Perşembe, Haziran 08, 2023

İki yıldız bir kitap


Hülya Koçyiğit ile Tarık Akan'ın bir kartpostalına rastladım, bir kitaba baktıkları için ilgimi çekti... 1968'de, Halk Kitabevinden (Semih Yazıcıoğlu çevirisiyle) çıkmış Erich Maria Remarque imzalı Hayat Köprüsü romanına bakıyorlar... Niye bakıyorlar? Kartpostal, belki bir filmden sahne, belki başka bir niyetle hazırlanmış bir magazin mizanseninden... bilemiyorum.


Hayat Köprüsü, 1961 tarihli Der Himmel kennt keine Günstlinge (İng., Heaven Has No Favorites) romanının çevirisi... İlginç olan şu, kartpostalın arkasına 1977 tarihi atılmış, kitabın çıkışından kaç yıl sonrası... E olabilir, olamaz mı, o tarihlerde çok az kitap çıkıyor, seneler sonra okumuşlar ya da okur gibi yaparak mizansene meze etmişler diyebiliriz...  

Galiba şu yüzden, kitap, 1977 yılında Sydney Pollack tarafından Boby Deerfield ismiyle sinemaya uyarlandı ve romandaki Clerfayt'ı (Deerfield olmuştu) Al Pacino oynamıştı...Belki diyorum o sebeple, biraz da meraktan, kitabı yeniden keşfetmek, "modern" görünmek istemişler.

Bunlar yorum tabii...

Remarque (Remark) bugün hatırlanmıyor ama Türkiye'de uzun yıllar bilinen ve çok satan bir yazardı. Bizim evde, babama ait Garp Cephesinde Yeni Bir Şey Yok, İnsanları Seveceksin, Üç Arkadaş gibi romanları vardı, defalarca karıştırmış, uzun uzun incelemişimdir. 

Romanları bilmeden önce Garp Cephesinde Yeni bir Şey Yok'un filmini seyrettiğimi, çok ama çok etkilendiğimi hatırlıyorum. Öğrencilerini ölmeye ve öldürmeye teşvik eden öğretmen karakterini ve onun sahnelerini halen  unutamam... hayatım boyunca fikren etkilendiğim ve o yaşlarda çok da anlamlandıramadığım politik filmlerdendi. 

Güçlü bir savaş karşıtıydı Remark, ilk büyük savaştan sonra popülerlik kazanmış, faşizme karşı oluşuyla hedefe dönüşmüş, Almanya'dan kaçmak zorunda kalmıştı. Öyle ki, Naziler meydanlarda kitaplarını yakmıştı... Sanıyorum, kız kardeşi, ülkesini terk etmemiş ve muhalif düşünceleri nedeniyle idam edilmişti. 

Yetmişli yıllar için Remark bizim muhalif evrenimizde "eskimişti". Hasmımız 6.Filo, CIA ve Amerika'ydı. O bahisler bize daha taze ve etkileyici geliyordu. 

İki kartpostal güzelimizin Hayat Köprüsü'nü, hele o yıllarda, okudularsa eğer, bir aşk romanı gibi okuduklarını sanıyorum.

Çarşamba, Haziran 07, 2023

Dinle!

Çizgi: Berat Pekmezci

Ütopyası Şirinler

Çizgili sanatlarla ilgili temcit pilavı gibi tekrar tekrar zikredilen haber ve iddialar oluyor, bana da soruluyor, yok Tenten ırkçı mıydı, Süpermen Yahudi miydi falan filan… Başka bir tanesi, Les Schtroumpfs-Şirinler'in komünist bir ütopya olup olmaması. Onun temelinde, serinin yaratıcısı Peyo’nun fikren sosyalist veya komünist olması yatıyor, doğru mu değil mi bilmiyoruz bu arada…

İşte, Peyo, sırf bu nedenle, hayalindeki komünist ütopyayı çizgi romanında inşa etmek istedi deniyor… İddiaya göre, Şirinler köylerinde paranın olmadığı komünal bir yaşam sürerler, her biri aynı kıyafeti giyer, her şey bedavadır. Şirin Baba, Karl Marx'a benzer ve kızıl şapka giyer. Şirinler köyünde kilise benzeri bir yer yoktur, bu nedenle din yoktur, buna karşın Şirinler'in düşmanı Gargamel papaz cübbesi giyer ve dini sembolize eder… Altın ve para düşkünü olduğu için sadece dini değil kapitalizmi de simgeler. Öyle ki serinin İngilizcesinde kullanılan isim olan Smurf’un açılımı "Socialist Men Under Red Flag/Father" dır. İddialar bununla sınırlı değil, Şirinler’deki komünist propagandayı fark eden Amerika uzun dönem diziyi yasaklamıştır ve saire…

Doğal olarak hepsi, ya yanlış ya da abartılı yorumlar… Sondan başlayayım, Amerika’da Avrupa çizgi romanının bir varlığı olduğu söylenemez, frankofonlar Amerikan piyasasına dahil olamamışlardır, yani yasaklama diye bir şey olamaz, hiç olmadı da…Yukarıda yazdım, Peyo’nun siyasal görüşlerini gerçekten bilmiyoruz, ama endüstriyel bir üretimde yayıncıların, editörlerin, sansür ve denetleme kurullarının, piyasa beklentilerinin ve ciddi rekabetin olduğu yerlerde kişiye özgü nitelikler sanıldığı kadar önemli değildir… Satışı etkileyeceği, kitleyi daraltacağı için tek kelimeyle yapamazsınız, yaptırmazlar.

Peyo, gayet basit bir düalizmle bir köy hayal etmiş, masalsı bir yer kurmuş, o köyün iyi, güzel ve doğrunun olduğu bir yer olması gerekiyor ki, o köye saldırılsın, düzen bozulsun ve serüven olsun… Kaldı ki köy, anaakım örüntülerde saflığı ve bozulmamışlığı, kent ise materyalizmi ve kapitalizmi simgeler. Şirinler, sadece komünistlerin değil muhafazakarların da hayali olabilir demek istiyorum, doğanın içinde, rekabetçi gürültünün uzağında bir yerde yaşıyorlar. Neşeli ve mutlular, Pamuk Prenses’in yedi cücelerini andırıyorlar. Gargamel, papaz değil büyücü gibidir, Pamuk Prenses’i yok etmeye çalışan Cadı’yı andırıyor. Şirin Dede de Marx'ı filan andırmaz, o masallardaki ak sakallı dede değil de nedir yani... Hani derler ya, her gördüğün sakallıyı deden sanma diye... Tamam, hakkını teslim edeyim, İngilizce ismindeki Smurf'un açılımı güzel uydurulmuş, ama uydurulmuş işte... 

Geçen birisi "doğruymuş" gibi konuşunca yazasım geldi...

Salı, Haziran 06, 2023

Arkadaşlar






 link

Kızıl ve Kara

Kürşat Coşgun, 6-7 Eylül ile ilgili bir çalışma yapıyormuş, ricası üzerine elimdeki arşive bakındım, küçük bir malzeme gönderdim kendisine... 6-7 Eylül olaylarıyla ilgili aktüel üretim pek yapılmamış, halbuki büyük bir facia... İyimser bir yorum yapıyorum, faili ve mağduru olmadıkça anlaşılması kolay olmayabilir, siyasi bir bilinç ve eleştirellik gerektiriyor, 27 Mayıs öncesi karikatürcüler siyaseten pek parlak değiller, o gözle bakamıyorlar...  

İnsanlar doğal olarak resmi açıklamalara kulak verirler, 1945 yılında Tan gazetesi tahrip edildiğinde komünist tezgahı denmişti, polis ve istihbaratın işi olduğu seneler sonra anlaşıldı, 6-7 Eylül'de de benzer şeyler söyleniyor, komünistlerin milleti galeyana getirdiği iddia ediliyor ve içlerinde Aziz Nesin ve Kemal Tahir'in de olduğu pek çok "solcu" yok yere yere tutuklanıyor... 

Ne ki, resmi bir tezgah olduğunu anladılarsa, karikatürcülerin bunu çizmesi yine kolay değil, bildiklerinden korkmuş, başına geleceklerden çekinmiş olabilirler, onlar korkmadıysa bile patronları çekinebilir çünkü... hepsi çoğunluk değerlerine hitap eden  yayınlarda çalışıyor ya da o yayınları çıkartıyorlar, üstelik sıkıyönetim ilan edilmiş, her şeyi yazıp çizemeyecekleri herkese bildirilmiş... 

Yukarıdaki kapak, 23 Eylül 1955 tarihli Akbaba kapağı, Yusuf Ziya Ortaç espriyi vermiş, Necmi Rıza da çizmiş... Ortaç, sokaktaki adamdan, ayak takımından, göçmenlerden, lümpen proleteryadan oldum olası hazzetmezdi, 6-7 Eylül'ün sorumlusu olarak onları görmesi bu bakımdan tesadüf değil... 

"Suçlular ayağa kalkın" diyen devletin karşısında biri kızıl, diğeri kara iki tipleme sanık sandalyesine oturtulmuş, yamalı, pulsuz, bitli ve tersolar... Biri komünizmi diğeri cehaleti temsil ediyor... Kara cahili anlamış olmalısınız ama o kızılın manası günümüzde berhava oldu. Eskiden komünistlerin sadece servet düşmanı olduğu, zenginlere karşı düşmanlık propagandası yaptığı, yoksulları bu yolla etkilediklerine inanılırdı. Popüler klişe böyleydi, yani o kızıla boyalı yoksul lümpen, doktrine ve angaje edilmiş, kandırılmış bir ajandı.  

Pazartesi, Haziran 05, 2023

Tropik

Bir süredir gerçekten ciddi fırtınalar oluyor Ankara'da, ağaçlar devriliyor, cam çerçeve iniyor. Ofisim, önümdeki iki kulenin arasından Dikmen Vadisi'ni görüyor ve o aralık, bir boğaz gibi büyük bir hava akımına sebep oluyor... Bu yıl, ben şehir dışındayken, öyle olmuş ki, pencere kepenkleri rüzgarın şiddetiyle eğilmiş... 

Doğa karşısında epeyce çaresiz kaldığımız için aramızda konuşuyoruz bunları, eskiden böyle fırtınalar olmuyordu gibi geliyor bize, sahil kenarının dellenmelerini andıran şeyler yaşıyoruz sanki diyoruz... Küresel ısınmadan giriyor, tropikal iklime geçişimizden çıkıyoruz.

Onyedi yaşımdayken, beni duygusal olarak çok etkileyen bir sınava girdim, hikayesi uzun, detayına girmeyeceğim, beni yaş olarak büyüten, yoran, ailemle arama mesafe koyan ve yalnızlaştıran bir şeydi diyerek geçelim... 

O sınav, haziran ayının başındaydı, çocuksun, yağmur yağar, diner, tekrar başlar, pek de umurunda olmaz o yaşlarda, hava durumunu dinleyen amcaları teyzeleri zerre anlamazsın, ne ki, sınava girerken yağmur dehşetli bir biçimde yağmaya başladı, iki saatlik sınavda gümbür gümbür gök gürledi, o kadar gergindim ki üşümüştüm, sınavdan çıktım, sel olmuştu etraf, hiç telaş yapmadan, kaçmadan, koşmadan üzüntüyle yalnızlığıma ergence kahrederek eve kadar yürümüştüm...

Üzerinden yıllar geçti, her mayıs sonu ve haziran başında yağan yağmurlarla, hiç şaşmıyor, aynı şiddetle yağıyor çünkü, o sınavı hatırlıyorum, küresel ısınmayı konuşmak için vesile ettiğimiz yağmurların, mevsimi geldiğinde yinelenen yağışlar olduğunu fark ediyor olmamsa muzipçe gülümsetiyor beni...