Perşembe, Haziran 15, 2023

Normal!!

Kıskanma genellikle aşkla ilişkilendirilir, kişilerarası ilişkinin rekabetçi (mesela mesleki) bir tarafı varsa  daha çok haset ile tanımlanır. İş dünyasında, bürokraside atamalar, yükselmeler, seçimler asıl olarak bu fasıldan konuşulur. Aşıklar arası kıskançlık ise daha çok tutkuyla, çok sevmeyle, kaybetme korkusuyla açıklanır. 

Aşk cinayeti denilen şey, sadakatsizlik şüphesinden çıkar, aldatılarak aşağılandığını düşünen mağdur (!), gider (üçüncüyü) ötekini öldürür. 

Cinayet tarihini incelerseniz, onuru için sahneye çıkan erkeklerin tamamı aşk ve sadakat bağlamında ölür ve öldürürler. Düello dediğimiz şey ekseriyetle mülkiyet kavgasıdır, kadını sahiplenme, "tarlaya kimseyi sokturmama" mücadelesidir.

Seven kıskanır denir ya, eskiden bu hallenmeler çok erkeksiydi, erkeğin şiddetini meşrulaştıran bir tarafı vardı... Şimdilerde hemen her şey klavye tıkırtısıyla, telefon mesajlarıyla yaşandığından olabilir epeyce "unisex" oldu... Birinin biriyle takipleşmesinden, mesajlarını ve fotoğraflarını beğenmesinden, dm den yazmasından, kalp bırakmasından, hatta takip etmesinden bir şeyler çıkarılıyor... Kadınlar ve erkekler, birbirlerini buradan sınıyor ve mukayese ediyor...

Mizahçılar, algıda seçicilik olabilir, bunun esprisini çok yapar oldular:  [mesajı için] "gördü ama cevap vermedi", "biriyle yazışıyor" "online görünüyordu", "iki tık çizgi olmadı", "gece girdim, yazıyordu" gibi kalıpları karikatürlerine taşıyorlar.  Kubilay Odabaş, bu halleri espri olarak kullanan en genç mizahçılardan biri.

Yukarıdaki karikatürde normalleşmenin esprisini yapmış mesela... İnternetin ve telefonun ilişkilerin bir parçası haline gelmesi, her şeyin orada başlayıp orada sonlanması, orada yaşaması normalimizi çoktan değiştirdi demek istiyor sanki.  

Çarşamba, Haziran 14, 2023

Parası güzel

Çizgi: Berat Pekmezci

 

Son Okuduklarım 73

Aramızda, hikayesini alışıldık biçimde anlatmıyor, çizgilerle ardışıklık kurarak ilerlemiyor, anlatıcıyla özdeşlik kurmaya da çalışmıyor. Otobiyografik bir büyüme hikayesiyle kadınları öldüren bir seri katile dair gelişmeleri birarada-koşut biçimde okuyoruz. Büyüme sancılarına, erkeklik gösterileri, katil ve öldürülme korkusu -dehşeti eşlik ediyor. Feminist literatürün içinde doğru saptamalar yapıyor. Ne var ki, kolay okunamıyor aslında, bizatihi belgeselci dili bu okumayı güçleştiriyor. Weird Myths, Tuhaf hikayeler ve Mitler adıyla yayımlanan albüm anladığım kadarıyla yurt dışında da çıkmış. Ozan Bilaloğlu, bildiğim bir çizgi romancı değil. Yapmak istediği öykü tarzını ve ardışıklık biçimini anlıyorum, sevdiğim ve merak ettiğim bir biçem aslında ama el hak, zor bir kıvamdır, çok tutturamamış o kıvamı sanki. Seksenli yıllarda Heavy Metal'de Kirchner ile tanışmıştım bu tarzla, yerlilerden Tuncer Erdem başka türlü bir temsilcisi olmuştu yıllarca. Bilaloğlu, "weird" denilen fantastik gayyadan denemeler yapmış, daha vakti var...

Vefa'nın Galip'i, isminden de tahmin edilebileceği gibi 1921 doğumlu, bir dönemin ünlü bir futbolcusunun hatıraları. Oğuz Aral'ın ünlü çizgi romanı Utanmaz Adam'ının asıl ismi Şeref Haktanır'dır, o sebeple ilham alınmış bir şey mi diye başladım kitaba. İlgisi yokmuş, kitap, o yılların temposuyla otuzlu yaşların sonuna kadar top oynamış beyfendi bir sporcunun hatırladıklarından oluşuyor, bir kronoloji var, oldukça da düz, ağrısı-sızısı, hırsları yokmuş gibi anlatılmış, kimseyi kırmak istemediği anlaşılıyor. Sırça Köşk, Sabahattin Ali'nin aynı adlı öykü-masalından yapılmış bir uyarlama. İtiraf edeyim, fikir olarak iyi başlayan ama doğru geliştirilmemiş bir anlatı olduğunu düşünürüm Sırça Köşk'ün... Mesele zaten öykünün derinliği değil, albüm çekiciliğini öyküsünden değil kurduğu estetikten alıyor, Fırat Yaşa ilginç bir hikaye evreni kurmuş yine, öyküden çok, çizgi istifini izliyor insan. Bu yılın en özgün yorumu olabilir.  

Salı, Haziran 13, 2023

Markopaşa

 Toplatıldığı, tehlikeli bulunduğu için saklanmadığı ve giderek az sattığı için Markopaşa ve devamı olan muhalif mizah gazeteleri pek bulunmaz, değil kütüphanelerde, özel koleksiyoncularda bile tam bir serisi olduğunu sanmıyorum. 

Yirmi yılı geçiyor, hakkında sonradan kitaba dönüşen bir yüksek lisans tezi yazmıştım, o dönem, rejimin düşmanı sayılan komünizm ve şeriata ilişkin süreli yayınları kütüphanelerde bulabilmek mümkün değildi, şimdiki gibi gelişmiş bir sahaf ağı da yoktu, çok dolanmış, çok zorlanmış, ancak Turgut Çeviker ve Rasih Nuri İleri koleksiyonlarından (ki onlarınki de eksikti) faydalanarak ilerleyebilmiştim. 

Günümüzde manzara pek değişmiş sayılmaz, sahaflarda tek tük de olsa aralıklarla bulunabiliyor ama sayılar sahiden çok çok pahalı fiyatlara satılıyor, bu meseleyi kendime dert ettiğim için, işten güçten kendime fırsat bulduğumda, farklı serileri tamamladığımda gazetelerin tıpkı basımını yapıp kitap olarak yayımlamak, internette araştırmacıların kullanımına açmak gibi bir hayalim var. 

O güne değin, arşivimin konuyla ilgili araştırmacılara açık olduğunu hatırlatmış olayım. 

Pazartesi, Haziran 12, 2023

Böyle dilber gördün mü ey meclisi...

Yetmişli yıllar gibi duruyor, arkasındaki nota bakmasam, turistik bir yer sanki, Ege sahilleri derdim, meğerse İstanbul'muş... Gazino veya o türden bir eğlence mekanı olmayabilir, çünkü fotoğrafta her yaştan insan var, düğün çıksa şaşırmam. 

Dansöze bahşişi veren beyfendi, votka içmese Alman yahu bu filan diye sallardım, değil galiba, Orta Avrupalı sanki... Bahşiş, yetmişli yılların hacimli kağıt paralarından ama kaç lira anlaşılmıyor.

İki şey ilgimi çekti, ilk olarak dansözle "gavuru" kesen arka masa sakinlerine takıldım...İki erkek kesin olarak dansöze bakıyor da yaşlı teyzenin gözü (dansöze şaşırsa da asıl olarak) takılan paralarda...Üçü de iştahlı bir merak ve dikkat içindeler. Bilmedikleri ve belki ilk defa rastladıkları bir şeye bakıyorlar. İkincisi, dansözün fotoğrafçıya attığı bakış ilginç...Saçlarını toplamış, kollar havada göğüsleri dikleştirmiş, şuh bakmak istemiş... Şu "hatıra", şu "kameranın gözü" ne güçlü şey, bakmadan olmuyor işte...

Arka masa o kaydın farkında bile değil... 

Cuma, Haziran 09, 2023

Anabritannica

Arada yazıyorum, yer sorunu oldu, içim daraldı, sıtkım sıyrıldı gibi gerekçelerle bir süredir kütüphanemin önemli bir bölümünü tasfiye ediyorum, insan böyle bir elemeye-kitapları elden geçirmeye girişince, bir kurtulma hissi yaşamıyor değil, ne ki hatırası olan kitaplar da çıkıyor insanın karşısına.

Anabritannica ile vedalaşamıyorum örneğin, kıyamıyorum bir türlü, içim eziliyor... Ya diyorum, ben seni almak için nasıl uğraştım bilemezsin, Vallahi tillahi üç kuruş param var, fasikülünü aldığımda öğlen yemeği yiyemediğim günler oluyordu... 

Britannica, iki kere haftalık fasiküller halinde yayımlandı, ikisinde de bitiremedim, parasızlıktan ancak beşinci cilde gelebilmişimdir, hatta fotoğraftan tespit edilebilir, birinci cilt kapağı olmadığı için, iki tane ikinci cilt kapaklı cilt var elimde... Asistan olduğumda gerisini sahaflardan tamamlamıştım. 

Bugün herhangi bir ansiklopedi para etmiyor, odun muamelesi görüyor... İnternet var ya, kimse ansiklopedilerin yüzüne bakmıyor... Satsan yazık. Bir de ansiklopediler tam anlamıyla işgalcidir, çok da yer kaplarlar, bayramdan bayrama açılan yemek masası gibi vitrinde otururlar, lök diye çökerler evin bir köşesine...

Kurtulsam güzel olur demek istiyorum, ama kıyamıyorum, dilimizdeki en geniş, en doğru ve en derli toplu yayın olduğunu düşünüyorum, halen de okumayı seviyorum... Özetle ne yapsam bilemiyorum.