Samanpazarı

İlhan Tarus’un 1954’te Dünya gazetesinde tefrika edilmiş, sonradan da kitaplaşmamış bir romanı varmış: Samanpazarı. Bana bunu gazeteden fotoğraflayan Erol (Gökşen) getirmişti, bilmiyordum. “Ankara romanı” diye okudum, beğendim diyemem. Tarus iddialı bir yazar ama genelleme de yapabilirim, Samanpazarı için konuşmuş olayım, iddiasının karşılığını verecek ölçüde iyi bir metin (iyi bir hikâye örgüsü) okumuyoruz.

Kendi deyişiyle “saltanatla halkın, idare ile milletin, ümmilikle medeniyetin, geri kafalılıkla ileri düşüncenin ortalık yerinde bir köylü-şehirli duvarı yükselir” fikrinden hareket ederek romanda bir tarafa Samanpazarı’nı, öbür tarafa Çankaya’yı koymuş. Bizim yazarların kolayına gelen bir formül var ya (Fatih-Harbiye) onu alıp tekrar çalıştırmış diyelim. Bilmeyenler için: Samanpazarı, Eski Ankara’da Kale’ye yakın, çarşısıyla bilinen bir bölge, daha çok orta-alt sınıfların uğrak yeri.

Romandaki kahramanlardan biri, benim her gün yürüdüğüm yol üstündeki “yeni apartmanlardan” birinde oturuyor, Çankaya Caddesi üzerinde. Evin yakınından bir dere geçiyor, küçük bir köprüsü var falan… Apartmanda yaşayan Amerikalılar işe giderken kestirme olsun diye o köprüyü kullanıyor, şu bu.

Aslında çok eski değil: seksen yıl öncesinden söz ediyoruz. Ankara derelerle dolu, yokuşlar şehri olduğu için yağmurlu havalarda o dereler çağlıyor, sel oluyormuş. Sonra dereleri derlemiş, toparlamışlar, doğru ya da yanlış “kontrol altına” almışlar. Hoşdere, Kavaklıdere, Portakal Çiçeği… Hepsi evimin yakınında. Pek bilinmiyor ya da bilgi olarak önemsenmiyor. Şehir tarihleri sadece binaların, meydanların, planların tarihi değildir, hijyenin, düzlemenin ve kontrolün de tarihidir diyerek yazımı bitiriyorum Mıstık abi.