Salı, Ocak 16, 2024

Ordu


İlhan Selçuk, Çetin Altan için yazmış bunları... "Çetin Altan, bir ordudur" varsayımını sündürmüş, yazdıkça yazmış mı deseydim acaba...  

"Çetin Altan bir kişi değil, bir ordudur. Tek hedefe yönelmiş, piyadesi, süvarisi, topçusu, levazımı, keşif kolları, öncüsü, artçısı, cephanesi, çadırları, istihkamı, ağırlıkları, hafiflikleri, gözüpekleri, çekingenleri, atakları, durgunları, üst ve alt rütbeleri, neferleri, kumandanları bir ordu..."

İlk okuduğumda 27 Mayıs'tan sonra yazılmıştır dedim, 1963 çıktı, İkinci olarak, bunu bir subay çocuğu yazmış olmalı da dedim, Selçuk'un yazdığını bilmeden... E o da doğru çıktı... arada tutturuyorum... 

Bana ilginç gelen, şimdiki kuşaklar çok bilemeyecek, ben büyürken, Selçuk , Altan'dan pek hazzetmezdi, geçmiş zaman önsöz yazmış, çok da övmüş... Arada söylüyorum, aktüel yaşayanların, hele gazetecilerin övgüleri de eleştirileri de abartılı olabiliyor, örnek olsun diye paylaşıyorum.

Pazartesi, Ocak 15, 2024

Geride kalma korkusu

[İnsanlar neden popüler olanı konuşmak istiyorlar?] Herkesin konuştuğu konuş(a)mamak insanlar üzerinde geride kalma korkusu yaratıyor. Garip bir gerilim bu... Konuşmazsam yaşlı sayılacağım, izlemezsem eksik kalacağım, konuşulanların uzağında kalacağım gibi onları motive eden garip bir akış var. Etkileşim alma arzusu, etkileşim alana yaklaşma arzusuyla birleşiyor çoğu zaman... Sosyal medya kullanıcılarının bir gazete-bir dergi gibi davrandığını, gazeteci gibi, yorumcu gibi yazdığını da unutmayın. Her gün manşet düşünüyor, gündemi yineliyorlar. 

[Z kuşağı ne kadar etkili?] internet ve sosyal medya, genellikle "gençlikle" özleştiriliyor, z kuşağı,  internet gençliği filan gibi nitelemeler yapılıyor. Oysa, internetle otuzlu - kırklı yaşlarında, daha işin başında tanışmış, sosyal medyayı aktif olarak kullanan çok ama çok geniş bir kullanıcı topluluğu var... Üstelik Z Kuşağı vurgusunu en çok onlar yapıyor bence... Popüler bir niteleme. Yekpareleştirilecek bir kuşak vurgusu zihin açıcı olabilir ama doğru olmaz.

[Sosyal medya, popüler kültürü nasıl belirliyor?] Sosyal medya, popüler kültürden etkilenen  ama popüler kültürü de etkileyen bir medium. Belirliyor demek yerine etkileşim demek daha doğru. Şöyle anlatayım, eskiden gazeteler çok etkiliydi, işte Hürriyet'te çıkmak bir şeydi, oysa Hürriyet de popüler olanı izliyordu, sadece popülerleştirmiyordu, popüler olandan faydalanıyordu. Benzer bir mantık aslında...

[Dijital dizilerle ilgili bir doktora tezi için yaptığım görüşmeden... Üniversite etik kurallarına göre öncesinde bir yayın yapılamıyormuş, isim vermeden kısa bir alıntı paylaştım. Bu aralar dilimde bir "geride kalma korkusu" var, hep bu konuşmadan...] 

Pazar, Ocak 14, 2024

Sinema önünde

Çocukluğumda sinema önleri çocuk ve ergenlerin uğrak yeri gibiydi, eski kitapçılar, ellerindeki çizgi romanları takasa gelmiş bebeler, erotik dergiler satan abiler, kader kısmetçiler, çeşitli seyyar satıcılar filan özellikle pazar günleri toplaşırdı. Hiç görmediğim kitaplarla karşılaşılacağımı düşünerek merak ve heyecan içinde çizgi roman değiş tokuşu yapmaya giderdim. 

Sinemalar sadece değiş tokuşun değil ufak çaplı kumar oyunlarının yapıldığı yerlerdi. Arada polis gelirdi, polis gelecek diye korkardık, zaten evden gizli saklı gelmişiz, üstelik okulda öğretmenler "sinema önünde görülen" öğrencileri illa ki pataklıyordu. Endişeli ve ürkektik, cesaret gösterdiğimiz için oralarda olmak bize enikonu serüven gibi geliyordu.

Yukarıdaki fotoğraf sanırım 1940'lı yıllarda bir kahvede çekilmiş, alelade ve şıpın işi bir kumar oyunundan... Hayatımdaki ilk kumar oyunlarına sinema önünde rastgeldim. Buna benzer bir şeydi ama adı ne derseniz hiç bilmiyorum. Kılıç mıydı ki? Bul karayı al parayı mı? Benim kağıt oyunlarına hiç ilgim olmadı, arkadaş arasında bi şeyine oynanan şeyler dışında değil kumar hiç kağıt oynamadım desem yeridir, hakkaten bilmem de, on sekizimi geçince büyüdüm artık diyerek bir süre kahvede arkaşlarla oturdum ama oralar bana göre değildi. Diğer yandan kumar oynayanları seyretmeyi severdim... mimikler, jestler, küfürler, pozlar, konuşmalar bana ilginç gelirdi, bazen filmlerde ağır ağır oynanır ya... benim seyrettiklerim hep hızlıydı, çat çat... ya da bana öyle geliyordu. 

Herkese anlattığım ve sinema önlerinden başka bir yerde görmediğim bir tür kumarımsı oyun vardır, yine anlatayım, yere konan çizgi romanlar altına yerleştirilen bir taşla hafifçe yükseltilir ve belli bir mesafeden kitabın üzerine bozuk para atılırdı, eğim yüzünden para kayardı ama para o kitabın üzerinde kalırsa, o paraya kitabın sahibi olurdunuz. Kitabın üstüne atayım derken kenara düşen, tutturulamayan bozuk paralar kitabın sahibine kalırdı. Kitaplar üzerinde para tutmasın-kalmasın diye ayrıca cilalanırdı filan. Tabii ki bu oyunu hiç oynamadım ama yine epey seyrettim. 

Satılan ve takas edilen çizgi romanlar, hiç bilmediğim ve seyretmek istediğim film afişleri ve lobiler, erkek dergileri, hiç duymadığım küfürler, cuara içen haylazlar, deliler, tespih ve sustalılarıyla serseriler filan... laf uzamasın sinema önleri  bana "Alice Harikalar Diyarında" misali fantastik geliyordu. Başdöndürücü...

Cuma, Ocak 12, 2024

Dürtülerin güdüklüğü

Altmışlı yıllar olmalı, mekan İstanbul Ortaköy'deki ünlü havuzlu Lido gazinosu... Tam bir dağıtma an'ı fotoğrafıymış. Masaya çıkmış bir dansöz var odakta, Beyoğlu'ndan gelen fotoğrafçı, turistlere hatıra satacak olduğundan, o çıkar çıkmaz şak diye çekmiş resmi. Masada içilenlere ve görünen yüzlere bakılırsa dansözle coşan ve ayaklananlar yabancı gibi duruyor. 

Rakseden genç kadın, dansöz ile go-go girl arasında bir şey sanki, en azından kıyafeti öyle... Öyle ya da böyle masayı kaynatmayı başarmış, sadece alkol sıcağıyla fora edilmemiş çünkü o gömlek, o üst baş... Görünen o ki dansın temposu, kadının işvesi aventüriye delikanlının başını döndürmüş, e dut olmuş, mest olmuş, harf atmış-klark çekmiş ve alenen hararetlenmiş, gözlere baksanıza, yuh artık. 

Tarzan'ı geçelim, fotoğrafın tam merkezinde biri kadın iki kişi daha rakkasın poposuna bakıyor, hele Clark Kent gözlüklü nerd, o gürültülü akortsuzluğa rağmen başka tür bir dikkat göstermiş. 

Çok değil on sene sonra filandır...Bu kez Üsküdar'da bir lokalde yine masaya dansöz çıkarılmış, yine bir kadın ve erkek, dansöze dikkat kesilmişler. Kendimi tutamayarak ve kıkırdamamı saklamayarak, solda oturan beyfendinin dikkatli nazarını işaret edeceğim. Dansöze takılan paraları saymadığı aşikar... Süsecek öküz gibi bakıyor desem, ayıp olacak ama öyle bakıyor. Ezberlenmiş bir erkekbilmişlikle iki parmağını yüzüne dayamış, "hallederiz kızım" tadında kurmuş omurgasını. E ne yapıyor? Bakıyor!

Arada yazıyorum, alkol ve cinsellik, dürtüleri fena halde uyarıyor ve insanı sahiden kepaze ediyor. Mahrem ve kişisel kalması gereken hisler, gösteri kültürünün içinde herkesi anonimleştiriyor. 

Perşembe, Ocak 11, 2024

Hasan Tan ODTÜ Rektörü Olamaz

1977 yılında Hasan Tan, Milliyetçi Cephe tarafından ODTÜ'ye rektör olarak atanmış ve geniş bir öğrenci muhalefetiyle karşılaşmıştı. Yukarıda kapağını paylaştığım el kitabı o muhalefetin bir ürünü. Anti-faşist nitelikli önsözü bir kenara koyarsak, bir karikatür albümü...

Günün şartları (ve illegalite) gereği anonim nitelikli, kimin çizdiği-ürettiği belli olmayan karikatürlerden söz ediyoruz. Öğrencilerin amatörce çalışmaları yani. Ne ki, albümü ilginç ve ayrıksı kılan karakteristik, karikatürün bir saldırı ve muhalefet silahı-aracı olarak görülmesinde ve kullanılmasında... Sert ve ajitatif bir üslupla "faşizme" muhalefet ediliyor... 

Karikatürün popülerleşerek yaygınlaştığı yıllarda mecrayı dönüştüren, kavgaya ve karşı propagandaya kalkışan bir uğraşa girişilmiş... Şöyle bir mukayese yapayım, Gırgır o yıllarda bu denli siyasetle ilgili değildi, 1978'de Mikrop çıkınca kendini revize etti ve sola doğru kaymıştı.   Albüm şu yüzden ilginç ve önemli: karikatürün anaakım dışında, sivil bir inisiyatif elinde veya bir gençlik alt kültüründe muhalif bir mediuma dönüştürülmesi o güne kadar yapılmış bir şey değildi.