Cumartesi, Kasım 25, 2023

Demokrasi Serseriler için değildir

Her dönemin popüler kavram, deyiş ve klişeleri olur, pek çoğu çabuk unutulduğu veya anlamını yitirdiği için izlerini sürebilmek kolay değil... O klişelerin gündelik dildeki varlığı, her zaman değil ama bazen diyelim, siyasetten, yazılı basından, esprilerden, şarkılardan ve hatta edebiyattan çıkarılabiliyor. Mecazen, arkeolojik bir kazıya ihtiyaç duyuluyor.

Kırklı yılların ikinci yarısında, çok partili parlamenter sistemle birlikte, demokrasi kavram olarak, çok kullanılmaya başlıyor. Demokrasi şudur-şu değildir diyen sayısız yazı ve tartışma yaşanıyor, mizah edebiyatımız demokrasiyi anlayamama hallerimizi yıllarca kendine malzeme ediyor... 

Yukarıdaki görseli o yıllarda çıkmış Tırpan isimli mizah gazetesinden aldım. Markopaşa'nın yarattığı mizah gazeteciliği modasıyla çıkmış yayınlardan biri. Tırpan'ı Demokrat Partili Çanakkale mebusu Nurettin Ünen'in çıkardığını, gazetenin anti komünist olduğunu, CHP eleştirisi yaptığını söyleyebilirim. Pek parlak bir gazete değil... Cevvalliğine rağmen Ünen DP'den devam edemiyor, 1950'de tekrar aday gösterilmiyor.

"Demokrasi Serseriler için değildir" başlıklı haber yoruma takıldım. Yazıya göre İstanbul'un her yerinde kadınlara sarkıntılık ediliyor ve polisler de demokrasi gereği, serserilere nezaketle yaklaşıyormuş...Sene 1949.  Serseri dediğime bakmayın, Ünen, artık kimse onlar, gerçek serserileri seviyormuş (!), onları değil rozetli okullu gençleri hedef alıyor. Bir kuşak çatışması gibi duran hiddeti, pek de manalı olmayan bir gerginliği var. Yazının asıl niyeti, polisleri sertliğe davet etmesi...

"Ey Türk polisi! Sokakta bir kadını rahatsız eden serseriyi karakolda sürüklesen kanun ve vicdan seni ayıplamaz, alkışlar!" demiş...

İşte bu düşünce eskimiş değil, demokrasi bağlamı zayıfladı ama karşıtlık, bugün güçlü biçimde yaşıyor, yabancı düşmanlığında, siyasi çekişmelerde, solcular ya da eşcinseller söz konusu olduğunda polisin şiddete başvurması gayet normal karşılanıyor çünkü. Oh olsun'dan yüreğimin yağları eridiye kadar çeşitlenen dürtüsel bir şiddet çağırısı hiç eskimiş gözükmüyor. 

Perşembe, Kasım 23, 2023

Hegemonik

Çizgi: Berat Pekmezci

Bir milyon dolar


Sosyal medyada sıklıkla denk geliyorum, bir Avrupa haritası üzerinden istatistik içeren bir şeyler paylaşılıyor. Bu kadar ülke, bu kadar farklı rakama nasıl ulaşılıyor cidden merak ediyorum. 

Eğlencelik olduğunu inkar edecek değilim, yaşadığımız deepfake çağında kimsenin doğruymuş-değilmiş umursadığını sanmıyorum elbette, aynen benim gibi bakıp geçiyorlar. 

Bir insan kaç yıl çalışırsa bir milyon dolar elde edebilir diye sorup, ülkeleri ve para kazanma imkanlarını kıyaslamışlar, parlak olmadığımızı biliyorduk, çıkan sonuca sanıyorum hiçbirimiz şaşırmayız... 

Bu hesap doğruysa Türkiye'de bir insan elli yıl çalışarak bugünkü rayiçle yedi milyon lira kazanıyor olmalı... Ben ortalama bir vatandaşımızın bu parayı kazanabileceğini sanmıyorum.

Çarşamba, Kasım 22, 2023

Fesss

Bir eğlence sırasında fotoğrafçıya topluca poz verilmiş, muhtemelen gecenin sonunda, hafif sarhoş bir halde sahneye dizilmişler, çekim tarihinin 1964-69 arası olduğunu düşünüyorum. Meraklısı, devrin şöhretlerini fark etmiştir, fotoğrafa değer katan Ajda Pekkan ve Gönül Yazar ama ben iki fesli erkeğe takıldım. 

Bir Ankaralı olarak Sultanahmet civarına her gittiğimde fes giyen esnafa gözlerimi devirerek baktığımı itiraf edeyim, turistlere bıyriin plis tadında yapılan eğilip bükülmeler, çığırtkanlıklar, alımsız, bed beşaret biçimsizlikler, para diye fırfır dönen gözler filan...ekmek kavgasını anlamıyor değilim ama  o turistik mambo jambo bana bir türlü sevimli gelmedi...

Fotoğraftaki fesler, eğlence mekanda yabancılar bile olsa, başka türlü, elbette muzipçe istiflenmiş başlara... O yıllarda fes yasaktı, şapka itibardı filan...  Caddede sokakta giymenin dikkat çekici olduğu, suçlanma riski taşıdığı muhakkak, fesi takanlar, galiba diyorum, makara yapmadan onu takamıyorlardı, ters yüz ediciliğin, yasak olanı dürtüklemenin bir hazzı vardır, belki o fasıllardan bir şey...

Ya da feslilerden biri klarnet çalıyor, Alaattin'in Lambası misali, melodiye uygun olsun diye sahneyi istiflemişler, o da olabilir...

Ay ne güldük, ne güldük hatırası kalmış geriye...

Pazartesi, Kasım 20, 2023

Basstırr Ankaragücü!

Duymuştum, hiç görmemiştim, Bastır Ankaragücü diye bir mizah gazetesi çıktı denirdi, sahaflarda görünce aldım. Meğerse gazete filan değilmiş, Gün gazetesinin bir sayfasıymış... Hayal kırıklığına uğramadım desem yalan olur! Görselde Nejat Uygur karikatürü olunca sağcı bir yayın diye düşünüp, bir şeyler hayal etmiştim, peh peh...

Tarih göremedim ama sayfa, 1973 Seçimleri öncesi hazırlanmış gibi duruyor... Basstırr Ankaragücü başlığının altında "seçimle ilgili haşlama ve taşlamalar" açıklaması yapılmış, okurlara açık bir sayfa, seçimlerle ilgili komik hatıra ve yorumlara telif ödeniyor filan... Sayfayı "Ankaralı" [ve Ankaragüçlü olmalı] Mehmed Kemal [Kurşunluoğlu] yönetiyor..

Gün, Haldun Simavi gazeteciliğinin tipik bir örneğiydi, beyfendi, Günaydın'ı hariç tutarak söylüyorum, çıkar çıkmaz çok satıp üç beş yıl içerisinde kapatılan gazeteleriyle ünlüydü diyelim... Bol fotoğraflı, hamasi ve agresif,  çıplağı ve palavrası bol  magazin gazeteleri olurdu bunlar...İyi bildiği gazetecilik buydu veya... Gazetelerinin mutlaka büyük reklam kampanyaları olurdu çıkarken, merak ettirir, aldırırdı, okura para vaad eden şeyler içerirdi,  promosyonları, kuponları, hediyeleri olurdu.. Haberden çok, okurun ilgisini ne çeker sorusuna kafa yorulduğu hemen anlaşılırdı. Bakardın, okumazdın çünkü... 

Gün de haliyle tefrikalı, erotik, mizahi, iddiası bol bir gazeteydi... Gün'den geriye Gırgır kaldı... Gırgır da Gün'ün bir köşesi olarak başlamış, sonradan dergiye dönüşmüştü... Basstır Ankaragücü, seçimlere odaklanan, mizahi olarak düşünülmüş, kısa ömürlü bir köşe anlayacağınız.. Bugün anlaşılmayabilir, memleket ruhen en az ikiye yarıldığı için anaakımda siyasi mizah pek yapılamıyor... Geçmişte çok yapılırdı, akla gelirdi, Ankaralı Mehmed Kemal'in aklına Ankaragücü de gelmiş, orta noktada buluşmuşlar.

Pazar, Kasım 19, 2023

Bakmak ve Okumak



Grafik romanla ilgili çoğu koleksiyoncu ve çizerden şöyle argümanlar duyuyorum: "çizgileri iyi olan bir tane grafik roman görmedim", "çizgileri çok kötü, okuyamıyorum" vs vs

Estetik tercihlerle ilgili tartışmaları enerji kaybı olarak görüyorum. İdealistlerle tartışmak da zordur, o faslı da geçiyorum. Hiç cevap vermiyor değilim elbette. Dilim döndüğünce şunu vurgulamaya ve hatırlatmaya çalışıyorum: Çizgi roman, siz ne derseniz, nasıl tarif ederseniz edin, bir hikaye anlatır, bir hikaye anlatma aracıdır. Çocuklara, yetişkinlere, kadınlara, erkeklere kime neyi anlatırsanız anlatın, bir hikaye anlatırsınız. Sayfalara görselliği nedeniyle "bakabilirsiniz" ama bu bakış hikayeyi anlamak için yetmez, okumanız gerekir.

Hep verdiğim örnektir, Serpieri, çok iyi bir çizerdir. Çizgi endüstrisinin beklentilerini karşılayan, erkek gözünü iyi bilen ve ona iyi gelen bir üreticidir. Bu kadar yıldır işin içindeyim, bugüne
değin tek bir okurun hikayesini konuştuğunu hatırlamıyorum. Druuna ne anlatıyor bilinmez örneğin.

İlüstrasyon ile iyi çizilmiş bir panel/kare çoğunlukla karıştırılıyor. Çizgi romanda aslaolan hikayeye hizmet edecek ardışıklıktır. O çok iyi çizilmiş sayfa/panel/kare öncesinde ve devamında gelen sayfa/panel/kareyi tamamlamıyorsa o iyi çizimin tek başına bir anlamı yoktur.

Bakarsınız ama okuyamazsınız.

Bir çizgi roman, çizerini ve yazarını unutturuyor ise, siz okur olarak, hikayeye kapılarak okuyorsanız, o iş başarılıdır.

Diyelim ki, grafik romanların çizgileri kötü... Şunu soralım, neden konuşuyorlar peki? Neden çizgi romanlardan çok ama çook daha fazla  ilgi görüyorlar? Demek ki okunuyorlar... Bakmak yetmiyor.

İlüstrasyon: Nimura Daisuke