Çarşamba, Kasım 27, 2024

İlham veren kaynaklar

Çizgi roman hakkında yazmaya ne zaman karar verdiğimi hatırlamıyorum, bir defteri önüme alıp bir şeyler yazmaya 1986'da başlamışım ama öncesi vardı... Yukarıdaki dergileri, ilki hariç hepsini defalarca okumuş dallamıştım. Töre 1984'te, Gösteri 1985'te çıktığına göre biraz daha önce ilham almışım... 

O tarihlerde bizde yayımlanan herhangi bir referans kaynak yoktu... Ne bulsam, saldırıyordum. Yerli çizgi romanların tarihiyle ilgili bir şey bulanıyordum, dergilerde yayımlanan genel değerlendirmeler ise Maurice Horn'dan intihaller yapılarak yazılıyordu, örneğin Töre'deki geniş yazı böyleydi, sonra Bravo'da Sinan Gürdağcık benzer bir intihal yapmıştı. Bu intihalleri Amerikan Kültür'de Maurice Horn'un ünlü ansiklopedisini bulduğumda fark etmiştim.

Günümüzde Kitaplar'ı ise seneler sonra Milli Kütüphanede çalıştığım yıllarda, galiba 1990'da arayıp bulmuştum. Argos ise galiba içlerinde en ilginci ve ufuk açıcı olanıydı. Ofiste bir yerlerdedir, Hürriyet'in bir Pazar ilavesinde Talat (Güreli) abi bir yazı yazmıştı, o da beni etkilemişti. Hepsi, ilk ciddi yayınlardı...

Senaryo işlerim azalsa, bir fırsat olsa, Türkiye'de Çizgi Roman kitabımı yeniden yazmak istiyorum. Ya da bir tür devamını... 
 

Salı, Kasım 26, 2024

Gafletten uyanın

El ilanı muhtemelen, altmışlı yıllardan, benim tahminim 1963 yılından... Milli Türk Talebe Birliği'nin düzenlediği bir mitingin duyurusu. 

Meraklısı bilecektir, sol karşıtı toplaşmalar, soğuk savaş koşullarında devlet eliyle hararetlendirilirdi, haliyle "nemalanan" çeşitli dernekler ve yayınlar çıkardı ortaya. Devlete olan yakınlık, ikbal ve itibar ihtimali, düşman korkusu ve "kahramanlık türküleri" giderek ilgili insan sayısını artırıyordu. Altmışlı yıllarda milliyetçiler hiç olmadığı kadar çoğaldı, çeşitlendi diyelim. Bugünden farkı, e o zaman, milliyetçiler sekülerdi, şimdi dindarlar...

Bu türden eylemlerde benim ilgimi çeken şeylerden söz edeceğim. İlk olarak, balkan göçmenlerinin bu tür etkinliklerde faal olarak yer alması bana oldum olası ilginç gelir. İsteyen göçmenlik psikolojisinden gerekçeler bulabilir...

İkincisi, demokrasiyi savunan çok satar gazeteler mutlaka komünistlikle suçlanırlar. İlk aklıma gelenler o yılların Akşam, Dünya, Vatan gibi gazeteleri... Bugünden bakınca komünizmi geçtim, "bunlar mı solcuymuş, hımm" falan diyebilirsiniz

Üçüncüsü, gazetelere reklam veren özel şirket sayısı az olduğu için onlara yönelik tehditlerle de karşılaşırız. İşte Koç şirketine, Burla Biraderlere siyah çelenk bırakılır filan... Reklam vermeyin korkutması-baskısı ilginçtir. 

Dördüncüsü, Atatürk'ün anti komünist olduğuna yapılan vurgulardır... Malumunuz, popüler kültürümüzün en önemli figürüdür, herkes kendine göre onu tarif eder.  

Beşincisi, taşınan kimi dövizleri severim:  "Domuzdan post Moskof’tan dost olmaz" gibi bilinenleri geçiyorum, "Ananız Katerina mı?" beni halen güldürür, saçmalığı nedeniyle uzun zaman esprisini yapmışımdır.  

Soru şu, bu eylemler olmasaydı ne olurdu, bu kadar kavga ve hararet ciddiye alınmasaydı ne değişirdi,  "what if" edasıyla soruyu bırakıp çekiliyorum. 

Pazar, Kasım 24, 2024

Son Okuduklarım 98

Sineklerin Tanrısı, Golding'in ünlü romanının resmi grafik roman uyarlamasıymış... Romanı çok sevdiğim ve etkilendiğim için ister istemez çizerin sadakat gösterip göstermediğine dikkat kesildim. Bence tempo ve sahne ardışıklığı bakımından temiz ve romanı bilen (iyi çalışılmış) bir uyarlama olmuş. Diğer yandan en azından ben daha gerçekçi ve foto realistik bir üslup beklerdim, kimi sahnelerde bir kontrast olarak sanki bu yöne evrilebilirmiş... Romanın rahatsız edici yönü, masumluğun "iğfaliyle" ilgilidir, o bakımdan naif çizginin yanına sert gözüken bir gerçekçilik boyutu eklenebilirmiş. Bu tercih anlatımı doğru anlamda şiddetlendirirmiş... Hobbes'un "State of Nature" düşüncesiyle karşılaştığımda romanı hatırlamış, daha önce anlayamadığım kadar anlamıştım, kastettiğim şiddet, Hobbes'un kaos ve anarşi nitelemesiyle koşut demek istiyorum...Nasty, brutish, and short... Uyarlamayla karşılaşmak ve romanı bir biçimde tekrar okumak hoşuma gitti. 

Cihan Kılıç'ın Ve Sinem dizisinin son albümü çıktı. Bir başka yayınevinden tekrar yayına başladığı için bu albümü görebilmek epey zaman aldı. Albüm, hikayenin genel seyri bakımından büyük değişiklikler içermiyor, radikal kopuşlar olmuyor. Diğer yandan Kılıç bir süredir, karakterlerini hikaye gereği fiziken (espri olarak) biçim değiştirtiyor... Bir nedenden ötürü, Sinem, Alper veya Engin'in bölüm finalinde çok zayıflıyor, çok şişmanlıyor, kısalıyor ya da büyüyor, görünümleri değişiyor... Buna karşın bir sonraki bölümde öyle kalmıyor, tıpkı çizgi filmlerdeki gibi eski hallerine dönüyorlar vs...Kılıç'ın gerçekçi şimdiki zaman tespitlerine karşın bu esprisi bana önceleri uyumsuz gibi gözüküyordu. Sonra fitness ve fatness dualizmini sıklıkla vurguladığı için beden esprisini ziyadesiyle yaptığını hatırladım. Malumunuz sağlıklı beden her bakımdan başarının sembolü haline geldi. İnsanlar delirmiş biçimde bedenlerine, kilolarına, kaslarına, esnekliklerine taktılar... 

Cumartesi, Kasım 23, 2024

İlk Neorealist

Fotoğraf kesik gibi dursa da değil, hareket halindeki bir arabayı çekmek istemişler... Ne ki, hem arabayı gösterememişler, hem çevre net çıkmamış... Bakınca anlaşılıyor, ne varsa yarım yarım bir fotoğraf... Ama güzel.. 

Arabaya asılmış afişin ilk cümlesi "İlk Neorealist..." diye başlıyor, altta daha büyük puntolarla "Bir Şov" mu yazıyor acaba...

Benim gördüğüm manzara şu, taşrada (ki burası Ankara bile olabilir, İstanbul dışında her yer taşra) şehrin en geniş caddesinde, üstü açık bir Amerikan arabasıyla aheste aheste "akşamki" gösterinin duyurusu yapılıyor: "Kıymetli hemşerilerimiz" diye başlayan bir cümle tekrarı hayal ediyorum, ekolu: "Bu akşam Şato Düğün Salonunda şehrimizde ilk defa olmak üzere bir neoralist gösteri tertip edilecektir." 

Gülerek yazıyorum, Roma Açık Şehir filmini duyurusunu yapıyor "olamazlar". 

Neorealist derken neyi kastediyorlar acaba... Sürnormal saydıkları bir şeyi işaret ettikleri muhakkak, dümedüz akan bir hayatın içinde cayırtılı bir temaşa olmalı...Ayrıksı, nevzuhur ve göz alıcı...Gel de bul işte neorealizmi...

Cuma, Kasım 22, 2024

Harita

Epeydir dolaşımdaymış, ben yeni rastladım. Kaynağını bilmiyorum, yabancılar tarafından hazırlanmış gibi duruyor ya da yabancılar yapsa nasıl yapardı diye düşünen biri tarafından akledilmiş...

Ben şuna takıldım ve espri olarak gülümsedim, Ruslar Antalya'yı biliyor ama Antalya'nın hangi ülkede olduğunu bilmiyorlarmış, duyunca şaşırmadım çünkü Almanların Alanya'yı bildiğini ama Alanya'nın hangi ülkede olduğunu bilmediklerine bizzat şahit olmuştum.
 

Perşembe, Kasım 21, 2024

Kâmıran

Tanpınar'ın, Reşat Nuri için yazdığı nefis bir betimleme var: "O rahat ve güzel bir dildi, değerler üzerinde tatlı anlaşmaydı, dünyamızı sarsmadan bizi tatmin eden bir sorumluluk fikriydi." Eleştiri gibi duruyor, oysa bunu başarabilmek kolay değil. Bugün, konuşulmuyor, hatta hatırlanmıyor diyordu birisi geçenlerde, denk geldim. Cevaben eskilerden kim hatırlanıyor ki demek isterdim....

Reşat Nuri, büyük bir romancı, Çalıkuşu genç yaşta yazdığı bir roman, güzel bir klişe, kuşakları, en çok da subayları ve öğretmenleri etkilemiş bir popüler anlatı. Beyfendi sadece Çalıkuşu değildi demek istiyorum. 

Nasıl anlatsam? Popüler dil kurma mahareti, merhametli karakterlerle kurduğu tahkiyeleri onu çağdaşlarıyla kıyaslanamayacak bir mertebeye ulaştırdı, onu "çok sevilen" bir yazar yaptı. E bu da kıskanılacak bir itibar...Reşat Nuri anlatılırken, hele edebiyatçılar onu konuşurken, işin içinde haset ve imrenme olduğunu unutmamak gerekiyor. 

Yukarıdaki ilüstrasyon, Çalıkuşu'nun revize edilerek yeniden yayımlandığı otuzlu yıllarda kullanılmış, yayıncısı olsaydım, geçen yıl, romanın yayımının yüzüncü yılında bu ilüstrasyonlarla özel bir baskı yapardım. Yaşadığımız iştahsızlık ve heyecansızlık çok üzücü...

Yazıyı niye yazıyorum? İlüstrasyona baktım, Münif Fehim bize kendine ve/veya döneme göre yakışıklı bir Kâmran çizmiş. Magazine iş yapıyorsanız, popüler olanı bilmek ve ona göre üretmek zorundasınız... İdeal olanı "göstermek" işinizin temelini oluşturuyor...

Çevremdekilere gösterdim, beklediğim tepkileri aldım diyebilirim, kimse yakışıklı bulmadı, "amca gibi" dediler, romanı bilenler "çok erkek" durduğunu söylediler filan. Arzu odakları ve her bakımdan "moda" haliyle sürekli değişir, geçmişe bakıp beğenmeme anlaşılabilir bir durum...

Bu ve diğer ilüstrasyonları incelerken şunu düşündüm, Kâmran genç görünmüyordu, kıyafetlerden dolayı bunu söylemiyorum. Otuzlu yıllarda ki bence bu algı altmışlı yıllara kadar sürüyor, erkeklik bir olgunluk gösterisi olarak kuruluyor. Genç görünmek eleştiriliyor hatta... Vaaz ve teşvik edilen şey, ağırbaşlılık, "kocalık" ve "babalık"... Kâmran, uçarı, genç ve iştahlı Feride'yi sakinleştirecek bir "liman" olmalı... Öyle çizilmiş. 

Popüler hafızamız ve bilinçaltımız, Kâmran/Kâmıran'ı bekleyen Ferideler ile doluydu. Nasıl resmedildiği önemli...