Pazar, Şubat 09, 2020

Yanaklar ve dudaklar


Kapağını Faruk Geç çizdiği için aldım bu kitabı, içinde tarih yok ama muhtemel yayın yılı 1970 olmalı... O yıllarda gazeteler yayıncılığa soyunmuşlar, kitap kapaklarını da gazetenin ünlü ressamlarına çizdirmişlerdi.

Bedri Koraman, Faruk Geç ya da Sezgin Burak kapakları daha çok bu yıllardandır...

Kitap kapağı ile gazete ilüstrasyonu farklı tasarım türleri ama sanıyorum o yıllarda çok az kişinin bu konuda bir fikri var... Sonuçta, gazete ressamı da neyi iyi yapıyorsa, onu yapmayı sürdürüyor... Faruk Geç de yeni çizgi romanının duyurusunu nasıl yapıyorsa kapağı da öyle çizmiş...

Kapak şu açıdan ilginç... İki çift var, öndeki çift yanak yanağa... fondakiler ise dudak dudağa...

Cheek to cheek, sansürden kaçmak isteyen Holivut'un esas oğlanla esas kızı yanak yanağa getirerek bulduğu bir çözüm... Hakeza, Yeşilçam'da  yanak yanağa poz vermeyen kadın ve erkek oyuncumuz yoktur sanıyorum. Öpüşmek uzun müddet özellikle cesaret istemiş, sansür de öpüşme sahnelerini şiddetle makaslamıştır. Yapımcılar da  madem öpüşemiyorlar diyerek oyuncuları yanak yanağa gösterirler. Daha masumane ve romantik durduğu düşünülebilir. Kötü adamları ve meşum kadınları yanak yanağa getirmek filmin gerçeklik vehmini bozar örneğin.

Faruk Geç, uzun yıllar melodram anlattığı için ayrımı güzel istiflemiş... Önde iyiler, arkada kötüler... Önde masumlar, arkada günahkarlar...

Ne bilsin, popüler kültürün nereye varacağını, gerçeklik algısının başkalaşacağını... Çeyrek asır sonra "İyi kızlar cennete, kötü kızlar her yere" deneceğini...

Cuma, Şubat 07, 2020

Bir arka odadan...


Blutv'deki Pavyon serisinin "Yılbaşı Özel" çekiminde kısa bir süreliğine, biraz da tesadüfen bulunmuştum. Mekanı görünce sağı solu gezdim tabi... Arka odalardan birinde, aynaya yapıştırılmış bir yazı ilginçti...

İşletmeden masalara konsomasyon yapan kızlara yönelik bir uyarı yazısı...

Arka oda dediğin de böyle bir şey... Kirli ve "sahici"

Perşembe, Şubat 06, 2020

Son Okuduklarım 39


Koyda, yumuşacık mı demeli, işte öyle bir novella. Sayfiye havası, yazlık rehaveti... Katherine Mansfield, sahilde (özellikle bir evin çevresinde) gezdiriyor bizi. Çocuklar, yaşlılar, yalnızlar, huysuzlar, kediler, mutsuzlar, eksiklik hissedenler, konuşan bahçeler ve köpüren dalgalar... İpek gibi yumuşak ve güçlü, akılda kalan "sahneleri" var.  Kumdan Sokaklar için ne diyebilirim? Paco Roca, Giordino berraklığını, edebiyat tutkusu ve rüya temposunu harmanlamak istemiş.. Ortaya metinlerarası bir hikaye çıkmış. Neyin "gerçek" neyin "rüya" olduğunu güçleştiren bir anlatıcı üslubuna sahip... Doğal olarak kendini tekrar okutuyor, neydi, neyi işaret etti filan...

Sarı Duvar Kağıdı, Charlotte Perkins Gilman'ın ünlü "sembolik" hikayesi... Maria Brzozowska resimlediği için aldım "albümü". İyileşmesi ve rehabilite olması için sarı duvar kağıtlı bir odaya "kapatılan" kadının günbegün "delirmesi" anlatılıyor. Sembolik demem, kadına özgü cinsiyet rolünün kıstırılmışlığını, erkek aklı ve buyurganlığını (hatta sağlık siyasetinin güdüklüğünü) deşifre etmesinden... Görseller ise tararım olarak daha iyi istiflenebilirmiş. Moliéere'in Don Juan'ı "kötüler cezasını bulur" gibi edepli bir çıkarımla nihayetleniyor. Dönem sansürü, öğretme arzusu filan sıralayarak bunu gerekçelendirebiliriz. Final, bugünün okurunu "kesmez" demek istiyorum. Güzel olansa Moliére'in diyaloglarının lezzeti... Büyük ve benzersiz bir gösteri...


Memelerimin Tarihi'ni içindeki Wolinski vinyetleri için aldım...Sonradan baktım ki, künyede filan ismini geçirmemişler. Halbuki eserin frapan adını bir kenara koyalım, Wolinski hele Fransa'da kitabın yazarından daha ünlüdür. Bizde atlamışlar ya da önemsememişler diyelim. Kitap, eğlenceli, akıllı, ne yazdığının farkında olan bir yazarın elinden çıkmış. İyi bir metin.   Avara Kasnak, yazma idmanı mı demeli, maksat zanaat körelmesin mi, haliyle Ferit Edgü'nün en iyi metinleri değiller, eskiz gibiler. Fülüt Nağmeleri, alt başlığına aldanmayın, ticari kaygılarla eklenmiş, o ölçüde ilgisi yok... Kuzey Amerika yerlilerinin sözlü kültüründen derlenmiş "masallar-meseller" olarak nitelenebilir kitap. Şamanik kültürlerde görülen çıkarımlar, akılda kalıcı nasihatler ve yaşlıların genç nesillere "bilgi aktarımı" olarak görülebilecek öyküler... Yüzyıl, GaleriNev'in her yerde bulunmayan bir Abidin Dino kitabı...Güzel basılmış, iyi hazırlanmış bir sergi kitabı demek daha doğru... Sol sayfada açıklama, sağ tarafta resim, eskiz, ilüstrasyon kullanılarak Dino'nun çizimleri derlenmiş. . Dino, çizerken düşünen biri olduğu için  çok üretmiş bir ressam... Albüm, o toplamdan bir niş...


Gizli Günce'yi hiç bilmiyordum, okurken şaşırdım. Puşkin, iddiaya göre cinsel hayatını anlattığı günlüğünün ancak bir asır sonra yayımlanmasını vasiyet etmiş...Yüz elli yıl sonra ilk kez İngilizcede çıkmış, o günden beri de metnin "sahte" olup olmadığı tartışılıyormuş... Hatta bizde de ufak çapta bir gürültü kopmuş... Çevirinin başında yayıncı eleştiri ve hakaretlere bir cevap niteliğinde metin eklemiş... İşin içine Nazım'ın Puşkin'i çok sevmesi filan bile katılmış... Saçma tartışmalar, yayınevi haklı. Puşkin, coşkulu, yazarlığı ve şairliği kadar hayatıyla da meydan okuyan bir "karakter"... Nasıl öldüğünü düşünün! Okurken, yapar mı yapmaz mı (sahte mi değil mi) diye kendime sordum, Puşkin'in böyle bir metin yazabileceğine inanıyorum. Metne gelince, ha, okumasaydım olurdu, ama meraklı bir okur olarak eksik kalırdım. Diğer yandan herkese göre değil... yine de şunu demem gerekiyor, erotik edebiyatın iyi bir örneği, meraklısı mutlaka okumalı. Bobo, son popüler çizgi kahramanlarımızdan. Çizgili dergiler, tükendiği için yeni işlerin yaygın bir beğeniyle karşılaşması, bu engeli aşabilmesi artık hiç kolay değil. Serkan Altuniğne, bunu başarabilen sayılı üreticilerden biri...  Evcil hayvan beslemek, onlara "insani" karakter atfetmek, metropol orta sınıf sohbetinin bir parçası oldu... Hemen her yerde, bizatihi hayvanseverler tarafından paylaşılan kedi ve köpeklerle ilgili komik videolara, esprilere rastlıyoruz. .. Böyle bakınca Bobo'nun espri dengesi yeni değil, olamaz da... Ne'si ilginç veya başarılı dersek, aptallıkla sevimlilik arası seyreden naif dünyası güzel kurulmuş. İnsanlara iyi gelen, Bobo'nun iyimserliği galiba...

Değirmencinin Karısı'nı Tomris Uyar çevirdiği için aldım.Yetişli yıllardan kalma... İsim başlı başına komik. Bir halk hikayesi aslında, sadakatle kocasından başkasını "görmeyen" güzel bir kadının etrafında gelişiyor. Salak erkekler, entrikalar vs. Teatral bir komikliği var, Ahmet Vefik Paşa sahneletebilirmiş... O derece eski ve karton... Ama kurgusu, anlatım biçimi ve neşeli dili güzel... Kapağı Bedri Koraman çizmiş. Milliyet'in mizah dizisinin kapaklarını galiba o çizmişti. O faslı ayrıca sevimli. Bozkır Rüzgarı, Siyah Kalem... Mazhar İpşiroğlu'nun ünlü ressamı anlattığı long seller kitabı...Gençken kitabı pahalı olduğu için alamamıştım, prestij kitap olarak bir üst rafta dururdu, kitabevine her gittiğimde imrenerek baktığımı hatırlıyorum... O tarihlerde gugıl filan da olmadığı için Siyah Kalem nasıl çizmiş, neler çizmiş bakamıyorduk... Moğollar, İslam topraklarını fethettikçe , kendi kültürlerini de beraberlerinde Asya'dan getirirler. Siyah Kalem, resmin yasak olduğu bir dünyaya bozkırın heterodoks unsurlarını taşır. Melez bir üslupla ürettiğinden olmalı, hem kabul görür, hem de bugüne kadar yaşar. İpşiroğlu, sakin ve akademik bir dille o üslubu ve tarihsel dönemi bize anlatır. Okuyup geçiyoruz ama o gün için, çok kültürlü bir okuma ve tarama yapmak gerekiyor, metnin halen yaşıyor olması, bunu başarmasından kaynaklanıyor. 

Salı, Şubat 04, 2020

Ali Rıza Bey'in Ressamlığı


TOKİ, İstanbul'un Ressamı üst başlığıyla Hoca Ali Rıza'nın çalışmalarını derleyen kallavi ölçülerde iki kitap yayımlamış. Elimde ikinci cildi var, bin sayfayı aşan, iyi basılmış, prestij kitap dediğimiz türden güzel bir çalışma olmuş.

İçinden çıkan bir zarf ve takdim yazısından anladığım kadarıyla, kitap, TOKİ tarafından bir bakana gönderilmiş, o da (oluyor öyle şeyler) çöpe aktarmış...te ordan bana nasip oldu diyelim. İster istemez takdim yazısını okudum, yukarıdaki görsel oradan...

Altını çizdiğim bölüme şaşırmıyorum ama üzülüyorum...

Suret ya, Ali Rıza ressam ya, kitap olarak para harcanmış ya, "Müslümanız" ya... açıklama gereği duymuşlar... Özürcü, defansif, apolejetik mi demeli...bu türden saçmalıklara katlanamıyorum... İlahi idrakin tezahürüymüş...

Ne desem, boş...



Pazartesi, Şubat 03, 2020

Seyrüsefer Defteri 114


Hastane günleri (29-31 Ocak).++ Ava  (2017) sevdiğim türden ergenlik krizleri, keşfedişler, büyüme hikayeleri (28 Ocak).++ Alice Through The Looking Glass (2016) Tim Burton çekmiş sanıyorsunuz (27 Ocak).++ Loving (2016) insan türünün alçaklığı hakkında küçücük bir hikaye (26 Ocak).++  Busanhaeng  (2016) iyi aksiyon olmuş (25 Ocak).++ Watchmen Sea 1 Ep.3 ve 4'ü seyrettim (24 Ocak).++ Funda ileTırnak İçinde Hizmetçiler oyununa gittik, bu kadar meslek özcülüğü yapmasalar daha iyi metin olacakmış, tempoları var (23 Ocak). ++ Under the Silver Lake (2018) güzel sahneleri olan filmlerden, gerisi göndermeler, dolambaçlar, falanlar ve filanlar (22 Ocak).++ Sex Education Sea2 Ep.1 ve 2'yi seyrettim (21 Ocak).++ Loving Pablo (2017) hikayesi artık "bilindik" sosları ve oyunculuğu izliyor insan (20 Ocak).++ Primal Sea1 Ep. 1, 2, 3, 4 ve 5'i seyrettim, biraz Conan, biraz Gon, üstüne bir de "vahşi yol arkadaşı" hiç fena değil (19 Ocak).++ Watchmen Sea1 Ep.1 ve 2'yi seyrettim (18 Ocak).++ How to talk to Girls At parties (2017) hikayesi zaten güdüktü, gerisi punk nostaljisi olmuş (17 Ocak).++ Johny English Strikes Again (2018) çocuksuluğu vardı ama çocuklara oynamamışlardı, denemişler, olmamış (16 Ocak).++ The Old Man & The Gun (2018) çok yaşlı kalmışlar, hikayeden çok o fasıl öne çıkmış, harakiri olmuş (15 Ocak).++Motherless Brooklyn (2019) edebiyat uyarlaması olduğu anlaşılıyor, çok karakterli, arada güç kaybediyor, daralmalıymış ama sevdim (14 Ocak).++ Ford V Ferrari (2019) gişe filmi, senaryo geriliminden çok karakter tutkusu var filmde, oyuncu sürüklemiş (13 Ocak).++Bohemian Rhapsody (2018) Queen'e olan zaafımdan dolayı korkarak seyrettim, belgesel gibi demişlerdi, o derece değilmiş iyi film çıkarmışlar (12 Ocak).++ The Mandalorian Sea1 Ep. 7 ve 8'i seyrettim (11 Ocak).++Ready or Not (2019) bir inandırıcılık sorunu var, komedi desen o da değil (11 Ocak).++ İstanbul yolculuğu (10 Ocak).++ The Mandalorian Sea 1 Ep. 5 ve 6'yı seyrettim (9 Ocak).++ Rambo Last Blood (2019) niye yaptıklarını çok anlamadım ama seyrettim, final muharebesi yanlış yerde geçmiş ondan eminim (8 Ocak).++ True Crimes (2016) oyuncunun ters köşesi, auranın soğukluğu ilginç ama polisiyesi "büyük"değil, mimiklerle büyütülüyor, finali beğendim o ayrı (7 Ocak).++ Men in Black International (2019) enerjisi de mizahı da var, seriyaller zaten başka bir hamur oldular, çok katmanlı pazarlanıyorlar, sinemalarda değil avm'de oynuyorlar (6 Ocak).++Taksim Hold'em (2017) beklediğimden iyi çıktı, bazen teatral oluyor ama iyi sahneleri var, izlettiriyor (5 Ocak).++The Mandalorian Sea 1. Ep. 3 ve 4'ü seyrettim (4 Ocak).++ I, Tonya (2017) belgeselci havası, senaryo muzipliği ilginç ama bir yerden sonra dezavantaja dönüşüyor (3 Ocak).++ The Vanishing (2018) "Dünyanın Ucundaki Fener" havasında olan her filmi beğenirim, atmosfer güzel, iyi gidiyor, bir yerde falso veriyor, ilk ölen kadın olsa (ki filmde kadın yok) hikaye başka olacak (2 Ocak).++ The Mandalorian Sea 1 Ep.1 ve 2'yi seyrettim (1 Ocak). 


Cuma, Ocak 31, 2020

Arif Payaslıoğlu


Lisansta, mutsuz bir üniversite öğrencisiydim, okulumu, genel olarak arkadaş çevremi sevmiyordum. Yazıp geçiyorum şimdi ama o yıllar, bana zor geliyordu, eh ergenlikte mutlu büyüme hikayesine az rastlanır... Homurdanmak, tıslamak, ikrah etmek işin doğasında vardır. Baş edemiyordum demek istiyorum.

Seksenli yılların sonuydu, dersin adını dahi hatırlamıyorum, yeni bir hoca geldi, ODTÜ İİBF'den emekliymiş, önemli bir akademisyenmiş filan... Diğer yandan o okulu bıraktığında öğrenciler eğlence gecesi dahi düzenlemişler, notu kıtmış, huysuzmuş, müşkülpesentmiş şu bu...Hepsini o gelmeden duyduk...

Arif Payaslıoğlu, tip olarak Salvador Dali'ye benzerdi, akıllı, nezaketli ama bitirim (ya da bıçkın)  tarafı olan alelacayip bir hocaydı...Bilkent'i ve "o zengin çocuklarını" sevmiyor, genel olarak sınıfı cahil buluyor, bize bunu hissettiriyordu.

Mutsuzluğuma ve huysuzluğuma denk düştüğü için sevdim Hocayı... Hiç ders kısmından bakmadım doğal olarak, konuşurken verdiği edebi örnekler şunlar bunlar... hoşuma gitti adam...

Bir gün, bir soru sordu, dedi ki bilene 500 lira vereceğim...

Halen ayıp mı desem, tuhaf mı adını koyamıyorum, yaptığı şey -o gün de bugün de- yanlış geliyor bana, hocalık yaptım, öğrenciyle böyle bir ilişki kurulmamalı bence... Tahkir edici çünkü... Ama Arif Hoca, sınıfı zenginlerle özdeşleştirdiği için olabilir, bize bunu çok yaptı...Dersle ilgili olmayan, okur yazarlık gerektiren bir edebiyat sorusu sorardı ve bunu yaparken de (inatlaşır gibi) cebinden bir para çıkartıp sallardı...

Sınıfın kötü öğrencilerinden biri olmakla birlikte sorularını her defasında bildim. Tabii ki "parayı ancak hatıra olarak alabileceğimi, hatta imzalarsa sevineceğimi" söyledim. 19 yaşında filanım, az buz racon değil yani... Hoca'nın hoşuna gitti, paraya imza atmanın suç olduğunu filan söylese de, attı bir paraf...

Görseldeki para, işte o para... Kafka ile ilgili bir şey sormuştu...

Sonradan bir tür arkadaş olduk, bana (Turgut Beşiktaşlı mahlasıyla) yazdığı iki kitabını imzalamıştı. Biri bozkır hakkındaydı, hoşuma gitmişti yazdıkları, üstelik aynen benim gibi hasta Beşiktaşlıydı... Kitaplar ofiste bir yerlerde olmalılar, imzalarken bana "genç yazara" gibi bir ithafta bulunmuştu... Aklımda kaldığına göre hafif tertip gururlanmışım.

Yıllar sonra denk geldim, ODTÜ onun hakkında bir belgesel yaptırmıştı, başka bir dille, hak ettiği ölçüde itibarla anlatılıyordu, bilmediğim biri hakkındaymış gibi izlemiştim... Disiplini, yöneticiliği, ısrar ve inadı, demokratlığı şu bu...

Bir sürü insanla karşılaşıyor ve hepsiyle ayrı ayrı hikayeler yaşıyoruz, onları  o hikayelerin kahramanları gibi sabitliyoruz...Halbuki sadece o değiller, onlarca başka hikayenin de kahramanı olarak başka başka şeyler yaşıyorlar... Hatta bazen yancısı, bazen figüranı oluyorlar.

Benim için Arif Hoca, epeyce tuhaf, edebiyat konuşabildiğim, öfkeli, hatta kırık bir sohbet arkadaşım olarak kalacak...

Kendisinden kazandığım ilk parayı sakladım ama diğerlerini harcadım tabii... Fena paralar değildi çünkü...Öğrenciydik, kitaplar pahalıydı...