müsamerelerini
düşününce aynı ton hemen hissediliyor. Cumhuriyet’in kanonik dili biraz da böyle kuruluyor.
Alıntılıyorum: “Yıldırım adımlarla tükeniyordu yollar /
Ankara yaklaşıyor, otuz kilometre var…”
(…) “Türk kıyılarını da
gezdin mi Çetin? dedi /
Atatürk bu sözle ona bir ödev
verdi.”
Burada
dikkat çekici olan son sahne. Çetin Kaptan’ın yeni serüveni kişisel bir
merakın, rastlantının ya da bireysel bir arzunun sonucu olarak başlamıyor.
Kahramana görevi Atatürk veriyor. Maceranın yönü devlet tarafından çiziliyor.
Bu
yüzden Çetin Kaptan’a yalnızca bir çizgi roman kahramanı olarak bakmak eksik
kalıyor. O aynı zamanda erken Cumhuriyet’in çocukluk tasavvurunun, yurttaş
yetiştirme arzusunun ve kültürel mühendislik çabasının da önemli belgelerinden
biri.
Çetin Kaptan, bir sonraki serüvenine Atatürk’ün direktifiyle
başlıyor.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder