Salı, Eylül 24, 2024

Yapay zeka


Görseldeki "Ankaralı Levent Cantek" çizgisi nasıl üretildi derseniz, fotoğraf olarak Ankara Kalesi'de çekildi ve oradan bir program yardımıyla çizgiye dönüştürüldü. Şipşak derlerdi, hakikaten o ölçüde hepi topu beş ya da on saniyede yukarıdaki ilüstrasyonu elde ettim. 

Editörlükten biliyorum, böyle bir iş, asla bu kadar kısa sürede üretilemiyordu, üretilemezdi, piyasa ortalaması ve ezberiyle bir klişeye dönüştürüldüğü için bu kadar kolaylaştı. Bir fotoğrafı alıp, hatta google görsellerden bulup birebir çizgiye dönüştürenler artık bunu para karşılığında yapamayacaklar.  Tek kelimeyle o devir bitti, fiinito... Elbette bir fotoğraftan faydalanabilirler ama onu artık yorumlamak zorundalar... 

Geçen yüzyıl başında fotoğraf yaygınlaşınca portre ressamlığının biteceği söylenmişti, elbette bu durum, meslekten insanları zorladı, kahretti filan ama duygusal derinlik, insana özgü deneyimsel keşiflerle "iş" ve "sanat" kendine yeni bir yol buldu. Çizgiyle ilgili aramak, yeni ifade biçimleri keşfetmek gerekiyor. Hayatın bitmeyen bir öğrenme süreci olduğunu nedense unutuyoruz, ezber bozan dönüşümlerin insanları ve sanatı geliştirdiğine inanıyorum. Yapay zeka faslından endişelenmenin bir anlamı yok bence, kimse merak etmesin, özgün olanlar yine ayakta kalacaklar... 

[Yapay zeka ile ilgili öğrenci sorularına verdiğim cevap]

Pazartesi, Eylül 23, 2024

Şişli

 

Yusuf Ziya [Ortaç], 1931 yılında Nazım Hikmet'in davasını seyretmeye gitmiş ve mahkemede Şişli'den tanıdık simalar görmüş...Üslup olarak bağırmadan yazı yazmadığı için öfkelenmiş gözüküyor ama biz huylanmış diyelim... Önce yazıdan alıntılar yapayım:

"Şişli, Türkiye'nin moda alemine açılmış bir kapısıdır. Kaytan bıyık, favori, geniş paçalı pantolon, kalkık omuzlu ceket, uzun etek, sarı pudra, kızıl dudak memleketimize hep bu kapıdan girdi (...) Yüzü boyalı, gözü boyalı, sözü boyalı Şişli, frenk gazetesinde ne gördüyse yaptı. Sinema perdesinde ne seyretti ise taklit etti (...) hiç bir züppeliği kaçırmayan Şişli artık lavantadan, pudradan, briyantinden usandı galiba. Şimdi yeni bir heves, yeni bir özenti peşinde (...) Galiba her moda gibi komünizm de memleketimize girebilmek için bu kapıyı açık buldu..."

Nazım'ın çevresindeki herkesi aynı kefeye koymak filan hepsi nahoş, aklı olan kalbi olan bunları yapamaz gibi geliyor bana da, malum yapılıyor, yapıldı ve yapılacak...

Asıl meselem şu.... Mahkemede birilerini görüp onların yaşadığı yeri, Şişli'yi düşmanlaştırmak... sahiden acayip bir şey bu...Üstelik Yusuf Ziya da Şişli'de yaşıyor, Büyükada'da yaşıyor... Ben bu meseleyi her zaman ilginç buluyorum, Beyoğlu'nu eleştiren-nefret kusan ama buna rağmen orada yaşamayı sürdüren yazarımız o kadar çoktur ki... Mesela Beyoğlu noteri Mithat Cemal Kuntay...Döner döner Beyoğlu'na küfreder...

Hani seviyorsan git konuş deniyor ya, onun gibi, sevmiyorsan niye orada yaşıyorsun demek gerekiyor(muş)... Bir insan bu kadar nefret kustuğu bir yerde nasıl yaşayabilir ki ...Yer mi yok? 

Aradıkları medenilik ölçüsünde bir yer yok ki orada yaşıyor...Hele Ortaç, sokak dediği eğitimsizlerden, lümpenlerden ölesiye korkardı, halbuki Nazım'ın eşi dostu bakmayın siz, benziyor da kendisine, onun ailesine ve çevresine....

Belki diyorum, Şişli'nin, Beyoğlu'nun sevilmediğini, haklarında husumetle lafazanlık yapıldığını biliyorlar, suçlanmamak için o koroya katılıp avaz avaz saydırıyorlar...

Bir de küçük not: Kurtuluş Savaşı sırasında İstanbul'dan kimi gençler Ankara'ya geçip mücadeleye katılmak istiyorlar, e herkese izin verilmiyor, mesela aynı günlerde Nazım'a izin verilmiş, Ortaç'ı "seciyesiz" (karaktersiz) diyerek reddetmişler... Hani merak edebilirsiniz, Yuzuf Ziya Ortaç, niye Nazım'ın mahkemesine gitmiş diye... Yılların husumeti de var yani işin içinde....

Pazar, Eylül 22, 2024

Saray Macunu

Malumunuz tuhaf kitaplara zaafım var, Saray Macunu Rehberi (1968, Başak Kitabevi) isimli bir kitap geçti elime...Alan Hull Walton imzalı, iç sayfalarda sıkça paylaşılan (yukarıda paylaştığım) ilana dikkat kesilirseniz, kitabın neler anlattığını tahmin edebilirsiniz... 

Seks kudreti diye bir iddiayı büyütecek yemek ve afrozdizyaklar anlatıp durmuşlar... Falan filan diyelim, geçelim...

İlanda cezbedici olacağını düşündükleri bir cümle kurmuşlar: "Sen de Üçüncü Murad han gibi yüz iki beşiği birden sallattırmak istiyorsan"... 

Çook çocuğun olacak mı yoksa  haremindeki  her bir kadınla başedeceksin mi diyorlar, karışık... Pıyyy

Padişah macunu dememişler o da ilginç, muhtemelen aktarlarda satılan o isimde bir ikamesi var, ondan ayrıştırmak istemişler.

Bir yayınevinin bu "kudret macunu" işlerine kalkışması ayrıca ilginç bir hikaye...

Kıkırdıyorum filan ama bakmayın enikonu trajedi aslında... Ne taklalar ne salvolar... Erkeklik en çok erkeklere eziyet...

Cumartesi, Eylül 21, 2024

Maşuk'un Gözleri

Münif Fehim, aşkı anlatan ilüstrasyonlar çizerken özellikle erkek sevdalının gözlerini tuhaf biçimde baygınlaştırır, kendinden geçme haliyle onları betimlerdi. Aşık, onun gözünde bir sarhoşluk haliydi, esriklik, baygınlık, kendinde olmama durumuydu. 

Ben çocukken, muhtemelen Yeşilçam filmlerinden olmalı, "körkütük aşık" olmak diye bir şey duymuş, ciddi ciddi düşünmüştüm, kıpırdayamamak beni tedirgin etmişti, "dalıp dalıp gidiyor" derlerdi, orada olamama, an'ı yaşayamama, zihnen başka yerlere gitme, hep o diğer parçayı hayal etme filan...

Görsel bir şey tasarlıyorsanız, piyasanın ve popüler olanın inşa ettiği, süregelen bir gerçeklik vehmini izlersiniz, inandırıcılıği ve meşruiyeti buralardan çıkartırsınız. Münif Fehim, bu mest olmuş aşığı yoktan varetmedi demek istiyorum, bilinen ve herkese normal gelen bir hayali revize ediyordu. Revizyondan kastım, şiirle gelen aşıklar algısını modernize ederek bir kere daha romantizmle harmanlıyordu. 

Otuzlu yıllarda, çalıştığı dergilerde eski-yeni karşılaştırması yaparken yaşadığı zamandan duyduğu hoşnutsuzluğu anlatmıştı. Yeni aşkları ve aşıkları sevmiyordu, içi sızlıyordu sanki... Onun aklında yaşadığı ve gördüğü değil, hayalinde kurduğu bir maşuk ile maşuka vardı. Ondan sebep olmalı, otuzunda bile alaturka (yaşlı-eski) görüldü, Mecnun'un aktüel bir yorumunu yapmaya hiç kalkışmadı...

Cuma, Eylül 20, 2024

Uyku

Arada yazıyorum, bu tür istatistikleri nasıl çıkarıyorlar pek akıl sır erdiremiyorum, ama hoşuma gidiyor. Tabloya bakılırsa uyku ve uyumaya çalışmak günlük hayatımızın yüzde kırkından fazlasını oluşturuyor. Hoş, uyanmaya çalışmak da bir başlık-madde olmalıydı bu hesapla...katmamışlar.

Abim, popüler bilim dergileri okurdu ve uyku bahsini, galiba o dergilerden ilham alarak farklı bir biçimde yorumlamıştı, insanların fazla uyuyarak zaman kaybettiklerini, yaşadıkları hayatı iyi değerlendiremediklerini düşünürdü... Benden dört yaş büyüktür, bunları söylerken en fazla on beş yaşındaydı, söyledikleri benim için çok ilginçti... Az uyumaya çalışan kardeşinizin işi nereye vardıracağını ister istemez merak ediyorsunuz... Her denemesinin sonu fosur fosur uzun uzun uyumaktı, kıs kıs gülerdim. 

Çevremdeki pek çok insanın uykuyla ilgili sıkıntıları var, gece yaşadıklarını-gece insanı olduklarını filan söylüyorlar ama bana "sadece" uyuyamıyorlar gibi geliyor...Çünkü, iyi biliyorum arada çöküyor ve uzun saatler uyuyabiliyorlar. Bir tanıdığım karşılaştığı hemen herkese "nasılsın" filan dedikten sonra cevabı pek de dinlemeden mutlaka eklerdi "uyuyorsan mesele yok"...

Bile isteye ve severek çalıştığım işlerden akademisyenlik, yayıncılık-editörlük ve film-dizi dünyası genel olarak geç uyuyan-geç uyanan insanlardan kurulu... Hele setler, uzun saatler ve gün-gece temposu yüzünden tam allak bullak bir uyku düzeni gerektiriyor... Erken uyananlar açık ara azınlıktalar. 

Kırklı yaşlarıma kadar genel olarak sabahları erken uyanıp, gece 12 civarı yatıyordum. Tempolu işler yapınca-düşününce, bir fikre takılınca bu saatler esnemeye-değişmeye-kaymaya başladı... Artık, eskisine göre en az iki saat sonra on gibi uyanıyorum. Haliyle daha geç uyuyorum.

Eskiden olmayan-yaşamadığım şeylerden biri uyuyup-uyanmak oldu. Senaryo-hikaye bitene kadar bir tür anksiyete içine giriyorum, internette geziniyor,  saçma videolar izliyor, çok da tanımadığım insanlarla boş sohbetler bile yapıyorum. Stresten kaçabilmek için yollar arıyorum galiba... Tabloda gördüğüm "uyumaya çalışmak" o sebeple çok ilgimi çekti... 

Başımı yastığa koyar koymaz uyuyan biriyken ne hallere düştüm diye hayıflanıyorum anlayacağınız. Buna çağ hastalığı ve iş stresi diyenler var, Ege sahillerine yerleşenler var, benimkisi de kaostan beslenmek olabilir, hikaye sancısı hem beni mutlu ediyor hem de korkutuyor... Bitince güzel uyuyorum.