Çarşamba, Ağustos 16, 2023

Son Okuduklarım 76

Kardeşimin Kocası, nasıl anlatmalı, gay romantizmi ve farkındalığı üzerine yapılmış bir manga. Ölen erkek kardeşinin partneri Japonya'ya, kızıyla birlikte yaşayan "kayınbiraderini" ziyarete geliyor. Böylece önyargılarla, cinsel kimliklerle, geçmişle hesaplaşmayla uğraşan bir "aile" hikayesi kuruluyor. İyimser ve epeyce bir klişe olmakla birlikte, kolay okunan, iyi tasarlanmış bir soap opera okuyoruz. The Great Gatsby, Fiztzgrald'ın ünlü romanından yapılmış bir grafik roman uyarlaması, epeyce sadık, o sebeple hantal bir yorum olmuş. Çizgilerse romanın coşkusunu yansıtmıyor, çok düz ve derinliksiz, tahkiyenin iniş çıkışları vardır, merak edilen bir adamın gizemi, şaşalı bir göstericilik, estetik bir müsriflik, gece hayatının garip büyüsü ve güdüklüğü için cidden iddialı çizgiler gerekiyor...Bence uygun biz çizgi ve üslup seçilmemiş, editöryal bir hata diyelim.

Camillo Boito'nun Senso novellasının bu kadar zaman yaşayabilmesini "kötülük" hikayesi olmasına borçlu. Evlilik dışı bir ilişkiyi, aşkı uğruna fedakarlıklar yapan bir kontesin, kendisini kandıran sevgilisinden aldığı intikamı anlatıyor diye özetlenebilir.  Meşum kadının dürtüselliği, göze aldığı riskler ve entrikacı kişiliği mahirane resmedilmiş. Diğer yandan bugün için arkaik duran çözümleri var yazarın. Kontes'in aydınlanması, beklenmedik ziyaretiyle ve tesadüf ya,  subay sevgilisini bir başka kadınla sevişirken-üstelik kendisini konuşup alaya alırken "yakalamasıyla" yaşanıyor. Senso hissiyat anlamında kullanılmış, Kontes'in duygularının alaşağı olması kastediliyor, buna göz kararması veya açılması da diyebiliriz. Her Şeye Rağmen, iyimser bir aşk hikayesi, güzel çizilmiş, kurgu olarak farklılık denemiş ama genel olarak epeyce klişe bir mutluluğu var.

Ahyaaak! Aslan Şükür hakkında bir kitap sanıyordum, değilmiş... Bir koleksiyoner, topladığı Şükür kapaklarından bir kitap-albüm yapmış. Elindeki orijinalleri kahramanlara göre tasnifleyip, o çizgi romanlar hakkında vikipedia ölçüsünde enformatik bir malumat vermişler. Keşke, bu kadar malzeme biraya gelmişken, Aslan Şükür ile uzun bir söyleşi yapsalarmış, kapakları konuşsalar, üretim süreçleriyle ilgili anekdotlar aktarsalarmış. Ve hatta, onun fotoğraf albümünden bir şeyler çıkarıp albümü daha da zenginleştirselermiş... Tercihleri bana ilginç geldi, bunlar bilinmeyen-bulunmayan kapaklar değil çünkü. Türkiye Fanzin Tarihi ve Kaynakçası da zor bulunan, pahalı kitaplardan, muhtemelen dijital baskı olarak çoğaltılmış. Kitabın  çok zengin bir görsel tarafı var, yayımlanan fanzinlerin kapakları tek tek paylaşılmış, keşke o fanzinler hakkında malumat da verilseymiş. Kim çıkardı, kaç sayı çıktı vs... En azından yeni araştırmalar ve üzerine katkılar yapılabilirdi. Kitabın giriş kısmında bir takdim yazısı yazılmış, biraz karışık, fazla iddialı çıkarımları olan, çeşitli adlandırmalarda bulunan bir kısım bu. 

Salı, Ağustos 15, 2023

Goygoy


Goygoycu, boş konuşan adamlara denir ya. Çok daha eskiden Muharrem ayında kapı kapı dolaşan, ilahi okuyarak dilenenlere denirmiş. Dilenci anlamında kullanılıyor demek lazım, bugün farklı bir anlamda kullanıyoruz o ayrı.

Kökeninde ayrımcılık ve aşağılayıcılık vardı, bunu biliyordum.

İlgimi çeken şu oldu Yahudiler yabancılara Goy diyorlar, acaba dedim, kapılarına gelen adamlar (dilenciler) için dedikleri bir laf goygoy olarak argoya mı dahil oldu? Bilemedim.

Aleviler için kullanılan bir küfür, bugün velveleciler için sarfediliyor.

Bir küfrün nasıl yaygınlaştığını  nasıl biçim değiştirdiğini anlayabilmek her zaman mümkün olmuyor, çünkü dil çok dinamik ve nerede bir yol bulsa ya oradan çıkıyor, ya da nereye girdiyse oranın şeklini alıyor.

Pazartesi, Ağustos 14, 2023

Cool


Yaşadığımız dönemin en çok kullanılan veya en süratli yaygınlaşan nitelemelerinden biri, cool. Butün popüler sözcükler gibi, kırk çeşit anlamda, vara yoğa kullanılıyor... Sadece google görsellerine bile baktığınızda kafa karışıklığını görebiliyorsunuz. Doğrusu budur diyebileceğiniz bir şey değil..

Birisi sorduğunda, benim ölçüm, özgüvenli bir soğukkanlılık diyorum...Ancak öyle tarif edebiliyorum.

Yukarıdaki kedi bana sorarsanız aşağıdakiyle kıyaslandığında net olarak cool duruyor... İkincisi konuşken, dert anlatan bir yoksul sanki, işportacı kadar askıntı ve geveze görünüyor, meramını anlatıyor, ikna etmeye çalışıyor, karşısındakine göre konuşuyor hatta. Bu kadar konuşan biri cool olamaz mesela...
 

Yukarıdaki kedinin göz ucuyla bakışına sitakse ettiğimizde ne görüyoruz peki?...O kadar kendinden emin ki... Uzun uzadıya bile konuşmasına gerek yok...Ben gidiyorum, sana da bi şey demiyorum veya daha ne diyeyim artık bakışı bu...

Tamam çözdüm ben bu işi...Birinsi cool, ikincisi uncool...Bitti.

Pazar, Ağustos 13, 2023

Endülüs'e Veda

Asım Bezirci'nin Abdülhak Hâmit'in bir oyunu hakkında yazdığı (yukarıda kapak görselini paylaştığım) minik kitabını okudum geçenlerde... Sevdim-beğendim diyemem ama bana şunu düşündürdü, bugün popüler kültürümüzde "Endülüs" diye bir şey yer almıyor, olsa olsa müzikal bir tınısı olabilir, siyasi bir içeriği veya harareti ise hiç ölçüsünde yok... 

Oysa Abdülhamid devrinde, daha çok Namık Kemal eliyle Arapların İspanya'yı fethetmesi ve orada kurdukları hükümranlık entelektüellerimizi mutlu ediyormuş, nostaljik bir övünç diyelim buna... Daha önemlisi İslam birliği düşüncesiyle o fetih ve hükümranlık yerli-milli bir başarı ve gurur vesilesi gibi geliyormuş bize...

Bütün dünyayı etkileyen Jeune/Young/Jön hareketi, yani Fransa'da okuyarak ülkelerine dönen "öncü milliyetçi öğrenciler" bu "milliği" değiştiriyor ve sekülerize ediyorlar. İttihatçılar başlangıçta bir Türk-Arap devleti olacağımızı hayal etseler de "siyasi realite" onları başka bir noktaya savuruyor. 

Endülüs romantizmi demode olup çıkarak yerini İslam öncesine, Orta Asya'ya bırakıyor. Namık Kemal, Cengiz Han'a karşı Celalettin Harzemşahı savunurken taraflar değişiyor diyelim. Böylece Abdülhak Hâmit'in Tarık'ı bir kahraman, Endülüs de bir gurur ülkesi ve tarihi olarak kaybolup gidiyor.

Cumartesi, Ağustos 12, 2023

Aracını

Gece yürürken rast geldim, sözcüğün ortalanmasına bakarak söylüyorum, "z" harfi düşmüş gibi duruyor, gerçi çerçevede herhangi bir iz yok... Tuhaf durmuş...

İlginç olan şu, bu levha bir sitenin park yeri girişine asılmış, park edecekleri korkutmak için yazmışlar, bu işler nasıl yürüyor bilmiyorum, telefon açınca birileri gelip "yabancı" arabaları çekiyor mu acaba? Böyle bir hak var mı? Hani polisin çağırıp park eden araçları çektirdiğini biliyorum da, vatandaş bunu yapabiliyor mu? Kanunen nasıl yürüyor, sahiden merak ettim...

Cuma, Ağustos 11, 2023

Ben üretmeye devam edeceğim

Çizgi romanla nasıl tanıştınız? Bu tanışma çizgi romana profesyonel yaklaşımınızı ne ölçüde etkiledi?

Çizgi romanla bütün yaşıtlarım gibi çocukken tanıştım, yine küçük yaşlarda taklit ederek defterlere çizerek dergiler hazırlamaya çalıştım. 15 yaşındayken de pek çok genç çizerle mektup arkadaşlığı yoluyla çalışmaya, çizgi roman üretmeye başladım. İlk öykülerim Korku dergisinde yayınlandı (1985). Doksanlı yılların başında fanzinler (fotokopi dergiler) çıkarmaya başladım. Daha da sonra çizer ve koleksiyoncularla konuşarak, kütüphanelerde çalışarak Türkiye’de çizgi romanı anlatan bir kitap yazmaya başladım. O kitap ve öncesinde yazdığım çizgi roman ve mizahla ilgili makaleler benim üniversiteye girmemi sağladı, akademisyen oldum. Uzun uzadıya anlatmak istemem ama çizgi romana gösterdiğim tutku, beni bir yerlere taşıdı demek daha doğru. Hayallerim vardı, o tutku giderek beni de var eden bir hissiyata dönüştü. Sorunuzun içinde yer alan profesyonellik ifadesi, benim tutkumu tam olarak nitelemiyor. Amatörce başlayan, akademi deneyimimle beraber disipline olan başka bir şey oldu ama bu yine profesyonelce olmadı. Bugün, grafik roman senaryoları yazıyorum, albümler yayınlanıyor, işin kendisi her bakımdan profesyonel görünebilir ama içimde hâlâ, çocukluktan kalan hatırı sayılır bir tortu var. Aşk olmasa bu kadar süremezdi çünkü.


Türkiye’de çizgi romanla uğraştığınız süreçte olumlu veya olumsuz ne gibi deneyimler yaşadınız?

Çizgi roman öyle adam akıllı saygı gören sanatlardan değildir, sanat bile sayılmaz çok zaman. Benim gibi bu işle yıllarca uğraşırsanız, bu türden itibarsızlaştırmayla çok karşılaşmış biri olursunuz. Gençken, çizgi romana Teksas Tommiks denmesine bile kızar, düzeltirdim. Şimdi pek umursamıyorum. Bir üretici olarak iyi hikâye anlatmaya bakıyorum, insanlara dokunan, onları etkileyen hikâyeler. İyi, hikâye er ya da geç sevilir ve konuşulur. Asıl itibar da odur. Yıllarca çizgi roman hakkında yazarken, sanat ve edebiyat dergilerinde çizgi romanla ilgili yazılar çıkması için didinirken de aynı hissiyatım vardı. İyi yazılırsa, iyi anlatılırsa yayınlanır ve okunur dedim.

Gözlemleriniz doğrultusunda Türkiye’nin çizgi romana yaklaşımının süreç içerisinde ne gibi değişiklikler geçirdiğini söyleyebilirsiniz?

Eskisi gibi değil demek gerekiyor. Bir ara kaybolmuştu, tekrar hatırlandı, sonra nostaljisi yapılır oldu. Nostalji bir şeyin tükenmişliğini gösterir. Yeni şeyler üretmeye çalışıyorum. Grafik roman vurgusunu da bu sebeple yapıyor ve başka türlü hikâyeler anlatmaya çalışıyorum.

Türkiye’de özellikle genç yazarlar/çizerler çizgi roman alanına yönelmeyi tercih ediyor mu?

Çok değil çünkü yapılan işin, mevcut koşullarda telif getirisi yok. Gösterilen emeğe göre yok demeli veya. Öte yandan yurt dışına daha fazla insan iş yapmaya başladı, o güzel.

Türk çizgi romanının batılı çizgi romanla arasında nasıl bir ilişki olduğundan bahsedebilir misiniz?

Türkiye’de çizgi roman ilk üretimlerine taklit ederek başlamıştır. Taklit ve hayranlıkla başlayan bir süreçten söz ediyorum. Yerli üretimin çok yoğun olduğu 1970’li yıllarda ise dünyayla ilişkisi azalıyor, neredeyse hiç takip edilmez oluyor. Herkesin bu kadar Oğuz Aral taklit etmesi, piyasada para eden çizgiyi yinelemek kadar ufuksuzluğu gösteriyor. Gerek görmemişler yeni bir şey aramaya, denemeye. Para eden, piyasada makbul olan çizgi sürekli yenilenmiş. Bugünse hem satışlar düştü, hem de çizgi roman çok az insan için bir geçim kaynağı. Yabancı üretimlerse geçmişe nazaran daha çok izleniyor.

Türkiye’nin çizgi roman alanında dünyadaki konumu nedir? Bu konuma etki eden faktörler hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Dünyada bir konumu yok, bilinmiyoruz, yurt dışında çeşitli etkinliklerde bulundum. Hakkımızda tek bir fikirleri yok desek yeridir. Oysa bizim çizgi romanımız sahiden tuhaf ve ilgi çekici içeriklere sahip. Geniş anlamıyla çocuklara değil yetişkinlere yöneliktir örneğin. Çocuklar için üretilmiş ve popüler olmuş çizgi romanımız yok desek yeridir. Amerikan çizgi romanı giderek çocuksuluktan sıyırılırken, underground comics estetikle ve sansürle dünya kadar kavga ederek bir noktaya gelirken, biz oralara çok daha önce vardık mesela. Bu bile ilginç aslında ama en çok ürettiğimiz yıllarda yurt dışına çıkmamışız, ürün satamamışız. Tek tük istisnalar var onlar da genel durumu değiştirmiyor. Çizerler uzunca bir süre Türkiye’de telifle geçinebildikleri için yurt dışına çıkmadılar, şimdi çizgili dergiler az satmaya başlayınca, piyasa daralınca dışarıya yöneldiler. Arz talep ilişkisi…

Çizgi romanın ülkemiz ve dünya genelinde geleceğiyle ilgili neler düşünüyorsunuz?

Bu tür soruların cevabını bilmiyorum, çizgi roman yazılı basın varolduğu sürece varlığını koruyacak onu biliyorum. Ben üretmeye devam edeceğim, onu da biliyorum. 

[Bilkent'te bir ders kapsamında soruldu bu sorular. Kimler sordu bilmiyorum ama soruları bana Anıl Karasaç isimli bir öğrenci aktardı -2015.]