Red Kit'in İsim Babası Kim?

Eskiden yabancı çizgi romanlar Türkçede yayımlanırken kahramanların adları sıklıkla değiştirilirdi. Lucky Luke da özgün adıyla yayımlanmadı, ticari bakımdan daha uygun bulunmuş olmalı Red Kit adıyla okura sunuldu.

Çizgi roman koleksiyoncuları bir süre önce bu adı kimin koyduğu konusunda tartışmaya başlamışlar. Tartışmada, benim yaklaşık otuz yıl önce yazdığım metinlere de doğru ya da yanlış biçimde referans verilmiş. Gelişmelerden böyle haberdar oldum. Ardından Yener Çakmak Abi’yle mesajlaştık.

Çizgi roman tarihiyle eskisi kadar ilgilenemiyorum. Yeni araştırmacıların benim ya da başkalarının yazdıklarını geliştirecek çalışmalar yapmaları en büyük temennim. İtiraf etmem gerekirse “Red Kit’in isim babası kimdir?” meselesiyle özel olarak ilgilenmiyorum. Çizgi romanla ilişkimi bu türden malumat üzerine kurmamaya da özen gösteriyorum.

Pek çok fan ve koleksiyoncu bana bir kahramanın belirli bir macerasını, yayın yılını, hangi sayıda çıktığını, kapak çizerini ve benzeri ayrıntıları soruyor. Özel bir nedenle araştırmamışsam cevap veremiyorum, çünkü bilmiyorum. Ancak bir alanda uzun süre çalışınca, bazı ayrıntılar ister istemez dikkatinizi çekiyor ve hafızanızda kalıyor.

Red Kit’in adını kimin koyduğu sorusuna cevap olabilecek malumatı şöyle özetleyebilirim:

1991 yılında kendisiyle ses kaydı alarak yaptığım röportajda Turhan Selçuk, Red Kit adını Oğuz Alplaçin’in koyduğunu söylemişti. Lucky Luke, ilk kez Alplaçin’in çıkardığı Dolmuş dergisinde Lük Lük adıyla yayımlanmıştı. İddiaya göre çeviriyi de Alplaçin yapmıştı. Fransızca bilmediğini söyleyenler de vardır ama aktarılan iddia buydu. Daha önce çeviriyi yaptığı için, sonraki yayın sırasında da kendisine danışıldığı anlatılıyordu.

İkinci isim, kaligrafist ve baloncu Ferdi Sayışman’dı. Sayışman, çeşitli vesilelerle Red Kit adını kendisinin koyduğunu söyledi. Bu iddiayı, kendisi gibi balonculuk yapan oğlu Şevki Sayışman da babası adına yineledi.

Üçüncü isim Vehip Sinan’dı. O yıllarda balonculuk yapan Sinan, 1990’ların sonunda katıldığı Hasan Kaçan’ın bir televizyon programında kahramana Red Kit adını kendisinin verdiğini anlattı. Onun aktardığına göre yayıncı Adnan Şakrak kendisinden bir isim bulmasını istemiş, o da Red Kit adını önermişti.

Son iddia ise Yener Abi’den geldi. Onun anlattığına göre adı doğrudan yayıncı Adnan Şakrak belirlemişti. Şakrak, çeşitli korsan yayınları engellemek için Red Kit adını tescil de ettirmişti. Adnan Bey’in hâlen hayatta olduğu ve konunun kendisine sorulabileceği de söylendi.

Görüldüğü gibi mesele biraz karışık.

Sakin bir araştırmacı bu iddiaların tümünü aktarır. İçlerinden en az birinin yanlış olduğunu, hatta hepsinin yanlış olabileceğini de hesaba katar. İnsanlar yanlış hatırlıyor, kendi rollerini zamanla büyütüyor ya da açıkça gerçeğe aykırı konuşuyor olabilirler.

En sondaki iddiadan başlayalım: Red Kit adı neden tescil ettirilmiş olabilir?

Söz konusu eser yabancı bir yayındır. Telifi ödenerek belirli bir süre için Türkçe yayın hakkı alınır. Ne var ki Türkiye’de çizgi romanlar uzun yıllar boyunca çoğu kez telif ödenmeden ve kopyalanarak yayımlandı. Türkçe adı tescil ettiren yayıncı, böylece “Bu ürünün Türkiye’deki ticari adı bana aittir” diyerek rakip yayıncılara dava açabiliyor ve onların faaliyetini engelleyebiliyordu.

Öyle ki başka bir yayıncı eserin gerçek telif hakkını sonradan satın alsa bile, daha önce tescil edilmiş Türkçe ad veya geçmişteki korsan yayınlar nedeniyle kitabı yayımlamaktan vazgeçmek zorunda kalabiliyordu.

Lucky Luke’un önce Lük Lük, ardından Red Kit olması da bu ticari şartlarla ilişkili olabilir. Adın tescil edilmesi, o tarihte eserin Türkiye’deki yayıncısı ve ticari temsilcisi olan Şakraklar açısından anlaşılır bir girişimdir.

Ancak burada iki farklı meseleyi birbirinden ayırmak gerekiyor: Bir adı hukuken tescil ettirmek başka, o adı ilk kez düşünmek başka şeydir.

Vehip Sinan ile Ferdi Sayışman, tescilin kendilerine ait olduğunu söylemediler. Yayıncının kendilerinden bir isim istediğini, Red Kit adını önerdiklerini ve bu adın kullanıldığını anlattılar.

Bununla birlikte açıkçası, yayıncı ortadayken bir baloncunun (kaligrafiyi yapan kişi) tek başına yayının adını belirlediğine ihtiyatla yaklaşıyorum. Aradan yirmi yıl geçti. Bugün yeniden yazıyor olsaydım bu çekincenin altını daha belirgin biçimde çizerdim.

Benzer bir kuşkum Tommiks adı konusunda da vardır. Tommiks adını gerçekten Samim Utkun’un koyduğundan emin değilim. Münir Hayri Egeli gibi güçlü bir yayıncı ve büyük bir ego sahibi birinin, yanında çalışan bir çizerin böyle önemli bir ticari kararı tek başına vermesine izin vereceğini sanmıyorum. Fakat eldeki tek kaynak Samim Utkun olunca karşılaştırma yapma imkânı da kalmıyor.

Red Kit konusunda da benzer bir kaynak sorunu var. Vehip Sinan, Ferdi Sayışman, Turhan Selçuk ve Oğuz Alplaçin artık hayatta değiller. Adnan Şakrak’ın yaşadığı söyleniyor. Şakrak bugün meseleyi anlatsa ve kendi açısından doğrusunu söylese bile, bu kadar çok kişinin farklı iddialarda bulunduğu bir konuda kesin bir doğru-yanlış hükmü vermek kolay değildir.

Bu nedenle şimdilik söylenebilecek en doğru şey şudur:

Red Kit adının kimin tarafından bulunduğuna ilişkin birbiriyle çelişen çeşitli iddialar vardır. Adın hukuken tescil edilmesi ise büyük ihtimalle yayıncı Adnan Şakrak’ın ticari girişimidir.

Özel Notlar:

(1) Red Kit adıyla ilgili tartışmalardan, Facebook hesabımın zaman tüneline bırakılan bir bağlantı sayesinde haberdar oldum. Bağlantıyı paylaşan İsmail Kar’a teşekkür ederim. Bu vesileyle Yener Abi’yle de yeniden haberleşmiş olduk.

(2) Bu yazıyı ilk kez 2013 yılında yazmıştım. Konu yeniden sorulduğu ya da yeniden mesele edildiği için tekrar yayımladım (2020).

(3) Yazıyı 2026’ta dil olarak revize ettim. Bu süreçte Yener abi (Çakmak) de vefat etti. Konuyla ilgili yeni bir malumat olduğunu düşünmüyorum ama yıl içerisinde yazı birdenbire “çok okunur” hale geldi, nedenini bilmiyorum.