Çarşamba, Temmuz 29, 2026
Aile Albümü
Salı, Haziran 02, 2026
Kınar hanım ve dayak
![]() |
Kınar Hanım, ilk tiyatrocularımızdan… Müslüman kadınların
sahneye çıkmasının uzun süre yasak ya da fiilen imkânsız olduğu bir dönemde
ünlenen Ermeni kökenli kadın oyuncularımızdan. Darülbedayi’nin ilk kadrolarında
yer alan oyuncuların çoğu gibi o da zamanında çok eleştirilmiş, küçümsenmiş,
yeterince teşvik edilmemiş sanatçılarımızdandı diyelim. Geçmişe nostaljiyle
baktığımız için öyle hatırlanmıyor ama yirmili yılların yayınlarını
karıştırınca bu sertlik hemen hissediliyor.
Seneler önce not almışım, paylaşayım istedim. Karikatürün
yayımlandığı Akbaba sayısı artık elimde yok ama 19 Mart 1926 tarihinde,
“Tiyatrolarda Perde Arkası” üst başlığıyla çıkmış. Karikatürde Kınar Hanım (Sıvacıyan) ile
Reşat Nuri (Güntekin) konuşturuluyor.
Kınar Hanım, “Yeni piyesinizde bana verdiğiniz rolde
seyircilerin hoşuna gidecek bir şey var mı?” diye soruyor. Reşat Nuri Bey de
güya esprili bir cevap veriyor: “Evet, ilk perdede kocanızdan müthiş bir dayak
yiyeceksiniz!..”
Hemen bir parantez açalım. Reşat Nuri, o yıllarda milli
oyun yazma ve sahneleme uğraşı içinde “vazifeli” edebiyatçılarımızdan biri.
Popüler kültür ve magazin açısından verimli bir ikili seçilmiş demek istiyorum.
Hoş, bu espriyi ona yakıştırsalar da zamanının ilerisinde bir romancının
bunları söyleyeceğine ihtimal vermiyorum. Reşat Nuri’yi muteberleştirirken,
Kınar Hanımı Hacivat’laştıran Yusuf Ziya (Ortaç) olmalı.
Bu kadar zaman geçince insan ister istemez yapılan
şakanın gerekçesini düşünüyor. Neden dayak gelmiş akıllarına? Sahneye çıktığı,
“evli barklı” bir kadın olarak tiyatroculuk yaptığı, fazla “serbest” bulunduğu
için mi? Diğer kadınları “yoldan çıkardığı” için mi? Yoksa Ermeni oluşu hiçbir
zaman akıllardan çıkmadığı için mi?
Belki daha iyimser bir yorum yapıp, kaprisli ya da
narsist bir oyuncu imajının hicvedildiğini söyleyebiliriz. Oyunu değil, sadece
kendi rolünü düşünen bir oyuncuymuş da ondan bu espri yapılmış diyebiliriz…
Kesin cevabı hiçbir zaman bilemeyeceğiz. Aktüel
esprilerin kaderi böyledir, güldürmedikleri anda bağlamlarını kaybederler.
Beş yıl sonra bile neden komik bulunduklarını anlamak zorlaşırken, yüz yıl
sonra elde yalnızca arkeolojik tortuları kalır. Yine de bu ihtimallerin her
birinin, küçük ya da büyük paylarla, aynı esprinin içine sızmış olabileceğini
tahmin etmek zor değil.
Ece Ayhan’ın şu dizesini de, moda deyişle, şuraya
bırakalım: “üzünç sökün edermiş akşamları ağlarken kuyulara kınar hanım’ın
denizlerinden”
![]() |
Cumartesi, Şubat 07, 2026
Yağmacılar
Yataktaki çiftimiz konuşuyorlar, galiba erkek soruyor ve cevaplıyor: "Gece sokağa çıkma yasağının en çok neye faydası olacak dersin?" diyor ve espriyi yapıştırıyor "Nüfusumuzun çoğalmasına!"
İnsanlar katledilmiş, evleri yağmalanmış, tecavüz, hırsızlık, darp olmuş, bu sebeple şehirde gece sokağa çıkma yasağı getirilmiş...Akbaba, paralel evrende kıkırdıyor...
Mağdurlar Türk olsaydı, bu espri yapılabilir miydi?
Acaba diyorum, olup bitene karşı ırkçı bir sevinç de var mı işin içinde? Nüfusumuz filan demişler çünkü...
Yazıya "Yağmacılar" ismini seçtim, kim onlar diye sormaya gerek var mı, e işte yağmacılar bu espriyi üretenler, yayanlar, gülenler ve umursamayanlar, unutanlar desem, ne kadar abartmış olurum...
Salı, Aralık 09, 2025
Ne kadar Nazi olabiliyoruz?
Pazar, Ekim 26, 2025
Yazamaz! (Gölge’nin Gölgesinde Aziz Nesin)
![]() |
![]() |
Perşembe, Temmuz 24, 2025
Mizojini ve empati
![]() |
![]() |
Salı, Temmuz 15, 2025
Kılıç ve Kuş
![]() |
![]() |
Cumartesi, Ekim 12, 2024
Çakmak ve kül tablası
![]() |
O akıl, normali de etkilediği için haliyle "eleştirilmeli"... Çünkü eleştirilmediği sürece bir farkındalık yaratamayız, saçma der, "pulp" der, geçer gideriz.
İki tane kitsch örneği paylaşacağım, itiraf ediyorum, bu türden zevzek ürünlere meraklıyım... Kadınlar genellikle güzel, narin, uysal ve itaatkar temsil edilirler, cinsel cazibeye indirgenirler filan... Yukarıdaki işçiliği hoş olan ahşap bir kül tablası, alttaki ise döküm çakmak... İkisi de "erotik" bir niyetle, erkek müşterinin ilgisini çekecek biçimde tasarlanmış...
İlkine külünüzü çırpıyor, cuaranız biteyazdığında o kadın vücuduna bastırarak ateşini söndürüyorsunuz. Hastalıklı bir şey ve hiç anlaşılır gibi değil...Tek kelimeyle düşmanca duruyor. İkincisinde ise tuşa basınca kadının kasıklarından "ateş çıkıyor", sigaranızı yakıyor, tellendiriyorsunuz. Ateşli kadın tahayyülünden yola çıkılmış olmalı... "Kadın yanıyor" filan derler ya, galiba o hesap... Fallik bir sembol sayılan sigarayı yaktığına göre! Neyle neye gönderme yapıldığını, bilenler bilmeyenlere anlatsın.
![]() |
Salı, Haziran 06, 2023
Kızıl ve Kara
İnsanlar doğal olarak resmi açıklamalara kulak verirler, 1945 yılında Tan gazetesi tahrip edildiğinde komünist tezgahı denmişti, polis ve istihbaratın işi olduğu seneler sonra anlaşıldı, 6-7 Eylül'de de benzer şeyler söyleniyor, komünistlerin milleti galeyana getirdiği iddia ediliyor ve içlerinde Aziz Nesin ve Kemal Tahir'in de olduğu pek çok "solcu" yok yere yere tutuklanıyor...
Ne ki, resmi bir tezgah olduğunu anladılarsa, karikatürcülerin bunu çizmesi yine kolay değil, bildiklerinden korkmuş, başına geleceklerden çekinmiş olabilirler, onlar korkmadıysa bile patronları çekinebilir çünkü... hepsi çoğunluk değerlerine hitap eden yayınlarda çalışıyor ya da o yayınları çıkartıyorlar, üstelik sıkıyönetim ilan edilmiş, her şeyi yazıp çizemeyecekleri herkese bildirilmiş...
Yukarıdaki kapak, 23 Eylül 1955 tarihli Akbaba kapağı, Yusuf Ziya Ortaç espriyi vermiş, Necmi Rıza da çizmiş... Ortaç, sokaktaki adamdan, ayak takımından, göçmenlerden, lümpen proleteryadan oldum olası hazzetmezdi, 6-7 Eylül'ün sorumlusu olarak onları görmesi bu bakımdan tesadüf değil...
"Suçlular ayağa kalkın" diyen devletin karşısında biri kızıl, diğeri kara iki tipleme sanık sandalyesine oturtulmuş, yamalı, pulsuz, bitli ve tersolar... Biri komünizmi diğeri cehaleti temsil ediyor... Kara cahili anlamış olmalısınız ama o kızılın manası günümüzde berhava oldu. Eskiden komünistlerin sadece servet düşmanı olduğu, zenginlere karşı düşmanlık propagandası yaptığı, yoksulları bu yolla etkilediklerine inanılırdı. Popüler klişe böyleydi, yani o kızıla boyalı yoksul lümpen, doktrine ve angaje edilmiş, kandırılmış bir ajandı.
Salı, Temmuz 12, 2022
Falan filan ve homofobi
![]() |
İlk sayılardan birinden, takdim yazısından bir alıntı yapacağım...Görsel de zaten o bölümden... Yarın ne yapmış? Hürriyet Gösteri'yi, Doğan Hızlan'ı, verdikleri ödülü, o ödülü alan Murathan Mungan'ı diline dolamış diyelim:
"Tekelci basının piyasaya sürdüğü dergilerin en kötüsü ama aynı zamanda en ilginci olan Gösteri'nin genç kuşağı ödüllere çağırışı, bu utanmazlıkların tam örneği oldu. Sanatı değil, eşcinselliği ödüllendiren, yarışmasının sonucu başından belli olan, genç insanların içtenliklerini sömüren Gösteri'nin genç kuşağı ödüllendirmeye kalkışması gülünç oldu (...) Gösteri ödülleri gene göstermiştir ki, sanat ve edebiyat pazarına yeni birkaç piyon sürülüyor. Son günlerin en göz kamaştırıcı piyonu, şu birkaç ödül aldıktan sonra ödüllere karşı çıkacak olan Murathan Mungan da, aynı ruhsal birlikteliklerin ödüllendirdiği yeni bir yıldızdan başka birşey değildir. Bugüne dek değer sayılabilecek bir tek ürün ortaya koyamamış, edebiyatsever her lise öğrencisinin yazabileceği düzeydeki kitap yazılarıyla (...) Doğan Hızlan'ın hazırladığı senaryo, beklenen etkiyi yaratamadı."
Yazılanları bir ödül tartışması olarak okumak haliyle mümkün değil, açık bir homofobik tutum, tahkir ve teşhir edici bir dil kullanılmış. Murathan Mungan'ın eşcinselliğini okura ihbar ettikten sonra ne deseler boş, edebiyat filan hak getire çünkü.
Kırk yıl geçmiş üzerinden, eskilerden bir şeyler paylaşınca arada hep soruyorum, bugün yapılabilir mi böyle bir şey?
Ha bu arada edebiyat magazini sevenler, Yarın dergisinde kimler varmış, kimler yazmış merak edip bakabilirler... Kimler kimler, neler neler...
Cumartesi, Mayıs 21, 2022
Katil turist
![]() |
Cumartesi, Temmuz 31, 2021
En Alttakiler
![]() |
Salı, Haziran 22, 2021
Nefretin Bitmeyen Açlığı (4)
Turist az olunca, gazetelerin ilgisini çekiyor, niye geldiklerini merak ediyorlar, yok yere gezmezler, var bunun altında bir başka niyet fikriyle sokurdanıp duruyorlar. Malum, yabancı dediğin düşmanlığa gelir, kandırmaya, fethetmeye, sömürmeye... değil mi ama? Ortaç da geri kalmıyor elbette, Çimdik imzasıyla bir şiir yazarak Akbaba'da seyyahları hicvediyor:
İstanbul’a geliyor yine mirasyediler!
Baktım hepsi Salamon, Yasef, İbrahim, Mişon,
Dedim: Kalemim size karlı seyahat diler,
Buyurunuz ey kurnaz, açıkgöz Yahudiler!
Vardır bu seyahatten bir kastınız mutlaka:
İstanbul’da gezerken etrafa baka baka,
Tatlı, güzel sözlerle gülüp ederken şaka,
Mutlak birkaç kişiyi bastırırsınız faka!
Buyurunuz ey kurnaz, açıkgöz Yahudiler!
Hepiniz uslusunuz*, pek acar:
Museviler kavgadan, gürültülerden kaçar!
Küçükler defter satar, büyükler dükkan açar,
Nihayet olursunuz birer kalantor tüccar!
Buyurunuz ey kurnaz, açıkgöz Yahudiler!
Olmaz bir lahza olsun poker, bakara sizin,
Ondan başka dünyada ak sizin, kara sizin,
Bursa’da, piyasada bütün yaygara sizin,
Eski esvablar sizin, iğne, makara sizin,
Buyurunuz ey kurnaz, açıkgöz Yahudiler!
Sık sık el sürmezsiniz kasada anahtara,
İktisad edersiniz, hiç gelmezsiniz dara,
Hakimsiniz dirheme, teraziye, kantara,
Sizler bastırırsınız şeytanı mantara!
Buyurunuz ey kurnaz, açıkgöz Yahudiler!
Akbaba, 10 Mart 1927
Çarşamba, Mayıs 20, 2020
Nefretin Bitmeyen Açlığı (3)
![]() |
Cumartesi, Aralık 21, 2019
Nefretin Bitmeyen Açlığı (2)
![]() |
Aşağıdaki yazı -hikaye Akbaba'dan, haliyle gösterileri ve adalet isteğini millici bir refleksle hicvediyor. İlginç olan, hikayenin yazarının "seciyesi bozuk" bulunarak Ankara'ya ve Anadolu'ya, milli mücadeleye geçişine izin verilmeyen Yusuf Ziya olması...
Okurken yaşadığımız hayatın çok değişmediğini de görüyorsunuz...
Pazar, Aralık 08, 2019
Nefretin Bitmeyen Açlığı (1)
![]() |
Sureten vatandaşlarımızın en tehlikesizi gibi görünen Yahudiler, hakikatte en tehlikelisidir. Gerçi bu millet Ermeniler gibi komitacılığa özenmez, Rumlar gibi eski Bizans rüyasıyla sayıklamaz, Türkler gibi çifte çubuğa rağbet etmez. Fakat, para getiren her iş ellerindedir. O ellerde ki, tuttuğu şeyi bir daha bırakmaz. Tıpkı konduğu yere yapışan at sineği gibi!...
Ankara'dan gelen bir yolcu anlatıyordu: Orada bir Yahudi'nin barı ve sineması varmış. Bir gece ahali, haklı bir infial ile bu sinemanın perdesini parça parça etmiş; Yahudi aldırmamış! Piyanosunu enkaz haline koymuş; Yahudi aldırmamış!... Anaforcular her yerde olduğu gibi yiyip içip savuşmuşlar, Yahudi aldırmamış!... Nihayet Ankara'ya müthiş bir sıtma musallat olmuş, öyle bir sıtma ki, ağası, efendisi, beyi, paşası, herkes muzdarip, herkes müşteki... Kimi seyahate çıkıyor, kimi İstanbul'a kaçıyor. Yalnız terinden kımıldamayan, seyahate çıkmayan, İstanbul'a kaçmayan bir kişi var: Yahudi!...
Meşhur meseldir, bezirgana: Cehenneme gider misin? diye sormuşlar, gözlerini açıp: Maaş kaç? demiş. Ankara'nın bu meşhur Yahudisi de galiba maaşından memnun. Artık meclisin açılmak üzere olduğu artık meclisin açılmak üzere olduğu böyle bal alacak bir zamanda, sıtma değil ya, Hazreti Musa emretse onu yerinden kaldıramaz!...

















