Cumartesi, Aralık 07, 2019

Ulusal Çizgi Roman Ödülü Adayları


Aydın Doğan Ulusal Çizgi Roman Ödülü için aday listesi açıklandı. Benim de jürisinde olduğum yarışmanın ilkinde bir defaya mahsus olmak üzere geriye doğru bir beş yıllık dönemin içinden adaylar belirlendi.

Adaylar şöyle:

Kebenin Gölgesinde, Ege Avcı, Arka Bahçe Yayıncılık, 2018
Gozo ve Sagre, Uğur Erbaş, İletişim Yayınları, 2018
Merveler ve İnsanlar, Tolga Hırsova, Karakarga Yayınları, 2018
Ve Sinem, Cihan Kılıç, Mürekkep Yayınları, 2015
Metin Annesini Arıyor, Oky-Memo Tembelçizer, Marmara Çizgi, 2018
Tepe, Fırat Yaşa, Karakarga Yayınları, 2016
İstanbul Odyssey, Doğu Yürür, Arka Bahçe Yayınları, 2014.

Sonuçlar yanılmıyorsam mayıs ayı içinde açıklanacak.

Anadolu Ağızlarından (43)


Cıngan: Çingene.
Güğüldemek: Çocuğun konuşmaya başlaması.
Eyinnik durmak: Rahat durmak, yaramazlık yapmamak.
Oynaşmak: Kadınla erkeğin nikahsız yaşaması.
Kabakuşluk: Öğleden önceki bir iki saatlik zaman.
Tölümünü bilmek: İşin ustası olmak, kolayını bilmek.
Koşam: Avuç.
Şuncaz: Şu kadarcık.
Zot: İnatçı.
Zot zot konuşmak: İnadına ters ters konuşmak.
Yalın yalburdak: Gelişigüzel yapılan iş için kullanılır.


Fotoğraf: Nizami Çubuk

Cuma, Aralık 06, 2019

Son Okuduklarım 36


Kate Chopin , bildiğim bir yazar değildi, keşfetmek için okudum. Uyanış yayımlandığı dönemde cinsellikle-ahlakla ilgili cesareti nedeniyle tepki çekmiş bir romanmış. Bugün okurken neye cesaret etmiş diye bakıyorsunuz.  Evli bir kadının cinsel uyanışını ve aldatmasını anlatıyor diyelim...Roman, temposu ve "eve" kapanışı bakımında Viktoryen edebiyatının bir parçası gibi...İlginç ama beklentimin altında kaldı. Bir Maskenin İtirafları, edebi olarak nitelikli bir iş, yukarıda cesaret dedim, o bakımdan zamanını aşan bir roman. Bir ergenin eşcinselliğini keşfedişini anlatıyor. Kıvranması, savrulması ve itirafı da denebilirdi. Cahillikler Kitabı-Hayvanlar Alemi, bu tür kitapları, önemsemiyor gibi yapıyorum ama mutlaka elimin altında tutuyor, iki arada bir derede okuyorum. Malumatçı, ilginçlik arayan ve abartan bir yönü var...Galiba diyorum, ansiklopedist tarafıma iyi geliyor ve bu abartma eğilimi hoşuma gidiyor. Kitap, hayvanlarla ilgili kısa yazılardan, genetik özelliklerinden bahsediyor.   Joker, Tuna'nın okulda okumak için aldığı çizgi romanlarından. Albüm, bir yan karakterin Joker'i anlatması fikri üstüne kurulu. Joker izlenimlerini okuyoruz. Batman ancak finalde ortaya çıkıyor ve alışılageldiği üzre "kazanıyor". Bütün hikaye o galibiyet cümlesine gelmek için yazılmış gibi olmuş... Joker'in derinleşmesini beklerken... kadı ekmeğini yemeyen karınca misali es geçmişler.


Hatıran Yeter, Rewhat'ın sanıyorum Ot dergisinde yayımlanan işlerinden derlenip toparlanmış. Kitabı tasarım olarak beğendim. Başta mizah dergileri olmak üzere geniş ölçekli yayınlarda çıkan çalışmaları albümleştirirken yayıncılar kitabevlerindeki rafları pek hesap etmiyorlar. Formatlar bir türlü akla getirilmiyor, öyle ki kitaplar neredeyse sunulamıyor. Tasarım iyi demem bundan. Hatıran Yeter için Rewhat'ın kahramanı kendisi olan kırık aşk hikayeleri olarak nitelenebilir. Kederli, hafif ölçek Bukowski'li, isyanlı, geceli, ya masada ya yatakta geçen, kenarda geçen, güzel kadınlı, terk eden kadınlı, başkasına yar olan kadınlı hikayeleri veya... Hemen hepsi sarhoşluk, parasızlıkla yenilmişlik, göstermekle saklanmanın hazzını ve öfkesini taşıyorlar. Böyle bir edebiyat var, hep vardı, tasarlanmış bir samimiyet, sahicilik ve meydan okuma iddiası taşıyordu. Rewhat, mizah dergilerinden bildiği bir damarı iyi anlatmış... Daha doğrusu iyi resmetmiş, çizgisi açık ara metinlerinden daha iyi... Yazdığında ise hayat dersi çıkarmak isteyen, sürekli kendini hissettiren yazarlara öykünüyor. Ya da bu dergilerde nefes alıp verdiği için ev sahibi gibi görüyor kendini. Farkında olmadan, kendiliğinden böyle yazıyor. Anılarda Ankara, Koray Özalp'in kartpostal koleksiyonundan çıkmış. Ankara'yla ilgili resimlere yazdığı açıklayıcı notlardan oluşuyor kitap. Dededen kalma epey kartpostalım vardır, üstüne zamanında ben de topladım, üstelik bunca yıldır izlerim bu yayınları ama bu kitapta ilk kez gördüğüm kartpostallar oldu. Ankara meraklısı için ilginç bir albüm diyelim. 100 İllüstrasyonla Türk sinemasının 100.Yılı, Bant Mag üretimi bir albüm. Yirmi genç çizerin Yeşilçam ve memleket sinemasını dair yorumlarından oluşuyor. Bütün derlemeler gibi inişli çıkışlı, buluşlu ve yeknesak tarafları var. 2014 yılında çıkmış, zor da olsa buldum. Bu türden ilüstrasyon albümleri hiç ölçüsünde yapılmadığı-denenmediği için önemli bir çaba. Ucubeler, Gerritsen'in daha önce okuduğum uzun öyküsüne göre daha "kısa" ve atmosfersiz (iddiasına rağmen) buldum. Polisler açısından bir psikolojik derinlik ve sıkıntı olmalıymış, hiç başvurulmamış.


Krizantemler, kırsalda, süregiden gündelik hayatının içinde çiftçi bir kadının, yaşlı bir tamirci esnafıyla karşılaşmasını anlatıyor. Başka hayatı, cinsiyet rollerini, arzularını güzel betimliyor. Kısacık bir şey ama diyorsun ki evet, her "karşılaşma" zihin açıcı olabilir, fark edersek... Steinbeck, on beş yaşımda sorulsaydı, kimsenin de sorduğu yoktu tabii de, benim için dünyanın en iyi iki yazarından biriydi. Güçlü, sert, çalışan, cesur taşralıların hikayecisiydi...Aradan o kadar yıl geçmiş, okurken tekrar hissettim, iştahlı ve zihin açıcı, insana okuma hazzı veren büyük bir yazar Steinbeck... Hellboy Kış Özel Sayısı, malum, birkaç kez yazdım galiba, Mignola'ya zaafım var, ironisini, anlatım "edasını", öyküyü kurma biçimini seviyorum. Sayı, üç kısa hikayeden oluşuyor. Yan öykü gibi durması ve grotesk karakterleriyle ikinci hikayeyi beğendim. Gecenin Yaratıkları, iki kısa Neil Gaiman senaryosundan çıkan çizgi romandan oluşuyor. Dili ve muamması-işleyişi bakımından ilki sahiden başarılı. Tuhaf bir melankolisi de var, kedilerle ilgili olduğundan olabilir, daha sahici ve tekinsizliği tanıdık geldi bana. İstanbullu Rumlar ve 1964 Sürgünleri, akademik bir makale derlemesi... 6-7 Eylül Olayları, 1964 Sürgününe göre daha fazla bilinir, konuşulur ve hatırlanır... Cumhuriyet tarihinin azınlık vatandaşlarına uygulanan, sonu bu topraklardan kovulmaya varan, sahiden dramatik olaylarından biri, belki de en önemlisi... Daha ziyade siyasetle ve Kıbrıs olaylarıyla ilişkilendirilmesine rağmen esasen ekonominin Türkleştirilmesi biçiminde okunması gerekiyor. Sonuçta Rum vatandaşlarının mal varlıkları ve gelirlerine, kurdukları, vergisini ödedikleri iş yerlerine el koyuluyor çünkü.

Çarşamba, Aralık 04, 2019

Zekeriya Sertel'in Savunması

Zekeriya Sertel, Sabiha Sertel, Cami Baykut, H.L.Dördüncü sanık olarak mahkemedeler...
Bugün, Tan gazetesinin tahrip edildiği gün... 4 Aralık 1945 tarihinde dönemin muhalif  gazetesi olan Tan, devlet eliyle, siyasi polisin ve milli istihbaratın düzenlediği bir eylemle saldırıya uğrayarak susturulmuştu. 

Gazetenin gençlerden (ve anlaşıldığı kadarıyla resmi görevlilerden) oluşan bir kalabalık tarafından tahrip edilmesi, çıkamaz hale getirilmesi hakkında herhangi bir adli işlem olmamış, üstelik olaydan sonra geçmişte Tan’da yayınlanmış -ve o tarihte suç duyurusu yapılmamış- yazılardan ötürü davalar açılmış, Serteller’e ve kimi yazarlarına mahkemelerde eziyetler edilmişti. 

Tan gazetesinin tahrip edilmesinin nedeni olarak Serteller’in devrin hükümetine ve CHP’ye karşı gösterdikleri cesur eleştirellik kadar haklarındaki her türlü iddiaya inatla cevap vermeleri gösterilebilir. Öfke kadar tedirginlik de yaratmışlardı. Sertellere yönelik kampanyanın sonuçları o kadar sert, bitirici ve tepeden inme olmuştu ki, ne Tan Gazetesi bir daha varolabilmiş ne de Serteller basında yeniden yazı yazabilmişlerdi.

Gazetenin önemli isimlerinden Zekeriya Sertel'in 17 Mart 1946 tarihinde mahkemede yaptığı savunmasından bir bölüm aktarıyorum. İnsan ister istemez, yaşadığı zamanla, bugün olup bitenlerle kıyaslıyor. Değişmezliği hissetmemek imkansız, İfade özgürlüğü ve eleştiriye tahammülsüzlükle geçen ömrümüze ne demeli, nasıl açıklamalı bilemiyorum.  Hep yazıyorum, "yazık bize"...
...

Sayın hâkimler, huzurunuza böyle bir dâva ile gelmiş olmaktan dolayı şahsım namına, iftihar, fakat memleket hesabına hicap [utanç] duyuyorum.

Şahsım namına [Kendi adıma] iftihar duyuyorum [övünüyorum]. Çünkü bu dâva, adi bir hakaret dâvası değil, memleketin hürriyet ve demokrasi davasıdır. Hâdiseler ve bilhassa müddeiumumiliğin [Savcılığın] bir türlü yakamı bırakmayarak ve mütemadiyen [sürekli] hürriyet ve demokrasi müdafaası [savunması] için yazdığım yazılarımı seçerek mutlaka beni cezalandırmağa çalışması, isteyerek veya istemeyerek, beni bu davanın kahramanı haline getirmiştir. Bir hürriyet ve demokrasi kurban ve kahramanı olarak huzurunuzda millete hesap vermeğe mecbur edilmiş olmak [zorlanmam], hayatımın en şerefli ve zevkli safhasını teşkil eder [oluşturur].

Fakat memleket namına hicap [utanç] duyuyorum; Çünkü, bütün dünyanın kabuk değiştirdiği, bütün milletlerin daha geniş hürriyet ve demokrasiye doğru koştuğu, milyonlarca insanın uğruna kan döktüğü hürriyet ve demokrasinin muzaffer olduğu [galip geldiği] bu devirde, demokrat bir rejime sahip olduğu iddia edilen bu memlekette bir vatandaşın hürriyet ve demokrasi kurbanı olarak mahkeme huzuruna sevk edilmesi [getirilmesi] utanılacak bir hâdisedir [olaydır].

Memleket namına utanıyorum; Çünkü, Cumhurreisinin [Cumhurbaşkanının] ağzından memlekette tenkidin [eleştirinin], bilhassa [özellikle] hükümeti tenkidin bir hak olarak ilân edildiği, rejimimizin ana karakterinin demokrasi olduğu iddia edildiği bir zamanda bir fikir yüzünden mahkemeye düşmekliğim ortaya atılan iddialar ve yapılan vaadlerle [verilmiş sözlerle] acı bir istihzadır [alay etmektir].

Memleket namına utanıyorum; Çünkü altına imza koyduğumuz Birleşmiş Milletler anayasası ile insanlık haklarına riayet etmeği [uymaya] vaad ettiğimiz [söz verdiğimiz] halde her hür vatandaşın en tabiî [doğal] hakkı olan. tenkit [eleştiri] hakkımı kullandığım için huzurunuza getirilmem memleketimin ve milletimin milletlerarası şeref ve haysiyetini kırıcı bir hâdisedir. Memleketimi ve milletimi bütün dünya milletleri karşısında taahhüdüne [üstlenme sözüne] riayet etmeyen [uymayan] bir millet olarak küçülmüş görmek beni utandırıyor.

Utanıyorum, Çünkü, otuz beş senedir hürriyet için çırpınan ve demokrasiye varmak için mücadele eden bu memlekette hâlâ bir fikrinden ve bir tenkidinden dolayı bir vatandaşın mahkemeye sevkedilmesi [götürülmesi], bu sahada otuz beş senede bir adım bile ileri gidemediğimizi gösteren hazin  [üzücü] bir vakıadır [olgudur]. Hâlâ fikre zincir vurma teşebbüsü, hâlâ zulüm ve istibdat [monarşi, despotluk] sevdası. Bu memlekette hâlâ sabah olmadığını görmek insanı yeise [karamsarlık] düşürüyor ve utandırıyor.

Nihayet memleket namına utanıyorum; Çünkü iddianameyi dinlerken insanın aklına gayri ihtiyarı [elinde olmayarak] şu meşhur hikâye geliyor: Bu ne koyundur, ne keçi, bu Allahın bir belasıdır, cezamız ne ise verin gidelim.

Filhakika [Doğrusu] benim mahkemeye sevkimi icap ettiren [gerektiren] yazıda, müddeiumuminin tâbirile [yorumuyla], bende ve yazımda, mevcut olmadığı halde, üzerime atılan suç ne? (...)


Not: Eleştirenler olduğu için yazıyı hızla sadeleştirecek müdahalelerde bulundum. Bu türden sadeleştirmeleri ve sözcük seçimlerini sevmiyorum, yine sevmedim, affola. 

Salı, Aralık 03, 2019

Dün ve bugün



Kaya (Özkaracalar) bana da sorarak, sohbet açmış, yukarıdaki görseli paylaşıp şöyle yazmış: “Karaoğlan'ın hedeflenen okuyucuları arasında erkeklerin yanı sıra genç kızların da, üstelik en başta! sayılması ilginç, dikkate değer (değil mi Levent?); öte yandan genç kızların, çocuklarla, delikanlıların ise büyüklerle aynı satırda yazılması gayriihtiyari olarak da olsa manidar ve erkek-egemen bilinçaltını yansıtıyor sanki.”

Zamanında epeyce çalıştım Karaoğlan’ı… bu reklam spotu o denli ilgimi çekmemiş… Şimdi olsa, başka türlü bakardım dedim, o tarihte bu kadar dikkat kesilmiyor muydum acaba diye düşündüm… “Erkeklik” iddiası üstünde durmuştum ama sanıyorum feminist literatür bugünkü kadar gelişmemişti, şimdi hemen farkına vardığım bir mesele, o gün rahatlıkla gözden kaçabiliyordu.

Hepimiz dönemlerimizin insanlarıyız, en çok da geçmişte okuduğum metinlere, dergilere ve yazarlara baktığım da anlıyorum bunu. Tekrar okumak, incelemek ve yorumlamak gerekiyor.

Pazartesi, Aralık 02, 2019

Bir zamanlar cinayetler


Dün sahaflar mı demeli, toplayıcılar mı... oralardan tuhaf bir dosya buldum. 1937-39 yıllarında birisi gazetelerden cinayet haberlerini kesip tasnif etmiş, dosyalamış... Kimin niye kestiğini düşünmek, haberleri okumak filan...çok hoşuma gitti, halen mutluyum.