Çarşamba, Ocak 15, 2020

Nâzım


Celile Hanım’ın oğlu. Dededen şair. Maceracı. Ankara ve Moskova günleri. Devrimin dalgalı kıyıları. Yirmi dördünde TKP’li. Gizlice, Şefik Hüsnü emrinde. Resimli Ay’da putları yıktı, sular seller gibi yazdı. Senaryolar, fıkralar, makaleler, mektuplar, kadınlar, sonra Piraye, sonra mahkemeler, kısa ve uzun mahpusluklar. Koşar adım. Sonra Donanma Davası’yla daimi hapislik, Bursa’da geçen yıllar. Sabahsız geceler. Hep acıya yazılmış defterler. Benzeri yazılmamış büyük şiirler, insan mahşerinden manzaralar. Bütün dizeler çınlıyor o yürürken, sabahın ilk ışığı. Her geçen bulutun kardeşi. Nâzım, sarılıp sarılıp okunan şiirleri Türkçenin.

İlüstrasyon: Deniz Karagül


Kuruçeşme Çifte Cinayeti'nin Sırrı


Cinayet davaları ne kadar konuşulursa konuşulsun çabucak unutulurlar. "Kuruçeşme Çifte Cinayeti" de öyle, ünlü Avukat Mehmet Ali Sebük'ün dava için yaptığı savunma kitaplaşmasa hiç kuşku yok ki hatırlanmayacaktı.

Bir polis memuru, kendisini aldatan karısıyla aşığını, konuşmak için çağırdığı karakolda öldürüyor. Gazetelerin adlandırmasıyla "çifte" vurgusu bu iki cinayetten ileri geliyor.

Kadının aldatması, zina, tutku ve kıskançlık cinayeti olması gazetelerin iştahını kabartıyor.

Üstelik, savaş dolayısıyla sansür var, bu tür cinayet haberleri hiç yayımlanamıyor... E savaş bitince, gazeteler kıtlıktan çıkmış gibi yumuluyor cinayet haberlerine... Abartıyor, kanırtıyor... tefrika gibi olup biteni sündürüyorlar.

Ne zaman cinayet olsa, gazeteler çok satıyor çünkü..

Kuruçeşme Çifte Cinayeti'nin ilginçliği, ahalinin mahkemeye gösterdiği yüksek alaka... Katile mahkeme öncesinde ve sonrasında büyük bir rağbet gösteriliyor, cinayeti haklı bulan/sayan tezahüratlar yapılıyor. Halka kalsa, katilin yaptığı meşru bir eylem ve ceza görmemesi gerekiyor. Neyse ki, hafifletici unsurlar da olsa, katil ağır bir ceza alıyor.

Sebük, dava sırasında dört ayrı savunma hazırlamış, edebi tarafları olan, kanunu ve "cemiyeti" bilen bir üslupla konuşmuş... Nasıl konuşuyordu, hatipliği nasıldı bilmem ama metni kendini okutuyor.

Kitabın sonunda bir dipnot koymuş, asıl iç gıcıklayıcı tarafı o, aşağıdaki görselde de görebileceğiniz bir itirafta bulunmuş...


"Bir avukat sıfatıyla ben, bu davada ancak bilinmesi icap eden şeyleri söyledim. Bir de İbrahim'le (katil polis memuru) benim aramda kalmış ve yalnız Cenabı Hak tarafından bilinen bir sır vardır. Biz her ikimiz onu, mezara kadar götüreceğiz. Götürmeye mecburuz. Şayet bu büyük ve meşhur olmuş cinayet davasının yaşanmış hakiki romanını yazabilecek bir halk edibi çıkarsa, bu sırrı, ona söylemekte mahzur görmem. Zira, edebiyat tarihimizin kazanacağı böyle bir şaheser için, sırrımız feda olsun."

Yahu diyorsun ne sırrı?

Pazartesi, Ocak 13, 2020

Pantolon giyen kadın...


Ramiz'in "Kadınlar" albümünde rastladım, ilginç bir meseledir, biri hakkında çalışsa ne güzel olur çünkü sahiden çok malzeme var. Kadınların pantolon giymesi, gazetelerimizi, mizah dergilerimizi en hafif ifadeyle tedirgin etmiş.

Alay ederek "engel olmak" istemişler, öyle anlaşılıyor.

Bunu yapan kim derseniz, esprilerine, genel dünya algılarına filan bakarsak... "medeni" ve seküler bir hayatı savundukları görülüyor...Tek tek tepkileri, yurt ve dünya olaylarına bakışları filan... Hepsi tartışabilir ama...

Bir kadın, pantolon giymeye görsün, sağcısı solcusu hemfikir oluyor, dağlara taşlara, erkekçe "bağırıyorlar".

Kadın, "pantalonun her yeri iyi amma, belimi sıktı" diyor... Espri, Terzinin cevabında..."Erkek eşyası olduğu içindir bayan!"

 Espri gibi de değil, ağzının payını veriyor sanki...

Pazar, Ocak 12, 2020

Cinayeti Kim İşledi?


Sahaflarda buldum bu kitabı, çocuklara yönelik olduğu için tek formalık resimli bir kitap. Doğrusu, Karagöz ile Hacivat'ın öldürülmesi hakkında sanmış, çocuklara nasıl anlatılmış diye meraklanmıştım. Meğer, onu anlatmıyormuş, daha da garip bir işe kalkışmış, Karagözle Hacivat, hikayenin sonunda bir katili ortaya çıkarıyormuş... Finalde büyük harfle bir gazete haber metni paylaşılmış:


Metni okuyunca çocuksu ya da pedagojik bulamadım. Çocuk edebiyatı, reel hayatın sertliğinin dışında duran, ama okurunu da o hayata hazırlayan bir iyimserlik taşır. Eve giren gazeteden, televizyonda seyredilen şeyden farklı bir mesafede kendini vareden bir "aura" bekleriz çocuk edebiyatından.

Metin tarihsiz ama seksenli yıllarda yazılmış gibi görünüyor. O tarihte öyleydi de şimdi bambaşka oldu diyemiyorum. Tabii ki değişti ama bu türden garabetlerle hiç karşılaşmıyor değiliz. Çocuklara yönelik hikayeleri kolay yazamıyoruz. Ömer Seyfettin de çocuklara yönelik değil ama okutuyoruz. Mesele yukarıdaki hikayenin tercihleri değil yani... Edebiyatımızın kurucu isimlerinin, bugün roman ya da öykü dendiğinde akla gelen isimler arasında çocuk romanları yazan birinin olmaması bana garip geliyor.

Galiba diyorum, "çocuklara yazmak" yazarın değerini düşürüyor, öyle algılanıyor.

Cumartesi, Ocak 11, 2020

Angaje olmak


[Eski] İstanbul Belediyesi kadrolarının çıkardığı bir kitap dizisi var, "İstanbul'un 100" önemli bir şeyini inceliyor, kitaplaştırıyorlar. Yukarıda kapağını gördüğümüz 100 Süreli Yayını (2010, Yay.Haz. Ergun Çınar) da bu diziden bir kitap.

İçeride Akbaba, Markopaşa, Gırgır ve Fırt gibi mizah dergilerine değinmişler... Akbaba maddesinde aşağıdaki görselde ayrıca göreceksiniz, şöyle bir yorumda bulunulmuş: "Cumhuriyet Halk Partisi'ne verdiği açık destek nedeniyle dergi, Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Demokrat Parti'nin iktidar karşısında yükseldiği yıllarda ilgi kaybına uğramıştır."


Eksik bir ifade, bağlamsız anlatıldığı için anlaşılmıyor ve sonuç itibarıyla dergi hakkında "yanlı(ş)" bir yargıda bulunulmuş oluyor. Akbaba ve derginin sahibi olan Yusuf Ziya Ortaç'ın siyasi pusulası, iktidar partisine angaje olmaktır. "Parayı veren düdüğü çalar" misali, iktidardan beslenir, onlardan ilan ve abonelik yardımı alır vs. Örneğin Demokrat Parti iktidara geldiğinde CHP'yi eleştirmek üzere örtülü ödenekten para almıştır ve bunlar Başbakanlık Arşivinde belge olarak bulunmaktadır.

Alıntının başına dönüyorum, Akbaba için seçkincilik ve CHP vurgusu yanyana kullanılmış, öyle olunca bir başka siyasi angajman akla geliyor... Yanılıyor muyum acaba? Öyle bir ezber oluştu ki, iktidar partisi sözcüleri, ne zaman seçkin dese, ardından bir CHP eleştirisi yapıyor. Mesele, CHP'nin seçkinliği veya bu  eleştirinin doğru ya da yanlış olması filan değil... Akbaba, seçkin olamamış, doğası gereği olamayacak bir dergi, yıllarca "berber dergisi" diye eleştirilmiş bir yayından söz ediyoruz. Cümle böyle başlayınca, o ezberi çağırmış oluyorsunuz.

Dedim ya, belki de ben yanılıyorum, okuduğumu yanlış yorumluyorum. Bu tür metinler kısa tutulduğundan, daha dikkatli yazılmalı, ister istemez mesafeli ve ansiklopedik olmalı...

Pazartesi, Ocak 06, 2020

Kalbini tutuşturan...


Bazen bir şey oluyor, yaşadığım rutinin dışına çıkıveriyorum, kaçamak mı demeli bilemiyorum, hoşuma gidiyor böyle şeyler.. Günün gerisi güzel geçiyor sanki... Geçen, kargodan çıkan, sahaflardan gelen kitaplardan birinde, Pitigrilli'nin Bir Çapkının Hayatı romanının ilk sayfasında bir ithaf vardı.  Hemen altına bir cevap yazıldığı için, kitabın bir kadından bir erkeğe verilmek üzere armağan olarak alındığını, o ithafın da o kadın tarafından yazıldığını anlıyordunuz.

El yazısı olunca zor okudum ama adının Sabahat olduğunu öğrendiğimiz kadın şöyle yazmış: "Her alışta ellerini yakan ve kalbini tutuşturan bir kıvılcım olarak kalmasını ne kadar isterdim." Tarih, 29 Nisan 1950...

Sayfanın altına armağanı alan, şöyle bir not düşmüş: "Sabahat'ın hatırası olan bu kitabı aynı tarihten iki gün sonra Kapıdere'de okudum."

Kapıdere, Malatya Kapıdere mi acaba? Adam memur mu, askerde mi, gurbette mi? İki aşık yazışması diyelim, kadın niye Bir Çapkının Hayatı romanını seçmiş...Falan filan...

Güzel.