nah etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
nah etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Pazartesi, Mart 09, 2026

Mano Fico ya da Nah!

Bizdeki “nah” işareti -yani elin yumruk yapılıp başparmağın işaret ve orta parmak arasından çıkarılması- Latin dillerinde “mano fico” (incir eli) olarak biliniyor. Latince ficus, incir demek. Ama Roma argosunda aynı kelime kadın cinsel organı için kullanılan bir mecazmış. Anlaşılan o ki jest, cinsel birleşmeye gönderme yapan bir sembol olarak görülüyordu. Orta parmak göstermek gibi doğrudan saldırgan değil, daha komik, daha grotesk bir tarafı var.

Sembolün Roma’dan çıktığı düşünülüyor. Bugün İtalya’da hâlâ biliniyor, İspanyollar ve Portekizliler aracılığıyla Latin Amerika’ya da taşınmış. Yayılma rotası epey ilginç görünüyor.

Bilenler vardır, Doğu Avrupa’da -özellikle Slav kültürlerinde bu hareket “sana hiçbir şey yok”, “hadi oradan” gibi küçümseyici bir anlamda kullanılıyor. Bizde de “nah” benzer bir tınıyla yapılıyor zaten. Birini kızdırmak, karşılık vermek, biraz da rahatlamak var hareketin içinde. Bir bakıma görselleştirilmiş bir küfür demek gerekiyor.

Bizde pek bilinmediği için şaşırtıcı gelebilir ama Romalılar bu işareti şeytandan korunmak için de kullanıyormuş. Nazar boncuğu gibi düşünün: evlere asılan, kolye ya da muska olarak taşınan küçük “incir eli” tılsımları varmış. İçindeki grotesk göndermenin şeytanı bile şaşırtıp kaçıracağına inanıyorlarmış. “Müstehcen olan şey kötülüğü korkutur” fikri doğrusu epeyce matrak.

İslam ve daha geniş olarak Akdeniz halk kültüründe de aynı mantıkla çalışan semboller var. Doğrudan aynı jest değil ama benzer bir düşünceyle çalışıyor: beden veya el sembolleriyle nazarı ve kötülüğü uzaklaştırmak. Bizdeki Hamsa, yani Fatma’nın Eli, ortasında göz olan o el figürü mesela. Kapılara asılır, kötülüğe “dur” denir. Göz ve el birleşimi, nazarla göz göze gelip onu geri çevirmek fikrine dayanıyor.

“Nah” işaretinin bir zamanlar böyle koruyucu bir işlevi olduğunu öğrenince aklıma şu geldi: Nazar değmesin diye tükürür gibi “tu tu tu” yapılır ya… O da aslında aynı mantık. Kötü enerjiyi bozmak, dikkatini dağıtmak amacı taşıyor. Komik mi? Evet.

Bu tür jest ve sembollere genel olarak apotropaik (kötülük kovucu) deniyor. “Nah” işaretinin böyle bir işleve sahip olması mizahi açıdan enteresan değil de nedir yani, Mıstık abi.

Cumartesi, Nisan 29, 2023

Nah (2)

Geçenlerde bir Güney Afrika polisiyesi (Wild is the Wind, 2022) izliyorum, başroldeki polislerden biri, ırkçı mekan sahibine yukarıdaki nah işaretini yapıyor. İster istemez gülümsedim, çevremdekiler ve eski öğrencilerim bilirler, argo ve küfür ile ilgili çalışmışlığım, akademide kalsaydım çalışmak isteyişim vardı, hayat insanı farklı yerlere savuruyor. 

Şu nah işaretiyle ve yaygınlaşmasıyla alakalı bir iki kez yazdım... Merak edenler şuraya ve şuraya bakabilir... Bunu kıkırdayarak söylüyorum, daha uzun ve ayrıntılı yazarım diye bildiklerimi de saklıyorum. Artık ne yazacaksam (!)

Yine de kısacık notlar düşeyim. Dünyaya kapalı bir toplum olduğumuz için bu nah işaretini bize özgü bir şey sanıyoruz, ben de öyle biliyordum, bu nerden çıkmış diye düşünüyordum. Karikatürlerde, resimlerde gördükçe farklı kültürlerde kullanıldığını anlıyorsunuz. Avrupalı kaynaklar genellikle Rus kültürünün etkisiyle ilişkilendiriliyor, belki Slav etkisi demek daha doğru... Yani bu mantıkla bize balkanlardan gelmiş gibi görünüyor. Oysa bunu bir Kore veya Güney Afrika filminde görünce pek de öyle değilmiş diyebiliyoruz. 

Muamma sürüyor ama kimi muammalar eğlencelidir. Aşağıya Drifter'in paylaştığı resmi de bırakayım, yazı linkte ... Doktorun elinde sidik şişesi var, muayene sonrası fikirlerini paylaşıyor olmalı, arkadaki çocuğun el işaretine bakarak sahneyi nasıl yorumlamalıyız?

Perşembe, Ocak 16, 2020

Nah!


Yukarıdaki görsel, Salinui chueok (Cinayet Günlüğü, 2003) isimli ünlü Güney Kore filminden... Filmin hemen başında dedektifimiz peşinden koşan köylü çocuklarından rahatsız olup, önce "gel gel" sonra "nah" işareti yapıyor .

Çoğumuz bu el işaretinin bize özgü olduğunu düşünürüz, ben de öyle sanıyordum, Balkanlarda ve Rusya'da kullanıldığını sonradan öğrendim.

Yazmıştım. Link

Hadi Osmanlı hinterlandı, giden gelen kervanlar, kültürel münasabetler filan olabilir, öğrenilmiştir, paylaşılmıştır diyorsunuz ama bir Kore filminde karşıma çıkınca...Şaşırdım tabii...