Cumartesi, Mart 07, 2020

Fethi Naci


Fethi babasının adı. Giresunlu. Parasız yatılı. 1951’de tutuklanan gençlerden. Yeryüzü ve Beraber’in solcularından. Altmışlarda TİP’li, kim değil ki? Eleştirmenin günlüğü, karınca yevmiyesi. Bakıyor kitaplara, dün çıktı yumurtadan, bugün büyük yazar, geçelim bir kalem. Yüzünde bıkkınlık, yuvasına çökmüş yorgun gözler. Nereye gitse bir yazar çıkıyor önüne. Doğruya doğru, eğriye eğri, celalli ve huysuz olup bitene, dostlarına. İstediğini okuyamamak, en çok o koyuyor insana. Ufuk bitiyor, kervan bilmiyor, dayan ha kılavuz, sakın okumayı bırakma. Fethi Naci, toplumsalın renklerini arardı hep, bulunca gençleşirdi yazısı. Bazen marksizm ezberi, bazen çok geniş bir ırmak, eleştirmenin kanı. Fethi Naci, romanın çiçeklere su veren karşı komşusu.


Cuma, Mart 06, 2020

Son Okuduklarım 41


Kasiyer, çevirmenine güvenerek okumaya başladığım bir romandı, ortalamanın üzerinde bir metin bekliyordum, fazlası çıktı, çok beğendim. Yakın zamanlarda bu denli iyi anlatılmış bir karakter hikayesi okumadım desem yeridir. Roman, bir market çalışanının merkeze alarak normali, rutini, çalışma disiplinini, cinsiyet rollerini, sosyalleşme kurallarını garip bir biçimde güzel hikayeleştiriyor. Furukura, çevresine bakarak normalin ne olduğunu anlamaya çalışan, kendini ona göre biçimlendiren ilginç bir karakter. Geleceğe de kalacak.  Lady Chatterley'in Aşığı Yargılanıyor, sevdiğim türden bir mahkeme kitabı. Britanya'da Penguen yayınevi Lawrence'ın doğumun yetmiş beşinci yılında ünlü romanı sansürsüz olarak yayımlamaya karar veriyor. Böylece diyelim, vakt-i zamanında kitap müstehcen bulunduğundan iş yıllar sonra yeniden mahkemeye düşüyor. Bir gazeteci olarak mahkemeyi takip eden Bedford bize tanıkları, suçlama ve savunmaları anlatıyor. Mahkeme, liberterlikle, ifade özgürlüğüyle klişelerle bağnazlıkla ilgili bir tartışma içerdiği için hayli zihin açıcı.  Deniz Duası, Hosseini'nin mültecilerle ilgili kısacık bir metnine dayanan resimli bir kitap. İsmini mini minnacık yazmışlar ama Dan Williams'ın ilüstrasyonları sıradışı güzellikteler ... Hariciye Günlükleri için Baobab'ın ilginç tercihlerinden biri daha demek gerekiyor... Bizde sanıyorum böyle bir çizgi roman yayımlanmadı. Alışkın değiliz, Blain'in komik ve akıcı bir çizgisi var ama senaryo "hardcore" meslek ve mutfak rutinini anlatıyor. Lisans eğitimimde Uluslararası İlişkiler okudum, tam öğrencilere göre olduğunu söyleyebilirim. Diplomasi magazini, bürokratik manipülasyon ve siyasi pragmatizm esprili bir biçimde işleniyor. Bilmiyordum, yazar Antonin Baudry'nin böylesi bir geçmişi varmış, otobiyografik nitelikte, hariciye deneyimlerini paylaşmış.


Resimlerle Nasrettin Hoca, Mim Uykusuz'un 1974 tarihli fıkra derlemesi. Uykusuz, 42 fıkrayı, resimli bant havasında karelere numara vererek çizmiş, sonraki fıkraları vinyetlerle bezemiş. Derlemenin ilginçliği haliyle Uykusuz'un çizgisi, fıkraları çizgilerle betimlemesi... Hoca'yı Disney havasında komikleştirdiğini düşünürsek çocuklara hitap etmek istemiş sanki. Diğer yandan kitabın ön arka kapağının ilkini Mehmet Tekdal, ikincisini Salih Erimez çizmiş, Uykusuz niye çizmemeyi tercih etmiş, insan merak ediyor. Belki de yayınevi bunu istemiş. Çin İşi Japon İşi, yerli ve yabancı edebiyattan seçilmiş erotik şiirlerden yapılmış bir derleme. 1976 tarihli kitabı Günel Altıntaş hazırlamış. Sonraki yıllarda yapılan benzer nitelikli derlemelere kıyasla daha neşeli bir seçme olduğunu söylemek gerekiyor. Ferhat ile Şirin, Ferit Öngören'in altmışlı yıllarda yayımlanmış bir gazete çalışmasının yıllar sonra kitaplaştırılmış hali (2003). Küçük boy basılmış, çizgilere tek renk katılmış, ortaya sevimli bir edisyon çıkmış. Öngören, bence daha çok çiz(diril)mesi gereken bir çizerdi. Akıllı, esprili, yeniliğe açık bir üslubu vardı. Az çizmesine üzülenlerden biri olarak albümü severek okudum. Bir halk hikayesini çizme arzusu, köycülük akımının sol düşünceyi etkilemesiyle doğrudan ilgili. Türk Karikatürü, o yıllarda kısa bir süre önce kurulan Karikatürcüler Derneği'nin ilk yayınlarından biri (1971). Karikatürcüler ve çalışmalarından örnekler sıralanmış. Bugünden bakıldığında sergi kataloğu havasında... ve naif görünse de bir birikim oluşturması bakımından değerli bir katkı. Meslek itibarı açısından bir yandan sanat vurgusu diğer yandan "geçmiş" derinliği yaratmak zorundasınız.

Perşembe, Mart 05, 2020

Köprü Altı Çocukları


Bir süredir, nerden kapıldım bilmiyorum, fotoroman okumaya başladım. Arada oluyor, bir şeylere takıyor, sürükleniyorum. Yukarıda kapak görselini paylaştığım Köprü Altı Çocukları, eskiden vıcık vıcık melodram derlerdi, hah işte onlardan bir tanesi, tek kelimeyle şahane bir şey...

Köprüaltı çocuğu diye, şimdilerde kullanılmıyor ama eskiden başıboş, evsiz barksız, suça meyilli gariban çocuklara denirdi, köprü altında yatıp kalktıkları düşünülürdü... Muhtemelen İstanbul'dan
(Galata'dan) dilimize sirayet ederek yaygınlık kazanmıştı. Sonradan "Sokak Çocukları" denmeye başladı, Köprüaltı deyişi handiyse unutuldu...

Fotoromanın ismi bu olunca tahmin etmiş olmalısınız, sokağa düşmüş, bahtsız-şanssız biri erkek diğeri kız çocuğunun hikayesi anlatılıyor. İkisi de babalarının öldüğünü (artık nasılsa) bilmiyorlarmış, okurla birlikte öğreniyorlar.

Erol, annesine "Benim babam nerde?" diye sorduğunda bir iki sayfa içinde ölecek olan çamaşırcı annesi mantıklı bir cevap veriyor, bayıldım :" "Yavrum, baban olsaydı çamaşır yıkıyarak yaşarmıydık?". Erol, elini kalbinin üstünde tutarak "Yoksa, yoksa babam öldümü anne?" dediğinde (sahiden) cerbezeli bir başa dönmesi geçiyorum.

Hikayenin diğer kısmında Sibel var, onun da perperişan annesi işsiz... Bir eve hizmetçi oluyor, patron sulanıyor, sonra üzüntüyle sahilde şarkı söylerken kendisini duyan (ve sesini beğenen, müşfik) bir pavyon sahibinden iş teklifi alıyor ama Sibel'i duymasından korkarak kızını yatılı okula veriyor.


Gözleri dolarak kızına niyetini açıkladığı sahne pek güzel: "Kızım yatılı okula yatman lazım" diyor, Sibel de garibim, yatılı okula yatmaya gidiyor. Gel gör ki, sınıftaki kötü kalpli bir başka kız (nalet olsun ona) gerçeği tıslıyıveriyor, "anan kötü yola düşmüş" manasında bir şeyler geveliyor. Sibel bu iftirayla yaşayamam diyerek pavyona gidiyor ve annesini şarkı söylerken görüyor. Bu eşsiz sahneyi aşağıdaki görselde paylaştım, arz ederim...

Siz de takdir edersiniz ki, Sibel yedi sekiz yaşında bir sabi, kolay ve katlanılır bir şey değil, resmen şarkı söylüyor annesi, bu dehşetli sahnenin ardından doğal olarak sokaklara düşüyor ve daha evvel Erol'u bir örümcek gibi tuzağına düşüren haysiyetsiz bir pislikle, Sansar Nuri ile karşılaşıyor...


Ve Sansar Nuri, elinde Sibel'le köprü altına çıkageliyor... Neyse ki Erol, ileride mert bir delikanlı olacak bir çocuk, Sibel'i hemmen sahipleniyor ve te polise neyim giderek hikayeyi mutlu sona bağlıyor.

Böyle bir hikaye ancak inanarak anlatılabilir, üreticileri benim parodi olarak gördüğüm ayrıntıların farkında bile değillerdir, hep söylüyorum, Dünyayı Kurtaran Adam'ın "remake" yapılması mümkün değildir...

Çarşamba, Mart 04, 2020

İki Veda




















Bugün iki gazeteden arayıp yazı istediler, yazabilirdim, istemedim, zamanın darlığını bahane edip atlattım onları. Üzgünüm. Ne söylesem eksik kalacak gibi geldi... Babamdan büyük olduklarına göre amca diyebilirim, birini daha yakından tanıdığım, diğerini daha uzaktan bildiğim iki çizgi romancı, garip ve üzücü bir tesadüfle aynı gün peş peşe ölüverdiler. İki "ressam", iki eski arkadaş, iki rakip, iki ayrı dünyanın insanı... bizi konuşturmak ister gibi... aynı gün göç ettiler.

İnsan, hatırlandıkça ölmüyor gibi geliyor bana... Suat Yalaz'ın da Abdullah Turhan'ın da hatırlanacak serüvenleri var... Güzel olan da "orada" yaşamak zaten... Hayat, o serüvenler ve hikayeler olmasa çekilir şey değil çünkü...

Salı, Mart 03, 2020

Abdullah Turhan


Kahramanı çağıran hikayelerin, haklılığın, intikamın, "vurun çenesine kötü adamın" sayfalarını çizdi. Bir yerden rüzgar esiyordu karelerinde. Alışkın ve uzun uzun akıyordu serüven. Babıali'nin "ustabaşı" işçilerindendi. Uğrak yeri, Trabzon fıkrası, inatçı ve diri. Abdullah Turhan, taşralı delikanlısıydı çizgi romanın, uzun kılıçlı bir Tolga.

Pazar, Mart 01, 2020

Seyrüsefer Defteri 115



Salinui Chueok (2003) taşra polisiyesi, Kore sarkastizmiyle yumuşamış karanlık bir hikaye (29 Şubat). ++ Geukhanjikeob (2019) Kore gişesine oynamış bir suç komedisi, bize de uyarlanır (28 Şubat).++ L'insulte  (2017) inatları, huysuzlukları, suskunluk ve gevezelikleri iyi işlenmiş, sevdim, güzel film (27 Şubat).++ 1917 (2019) görsellik muazzam, gösterilen emek, sahne istifi göz alıcı, büyük film (26 Şubat).++ İstanbul yolculuğu (25 Şubat).++ 21 Bridges (2019) tempolu bir yozlaşmış polis hikayesi, iyi polis dipleseymiş, koyulaşırmış, çok temiz tutmuşlar (24 Şubat).++ Bayi Toplantısı (2020) üçlüyü birarada tutan motivasyon daha güçlü olmalıymış sanki, iş oyunculuk performansına kalmış (23 Şubat).++ Replicas (2018) bu kadar çocuğa rağmen gerilimi yok filmin (22 Şubat).++ Euphoria Sea 1 Ep. 1 ve 2'yi seyrettim (21 Şubat). ++ Jumanji: The Next Level (2019) bir gişe filminin tüm artı ve eksileri var, izliyorsun, Dwayne Karen'i öpünce tasarımcılar ne hesapladılar diyorsun (20 Şubat).++ Revenge (2017) temposu iyi, kadın eli değse de abartısı ve aksiyon mantığı klişe (19 Şubat).++Wild Life (2018) selebritilerden san'nat filmi olmuş, evet edebi bir tadı var, biraz abartılmış demek istiyorum (18 Şubat).++ Gerçek Kesit Manyak (2018) böyle bir "remake" neden yapılmış anlayamadım (17 Şubat).++The Gentlemen (2019) dolambaçlı ama temposuz olmuş, yine iyidir derim tabii (16 Şubat).++Flower (2017) sevdiğim türden ergen filmi ama hikayesizlikten Zoey'e yüklenmişler, o da çok yaşlı duruyor, bazen Ajda oynuyor gibi geldi bana (15 Şubat).++ John Carter (2012) çok para harcanmış bir traş (14 Şubat).++ Brothers (2009) insani, iyicil, savaş karşıtı bir hikayesi var, doğru oyuncularla iyi film çıkmış (13 Şubat).++ Jojo Rabbit (2019) sevdim ama iyimserliği bazen rahatsız edici olmuş (12 Şubat).++ Evlat oyununa gittik, çok bağırıyor... (11 Şubat).++Knives Out (2019) Agatha Christie retrosu olmuş, eğlenceli, süslü ve kalabalık (10 Şubat).++ Eltilerin Savaşı (2019) Ferit Aktuğ iyi oynamış, BKM havasında bir film (9 Şubat).++ The Neon Demon (2016) bütünden çok sahneler kalıyor akılda, bağırırsam dikkat çekerim estetiğinde bir klip derlemesi (8 Şubat). ++ A Shaun the Sheep Farmageddon (2019) çiftliğe küçük bir uzaylı geliyor ve daha neler neler, Aardman mizahı hep “kısa” kalmalı (7 Şubat).++ Togo (2019) alışmışım, kar ve kızak gördüm mü, Jack London ve "Vahşetin Çağrısı" bekliyordum (!) Disney iyimserliği çıktı (6 Şubat).++ El sexo de los angeles (2012) ilginçliği cesaretinden kaynaklanıyor yoksa hayli vasat (5 Şubat).++ Terminator Dark Fate (2019) iyi aksiyon koalisyonu olmuş (4 Şubat).++ Rear Window (1954) bayıldığım filmlerden, tek bir numarası olmayan bir hikayeden gerilim çıkarmak bir maharet (3 Şubat).++ Jiang hu er nü (2018) filmin garip bir sakaleti ve çarpıcı sahneleri var, genelini yavaş değil temposuz buldum (2 Şubat).++ Funda ile Vahşet Tanrısı oyununa gittik (1 Şubat).++