Cumartesi, Temmuz 15, 2023

Zeki Müren


Fırfırlar ve apartman topuklar. Gazino frapanlığı, elde beyaz mendil. Döner kemandan başımız, sonra uzar şarkılar, neonlar, boncuklar, pırlantalar. Paşa’nın ibresi hep kendinde. Kıyafet devrimi masalı. Camp estetiği, şatafatın, alacanın, gündüzü bilmeyen gecelerin. Ağır, daha ağır, yavaş, daha yavaş muhterem dinleyiciler. Akıyor işte san’atın taksimi. Kendisi akıyor, bedeni akıyor mazinin ve geleneğin arkasına. Edebe atılmış salvolar, gözyaşı taklitleri. Çok şey eksik hâlâ yazıl(a)madığından. Ben, Zeki Müren, arzuların sır defteri. Ben, Zeki Müren, bütün Muhterem Nurların katili. Bakmayın çiçek, bakmayın tozpembe, hülyalı sevdalı. Hep bir uçurum kenarı, ölmese, öldürmese.

İlüstrasyon: Deniz Karagül

Cuma, Temmuz 14, 2023

Editör

1959 yılında çıkmış bir çocuk dergisi, 4 Şaheser Roman adı altında yayımlanmış, çizgi roman sanılıyor-sunuluyor, ilgisi yok...Dört ayrı roman, haftalık olarak tefrika edilmiş, bol ilüstrasyon kullanılmış, on iki sayıda bitmiş. Pek satmamış olmalı ki, devamını getirmemişler, ciltleyip ayrıca satmak istediklerinden bir biçimde bitirmişler diyelim.

Benim ilgimi çeken, derginin yayıncısı Hamit Şendur'un ismini kapakta editör olarak yazdırması... Anlaşılan o ki, dergiyi bizzat o tasarlamış, parçaları birleştirmiş filan... O yıllarda "editör" gibi bir iş tanımının yapılmıyor-bilinmiyor olması enteresan... Nerden aklına gelmiş, niye bunu istemiş, nasıl algılanmış merak ettim.

2007 ile 2018 arasında editörlük yaptım, insanlar o dönem dahi bilmiyor, "tam olarak ne iş yapıyor editör" diye soruyorlardı. 

Perşembe, Temmuz 13, 2023

Dirisi Olmak Hayatın



Samet Ağaoğlu bir hikayesinde, serçenin peşindeki kediye bakıyor ve kediyi kovalasam, kedi için kötü, serçe için iyi olurum diye düşünüp, iyilik ve fenalık üstüne kafa patlatıyor. Kediyi kovalamasa, belki kendini kötü hissedecek... ya da karışma hakkı olmalı mı acaba? Ne hakla doğanın dengesine karışıyor? 

Kültürel sermayemiz, arkadaşlarımız, ilgilerimiz, konuştuklarımız ve içinde bulunduğumuz dönem bizi çepeçevre saran bir "gerçeklik" oluşturuyor. Bu gerçeklik, istisnasız ve her zaman o denli belirleyici oluyor ki hayatımız üzerimizde. Bu yüzden bir şeyi çok önemsiyoruz  bazen ya da sahiden önemsememiz gereken bir şeyi es geçebiliyoruz. Önemsediklerimiz ve es geçtiklerimiz bizi (o toplumu) biz yapan olgular elbette. Bunlar bizi körleştirip sağırlaştırabiliıyor. Şöyle de söylenebilir: sırf önemsediklerimizden hareketle başkalarını körlük ya da sağırlıkla da suçlayabiliyoruz.



Herkes için ortak bir doğru bulamazsınız ama bunu aramak ya da herkesin anlayabileceği biçimde bu doğruyu sabitlemeye çalışmaktan vazgeçemezsiniz. Hukuk bunun için vardır, seküler ahlak ve din de bunun için vardır ve buna göre tanzim edilirler. 

Şevket Süreyya Aydemir, anılarında hasır şapka giydiği için hırpalanan insanlardan ya da miladi yılı kullandığı için azarlandığından bahseder. Bir defasında İstiklal Mahkemesindedir, anlattığına göre hakim, sanıklara karşı ölesiye tahammülsüz ve öfkelidir. Yaşadıklarını ve mahkemede olup bitenleri kıyaslayarak mealen şöyle bir şey yazar: "başına kanundan evvel şapka giydi diye genç bir gazeteciyi merdivenlerden yuvarlayan adam, aradan kısa bir süre geçince, ünlü bir müderrisi şapka giymedi diye darağacına verebiliyordu". 

Aydemir, "Türkiye'de her inkilap olur, fakat ancak kanun yoluyla [olur]" demeye getirip eleştiriyor. Onun derdi, esasen sivil bürokrasimizin eleştirisiyle aynıdır: Doğuluyuz. İsteyerek değil, dikte edildiği için yapıyoruz vs. Doğal değil yapıntı bir enerjidir bu.  Sahici değil köksüzdür. Yukarıdan aşağıya gelişen modernizmin eleştirisini yapar... 

Ben bu meselenin doğulu olmakla ilgisi olduğunu sanmıyorum. Her yerde benzeri sonuçlarla karşılaşıyoruz. Hakimin öfkesi de bana yabancı gelmiyor. Üst rütbeli subaylar, Valiler, Profesörler diye örneklendirebileceğim görevinde yükseldikçe imtiyaz alan insanlar, kolay öfkelenirler. Çünkü onlara [her ne olursa olsun] pek itiraz edilmez. Hep haklı oldukları düşünülür, öyle davranılır. "Tabbi ki onlar doğrusunu biliyorlardır." 

Hayata bir ebeveyn gibi bakıp sürekli yanlışları işaret ederler. Erkek aklı, baba aklı, komutan aklı, amir aklı... Hakimin önüne geleni aptal bulup ders vermesi bana tuhaf gelmiyor, bu İstiklal mahkemelerine veya geçmişe özgü bir tavır değil çünkü. 

Yaşadığımız gerçeklikten, o duygu ve düşünce ikliminden çıkarak düşünebilme mahareti gösterebilmek her şeyden daha önemli bence. Devranın döneceğini bilmek, çoğunluğun ak dediğine üç gün sonra kara deneceğini akletmek...

İnsanın kültürü ve insan sevgisi en çok tahammül sınırlarıyla kendini gösteriyor. Aktüel tartışmaların dışına çıkmak, insanların nasıl tartıştığını görmek, nelere yoğunlaştıklarını fark etmek ve olabildiğince mesafeli olmak gerek sanki. 

İnsan en çok kendini sorgulamalı, o iklime ve yaratılan gerçekliğe kapıldığını fark edebilmeli. Bana öyle geliyor ki, ne yaşanırsa yaşansın, asıl amaç insanın özgürlüğünü artırmak. Ödünsüz düşünce ve ifade özgürlüğü için direnmek...




Çarşamba, Temmuz 12, 2023

Ejderha Tahayyülü


Bir Alevi mahallesini anlatmışsınız… Özel bir tercih miydi yoksa Ankara’da bir yeri mi işaret etmek istediniz?
Tam olarak nereyi anlattığımı göstermemeye çalıştım. Bence bir mahalleyi de anlatmıyorum, orayı bir arkaplan olarak kullanıyorum. İlk aklımda olanlar şuydu. Türkiye’de sol çevreler, yoksulların muhalif partilere oy verdiğini düşünür, ilgisi yoktur, daima iktidar partisine oy verir yoksullar. Böyle olunca etnik ya da dini aidiyetlerle bir mahalleyi seçmem, muhalif tınıları ona göre istiflemem gerekiyordu. Ankaralıyım, doğal olarak Kürtleri değil Alevileri daha iyi tanıyorum. Bir de şu oldu, roman için çalışırken çok insanla konuştum, önemli bir miktarı Aleviydi, ötelendikleri için okur yazardır Aleviler ya da edebiyat nedir bilirler, güzel hikâyeler anlattılar bana. O konuşmalardan sonra karar verdim demek daha doğru. Yoksa Alevi değilim ve onları resmetmek konusunda iddialı da değilim. Anlatılmadıklarını görüyorum o ayrı.

Karamsar bir hikâye Uzak Şehir…
Evet, öyle olmak zorunda. Bu bir şehir üçlemesi, o bütünün bir anlamı olması gerekiyor, kapitalizm kazanır, muktedirler kazanır diye bitiyor, zaten de hayat böyle gelişiyor. Şunun farkındayım, genel olarak okur, özel olarak çizgi roman okuru kaybeden hikâyelerine alışkın değildir veya tercih etmez diyelim.

Siyaseten siz karamsar mısınız?
Bugüne dair bir soruysa bu eğer tek tek olayları konuşup kahredebilirim. Ankara’da bomba patladı, Paris’te kafede oturan masum insanlar kurşunlandı. İnsanların tepkilerine bakıyor ve içim kararıyor. Ama konuşkan biriyim, çok takılıp kalmam, çalışarak yoluma devam ederim, karamsar olmadığımı düşünüyorum.

Uzak Şehir için çalıştığınızı, Ankara underground’undan insanlarla görüştüğünüzü yazmışsınız. Bu nasıl bir deneyimdi, sizi nasıl etkiledi?
Elbette bir yük oluyor insanın üzerinde. Kafamda bir hikâye vardı, insanlarla konuştukça başka bir hikâyeye kapıldım, nasıl anlatacağımı bilemiyordum, çok sertti ve anlatırsam deşifre etmiş olacaktım. Bu duygu nedeniyle kafamdaki hikâyeye döndüm, ara verdim, evirip çevirdim. Doğrusunu yaptım ama sıkıntı vericiydi. Asıl sıkıntı yaşanan hayatların farklılığı. Beni nasıl etkiledi? Ejderhayı yazarken ejderha olmak güzeldir ama ejderhanın bir tahayyül olduğunu biliyorum.

Ankara Üçlemesi bitti, grafik romanlara devam edecek misiniz?
Evet. Şu an iki ayrı çalışma sürüyor, ikisi de yine Ankara’da geçen tarihi hikâyeler. Biri 1951, o yıl geçen bir politik hikâye, Komünistler, İslamcılar, hafif tertip bir Rus romanını andırıyor. Sefa (Sofuoğlu) ile çalışıyoruz. Diğeri 1930’lu yıllarda geçen yine politik bir arkaplanı olan bir kabadayı hikâyesi, Taner Duran’la çalışıyoruz. Hikâyesiz yaşanmaz. 

[Agos, Kasım 2015'te yayımlanmıştı. Blogta kullanmadığımı fark ettim.]

Salı, Temmuz 11, 2023

Oha diyorum

Çizgi: Berat Pekmezci
 

Uzun Gece


Yedi sene geçmiş üstünden... Socrates dergisi için yapmıştık, ben yazmıştım, Berat (Pekmezci) çizmiş, Uğur (erbaş) animasyonunu yapmıştı, Tivibu'da yayımlanmıştı.