Cumartesi, Ağustos 21, 2021

Ey Türk Gençliği!

Yıllar önce bir arkadaşımla  "insan kaç yıl genç kalabiliyor?" diye konuşmuştuk, mesele, bu kadar çok insanın gençlik pozu yapmasından çıkmıştı, kaçan gençliği kovalamasından, gençleşmeye çalışmasından, bu kadar çok gencin ihtiyarlar gibi düşünmesinden filan...

Bizim gibi toplumlarda insanın erken büyümek zorunda kalmasından, ailenin-toplumun-öğretmenlerin dayatmalarından, sınavlardan, rekabetten, yenilgilerden filan söz etmiştik.

Hep aklımdadır, Türkiye’de bir erkek bütünüyle özgür ve meydan okuyarak, sürüye katılmadan kaç yıl, ne kadar zaman genç kalabiliyor? Ya bir kadın?

Çok değil, bir ya da iki yıl, o da aralıklarla toplayarak, ancak o kadar genç kalabiliyor demiştik. Ancak o kadar... Kadınlar daha az, çok daha az…

Perşembe, Ağustos 19, 2021

Çizgiyle Gelen Doyum








Tempo, 27 Ocak-2 Şubat 1991

Provokatör

Sahaflardan çizgi roman sanarak aldım, meğer sadece o değilmiş, daha değişik bir şeymiş, benzerine denk gelmediğim için beğendim... Agent Pro., iç çamaşırı satan global bir firmaymış, ürün kataloğu yerine böylesi bir albüm yapmayı tercih etmiş. Erotik bir çizgili hikaye okuyacağını sanıyorsunuz, başlayan hikaye kesiliyor ve araya karakterlerin giydiği kıyafetleri ve onların fiyatlarını gösteren fotoğraflar giriyor...sonra tekrar hikaye vs. Hikayedeki genç kadınları fotoğraflardan faydalanarak çizmiş olmalılar, ister istemez karşılaştırıyorsunuz çünkü... Ürünleri tanıtmak ve satışı kolaylaştırmak için "sanatsal" bir yol seçmişler diyelim,  beğendim dediğim o... 
 

Çarşamba, Ağustos 18, 2021

Resimli

Açıklayıcı ve dergiyi niteleyen üst başlığa bakın: "Herşeyi resimle anlatan ilk Türkçe mecmua"...İlk dergi diyemeyiz ama kendini tanımlama biçimi nedeniyle (yeni ve ilk olma vurgusu)  ilginç.

Resimler, hikayelerin anlaşılmasını kolaylaştıran teknolojik bir yenilik aslında, sanat olarak görülmesi sonradan geliyor... Resimlerle anlatılan hikayeler, uzun asırlar boyunca insanların en çok sevdiği ve anlattığı hikayeler olmuşlar. Öyle ki, o sevilen hikayeleri daha iyi resmedecek (yineleyecek) ressamlar aranmış... 

Kilise duvarları, minyatürler, ilk dergilerdeki ilüstrasyonlar, karikatürler hep bu mantığın uzantıları olmuşlar. Karikatür ve çizgi roman, gazetelerin satışını arttıran, haberin ve mesajın anlaşılmasını kolaylaştıran yeni medium ve sanatlar değil mi?  

Resimli Perşembe'nin haberine bakın... Resim, fotoğrafın yerine ikame edilmiş... İstanbul'da Tatavla'da bir yangın çıkmış falan, palavra tabii, yüksek ihtimal bir Fransız dergisinden apartılmış, Tatavla filan uydurmuşlar. 

Aşağıdaki Resimli Romans dergisi 1951 yılından... Resimli vurgusu, sıfat tamlaması olarak devam ediyor. Fransızlardan etkilendiğimiz aşikar, bu yeni bir anlatım biçimi olduğu için onları izlemeyi, onların yaptığı adlandırmayı Türkçeleştirmeyi tercih etmişiz. 

Resimli Perşembe olur da romans (romance) niye olmasın? Pek çok kez yazdım, ilk çizgi romanlarımızı isimlendirirken Sinema romanı, Resimle roman, Resimli roman filan deniyor. İlk foto romanlarımıza da "Resimli roman" dendiği oluyor. 

Bu adlandırmalar haliyle ilginç, resimli demek başta yenilik gibi sunulmuş, sonrası ise bir kitabın resimlisi vasat ve basit olduğunu gösteriyor sanki...

Roman denmesi ise itibar arayışının bir sonucu...
 

Salı, Ağustos 17, 2021

Yanlarındaki gramofonu kurarak...


Toplumsal Tarih'in temmuz 2017 sayısında Zafer Toprak "Rakstan Dansa Erken Cumhuriyet ve Çarliston Gençliği" başlıklı, malzemesi bol bir yazı yazmış. Zafer Hoca, sanıyorum, bu malzeme işinde ülkenin en önemli arşivcilerinden biri.

Yukarıdaki alıntı, Ankara'yı anlatan 1927 tarihli bir dergidenmiş.

Hoşuma gittiği için paylaşayım istedim, güzel bir pozculuğu var ve muhtemelen yalan dolan. Anlatılana göre, İstanbullular, Ankara'da bir partiden çıkıyor, manzarayı doğup büyüdükleri şehre benzetip dansetmeye başlıyorlar. Parisien bir delilik...mi demeli? Angara ağzıyla "hadi len" mi?

İlginç olan şu ki yanlarındaki gramafonu kuruyor ve sokakta dansa başlıyorlar. Bak bu sinematografik işte...

Pazartesi, Ağustos 16, 2021

Hulki

Şükrü Bey ve Hulki Abi. Manajanslı, reklamcı solculardan. Önce öykücü, sonra şair, daha iyisi denemeci. Türkçenin en büyük argo sözlüğü, ıslıkla tarih, küfürle İstanbul hafifliği. Suya battıkça ağırlaşan paçavranın hikâyesi. Kâbusların denge teli. Sönmemiş dizelerin sipsivrisi. Hulki Aktunç, Türkçenin gürültülü ve kırmızı gezintisi. Kaybolan argonun külhani burukluğu.