Pazar, Temmuz 23, 2023

Retorik soru

Nahit Sırrı'nın 1933 tarihli Roman ve Hikâye, Hakkında Bir Kalem Denemesi [Varlık Neşriyatı] isimli bir kitabı var, tahminen söylüyorum, kimi makalelerini biraraya getirmiş sanki. Dönemi için olabilir ama bugün için pek yeni durmuyor yazdıkları. Zaten Örik'in bir farklılığı varsa, o farklılık dili kullanma biçimidir, eğer ortada bir hikâye-takip edilebilecek bir karakter ve entrika yoksa, ancak o dili takip edebiliyorsunuz demek istiyorum. Bu da öyle bir metin. Fransızca düşünen, eski ve yeni dile hakim olduğunu göstermek isteyen bir melezlik okuyorsunuz.

İlgi çekici bölümler yok değil elbette, bir tanesini paylaşacağım.

Şöyle yazmış: "Roman, hikâye ve piyes yazan kimse Allah'la rekabete girişen, bunda bâzan da muvaffak (başarılı) olan bir fanidir (ölümlüdür). Allah'ın halkettiği (yoktan var ettiği) hayat, her vak'ası başka bir vak'aya karışan bir umman (okyanus) iken, onun [yazarın] her eserinde söyleyeceği şeyleri tamamen bitirmesi nasıl mümkün olur ve neden istenir?" 

Okurun muğlaklıktan ve belirli bir final okuyamadığında duyduğu rahatsızlığı diline dolamış, alıntıyı o sebeple seçtim. Okur, "başı sonu belli" metinler okumak ister, onu düşündüren ve yoruma zorlayan belirsizliklerden hoşlanmaz ya, Nahit Sırrı onu "konuşuyor"...

Okurla mı tartışıyor, kendi kendine mi sayıklıyor, mecazen söylüyorum bunları, belli değil. Çünkü retorik soru ve cevabı belli... Okur çoğunluğu bunu sevmiyor ve sevmeyecek, bitti. 
 

Cuma, Temmuz 21, 2023

Etek boyu


İlginç fotoğraf, tarihinden emin değilim, askerin miğferinden soldaki izcilerden otuzlu yılların ikinci yarısı gibi geldi bana. Muhtemelen cumhuriyet bayramı kutlamaları...Çalışılmış, terzilerle hemhal olunmuş, gösterilmiş, sonrasında hakedilmiş hatıra faslından öğretmenlerle birlikte "resim çekinilmiş"...

Atatürk ilkeleri kız çocuklarıyla sunulmuş, önde de cumhuriyeti temsilen kanatlı bir melek hayal edilmiş. Halkçıyız şeritli-takılı kız çocuğu fotoğrafta görünmüyor...yazık ona, kaçtı işe hatıra...

Ritüeller, tekrarlar, ezberler hiç o kısımlara girmeyelim. Bana çocukların etek boyları ilgi çekici geldi. 


Erkek aklı, malumunuz "doktrini" kadın bedeniyle sunmak, öyle kamusallaştırmak ister, haliyle etek boylarını da hesap etmiş, "Laikiz" diğerlerinden daha uzun cumhuriyet hepten uzun olsun istenmiş... 

Bütün bu "normalliklerden" geriye sorularımız kalıyor, türlü sıkıntılarımız. Olamıyoruz, yaşayıp gidiyoruz, tanıklıktan fazlası kalmıyor bize. 

Perşembe, Temmuz 20, 2023

Bir İntihar Olayının İçyüzü

Bilmiyordum, çocukluğumun neşeli şovmeni Orhan Boran, meğerse intihara meyilli birisiymiş ve ciddi bir biçimde bunu bir kaç kez denemiş... Rol ile gerçek hayat arasındaki farkı bilmiyor değilim ama o kadar oturmuş ki aklımda, okurken şaşırıp durdum... Üstelik haber,  çok ayrıntılı yazılmış, ciddi bir emek verilmiş...Boran, Erdek'te intihar ediyor, gazeteciler eşi ve çocuğu ile birlikte önce hastaneye, sonra intihar ettiği odaya gidiyorlar, doktorla, polisle, otel personeliyle ve diğer tanıklarla konuşuyorlar. Bugün ortalıkta muhabir filan kalmayınca insan okuduğu şeye daha da şaşırıyor. 

Merak edenler olabilir diye paylaşayım, eşi onun alkol düşkünlüğünden şikayetçi, "artık içmemesini istediğim için İstanbul'a döndüm" dese de tanıklar aksini söylüyor, karnındaki ikinci çocuğu aldırmak istiyor, Orhan Boran ise istemiyor, yemekte odada bunu tartışmaya başlıyorlar, aralarındaki kavga uzadıkça uzuyor. Odasına kapanan Boran içkiyle karıştırarak ilaç içiyor ve bir mektup yazarak intihar ediyor... 

Başa döneyim, saçma olduğunun farkındayım, bu kadar neşeli birinin intihara kalkışması, aşık olduğu kişiyi intiharıyla cezalandırmak istemesi filan beni şaşırttı...Nüktedan, hazır cevap, iyimser, pozitif biriydi çünkü... 

Boran'a tıbben müdahalede bulunarak kurtulmasını sağlayan doktor "bize göre intihar edenler akıl hastasıdır" demiş. Yetmişli yıllarda böyle söyleniyordu, şimdilerde kişilik bozukluğu deniyor galiba... Ben çocukken, aile arasında meşgalesizlik intihar sebebi sayılıyordu, babam çocuğu olan intihar etmez demişti... İki çocuklu bir akrabamız intihar edince öyle olmadığı örneklendi, işinde gücünde bir adamdı üstelik... 

Yazmış olmalıyım, askerde iki kez intihara eğilimi olduğu düşünülen askeri bana göz kulak olmam için emanet etmişlerdi, cidden şaşırıp kalmıştım. Yine intihar girişiminde bulunan iki "sevdiceğim" oldu. Benim için hepsi çok zordu ve uzun süre etkisinden kurtulamadım, rüyalarıma girdi, yinelenmesinden korktum vs... Herhangi birinde veya bir yerde depresyon, çaresizlik, alkole yüklenmekle karşılaşınca anksiyete oluyordu bende. Halen atlatabildim mi emin değilim. 

Salı, Temmuz 18, 2023

Son Okuduklarım 75

Karikatüristin Ölümü, Memo'nun bol ölümlü "Şehitler" serisinin bir tür devamı. Diğer yandan onlara göre daha yavaş ve duygusal olarak daha derinlikli bir albüm olmuş. Memo bu seride kendisini ve meslekten arkadaşlarını bir aksiyon hikayesinin içinde savurur, birer birer de öldürürdü. Hızlı hareket senaryolarıyla ölümü ve pulp estetiğini parodileştiren bir havası vardı. Bu albümde ise looser esprisine daha fazla yüklenmiş, komikleştirilmiş bir uyumsuzluk, hüzünlü bir hatırlama ve sığınma arayışıyla kendisini ve hikayelerini revize etmiş. Sorumluluklarıyla hayalleri arasında yalpalayan, evli ve çocuklu Memo'nun telafisi mümkün olmayan eksikliklerini, hayıflanmalarını ve kayıplarını buruk bir tonla anlatmış. Güzel albüm ve iyi hikayeler. Lokal, Gipi'nin dilimizde çıkan son albümü. Müzik yapmaya çalışan dört gencin ayrı ayrı ve birleşen hikayelerini anlatıyor. Geçerken değiniyor, bir şey olmuyor derken, bize tuhaf ve dokunaklı bir şeyler gösteriyor, onu yaparken araya yine bir şeyler daha sıkıştırıyor. Taşra manzaraları, aile ilişkileri, büyüme sancıları arasında birbirine benzemeyen ergenlerin bir hayalin etrafında toplaşmasını okuyoruz.  

Socially Awkward Maceracı, bir kahraman parodisi, ejderhalar ve büyücülerle dolu bir "frp" evreninde tereddütlü ve naif bir "kurtarıcının" karikatürlerini okuyoruz. Pınar Gökoğlu, esprilerini kahraman klişelerini ters yüz edecek şekilde kullanmayı seçmiş. Cevvaliyet, meydan okuyuculuk, macera isteği veya karizmatiklik filan yerine hımbıllık, utanma endişesi, saklanma arzusu koymuş. Kahraman paordileri bizde yapılmadı değil, Gırgır uzun yıllar çoğunlukla bunu yaptı, Gaddar Davut, bir Karaoğlan parodisiydi mesela. Ne ki bunu yaparken yerelliğe büyük önem atfediliyordu. Gökoğlu, bu fasılla hiç ilgilenmemiş, serinin adını dahi İngilizce seçmiş, sakınmamış, böyle bir derdi olmadığını göstermiş aslında. Cartoon net çizgi filmleri etkisi deniyor, global mizahın sonuçları da denebilirdi. Karşıtlıkla baktığım sanılmasın, vakıa bu, gerisi siyasal romantizm meselesi. Ben genel olarak esprileri ve karakteri kurma biçimini beğendim. Asla çok komik değiller, "geek" duruyor hepsi...

Pazar, Temmuz 16, 2023

Gecenin Sesi

Gece, insanların büyük çoğunluğunun uyuduğu bir zaman aralığı... Eğer eğlence mekanlarının uzağındaysanız, yaşadığınız mahalleler filan akşam sekizden sonra ıssızlaşır, tek tük sesin duyulduğu yerlere dönüşür. Daha önce yazmış olabilirim, sessizliği nedeniyle tercih ettiğim bir bölgede yaşıyorum... Sakin, mesafeli, gürültüsüzlüğe alışmış insanlar yaşıyor burada, öyle anlaşılıyor... Geceleri sokaktan geçen insanların adım seslerini evinizden duyabiliyorsunuz mesela.

İki gecedir garip, buralar için tuhaflık ölçüsünde gürültü çıkıyor, ilkinde, uzaklardan gençler, motor seslerinden anladığım kadarıyla ucuz arabalarıyla gelmiş bir kalabalık vardı. Dikmen Vadisinin üzerindeki yolda cayır cayır frene gaza basarak oyun oynadılar arabalarıyla. Dımbır dımbır bir pavyon müziği, sarhoş kahkahalara ve el freni vıjjjlamasına eşlik ediyordu. Biri şikayet eder dedim, ama ha şimdi giderler, ha birazdan diyerek galiba bir saati aşkın bir süre çığlıklar attılar sessizlikte... Gece saat üç dört arasından söz ediyorum. Böyle zamanlarda hiç şaşmaz, giderken filan, lümpen gençler camları açıp "Çankaya'ya" bir küfrederler. Nıha nıhaa...artık ne oluyorsa... Öyle bir mahallede büyüdüm, yoksunluklarından dolayı gençler hasetle imrenme arasında bir öfkeyle haykırırlar, anlayabiliyorum. 

Dün gece, büyük bir köpek muharebesi oldu... İki saat boyunca aşağı yukarı elliyi aşkın köpek birbirlerine saldırıp durdular. Muhitimizin sokak köpekleri, pandemiden sonra alelacayip ölçüde saldırganlaştılar, geçen arabalara, hatta kendi halinde yürüyen yayalara bile koşuyor ve hırlıyorlar, her gün yürüdüğüm için biliyorum, yedi sekiz defa saldırıya uğradım, bir kere ısırıldım filan...Gece aralarında çıkan kavga çıkan çok gürültülüydü, muhtemelen bölgelerini korumak isteyen grupla onlara meydan okuyan uzaktan gelenler arasında oldu...

Gece serüven demek, gündüz bu kadar kolay değil meydan okumak...

Kenar mahalle ergenleriyle başıboş sokak köpeklerini hal ve tavır olarak çok benzetirim... Aynı sebeplerden delirebilirler... "Kim lan bunlar?" "Sen hayırdır?" filan diyerek hırlaşma çıkarıyor, pavkırıyor, uluyor ve havlıyorlar işte...

"Beli kırık köpek gibi eğri eğri geziyordu mahallenin bebeleri"