Çarşamba, Mart 19, 2014

True Detective


İnsan, senaryo yazıyorsa, hele televizyona iş yapıyorsa, bazı yabancı dizileri izlerken buruklaşıyor. Ben ne yapıyorum, niye yapıyorum, niye yapamıyorum diye hayıflanıyor. O noktada takılıp kalmıyorum ama heyhat, insanın aklından geçiyor işte. Türkiye'de başka türlü bir dizicilik anlayışı var. Bizim seyrettiğimiz ve başarılı bulduğumuz yabancı dizilerin hiç birisi, açık kanallarda yayınlanmıyor, sansürün daha gevşek olduğu, hikaye örgülerinin daha derinlikli olmasının beklendiği kapalı-paralı kanallarda yayınlanıyor. Çoğu insanın bilmediği büyük fark bu. Amerika'da da bu türden dizileri açık kanallarda yayınlayamazsınız.

Türkiye'de True Detective gibi bir dizi yapamazsınız. Bu maliyetleri karşılayabilecek bir dizi kanalı olmadığı gibi buna uygun bir reyting sistemi de yok. Bizdeki beklentiler bütünüyle bambaşka. Seyredenler hatırlayacaktır, dizinin ilk bölümlerinde ikilimiz birileriyle konuşuyorlardı, kim onlar, niye konuşuyorlar anlamıyorduk. Şöyle söyleyeyim, mukayese etmiş olalım, Türkiye'de kanallar seyircinin anlamadığını düşünerek Flashback'e karşı çıkarlar. O kadar ki, Türkiye'de senaristler Kenan İmirzalıoğlu'na teşekkür borçlular. O olmasaydı, Ezel yayınlanmazdı, O olmasaydı flashback kullanılamazdı. Abarttığımı düşünenler olabilir, düşünsünler...

Dizide benim ilgimi yavaşlık çekti, senaryoda pek çok şey yarım kaldı, başladı ama tamamlanamadı. Bizde olduğu gibi süratle çekilmediği, baskı yemediğine göre niye yarım kaldı pek çok şey? Ha, şu olabilir, bir yıl sonra bir sekiz bölüm çekerler, orada tamamlarlar...O şansları var, dizi tuttu çünkü...O yarım kalma halinin farkında olmayabilirler mi? Sanki, bu da olabilir...Olur mu canım diyecekler çıkabilir, çıksın, ileride hep birlikte bakarız.

Biz bu diziyi bu kadar yavaş anlatabilir miydik, reyting alırsa, kanal size inanırsa anlatırsınız...Ama mutlaka, evet mutlaka hikayeyi tamamlardık...Örnekler vereyim, izleyenler anlayacaktır. Marty'nin kızı, çok küçük yaştan cinselliğe düşkünlük gösteriyordu, sonra ergenliğinde bazı hallerini gördük...Sandık ki, bu mesele, hikaye odağına bağlanacak....Bağlanmadı. Marty, kızına tokat attı, kızıyla birlikte olan çocukları dövdü vs ama bağlanmadı. Senaryo adına bir işe de yaramadı. Dizinin başından beri kahramanları sorgulayan siyahi polisler, birdenbire ortadan kayboldular. Biz olsaydık Rust'ı tutuklatır, Marty'yi bi başına çözüme odaklar, finalde dışarı çıkan Rust ile birlikte haraket ettirirdik. Yoksa bu kadar soru niye oldu, Rust'tan niye şüphelenildi vs vs

Elbette hikaye bitmedi, finaldeki katilin, bir maşa olduğunu herkes biliyor, ikinci sezonda başka bir evreye savrulacağı tahmin edilebilir vs

Benim anlatmak istediğim şu, bizim senaryoculuğumuzda mutlaka her bir unsurun gerekçesi oluyor, o mutlaka bir yere bağlanıyor, finali pekiştiriyor. Aksini söyleyenler çıkabilir, yanılıyorlar, elbette kötü örnekler var ama genelde bir tutarlılık gösteriliyor. Bu kadar uzun olmasa, herşey daha tok görünecek, unutmayalım. Eskiden daha fazla finale odaklanan bir hikayeciliğimiz vardı. Şimdi, çook uzuunnn anlattığımız için yolculuğu ve yan hikayeyi önemsiyoruz ama yine de bu kadar açık bırakmıyoruz. Marty'nin kızı mesela, bizde olsa kesinlikle öne çıkartılırdı. Siyahi polislerin Rust'a yönelik kuşkusu ortada bırakılmazdı. Bunlar dramatik olarak etkiyi artıracak güçlü vurgulardı çünkü...

Neyse, diziyi sevdim, tempolu ve iyi final oldu ayrıca: "If you ask me, the light's winning.". Final arkasında "yavaşlık" bekliyordum ama bunu ummamıştım.

Salı, Mart 18, 2014

Adalet Akıldan, İyilik Vicdandan...


Yarım kalan Trabzon-Fener maçının ardından muhalif bir Trabzon kongre üyesi, başkanını istifaya filan çağırdı ama mealen, hayli öfkeyle, şunları söyledi: "Biz vatan haini değiliz, biz polis arabası yakmıyoruz" "Volkan koca stadı çileden çıkardı", "Bu kadar insan, tasvip etmiyoruz ama niye kontrolden çıktı düşünmek lazım" vs vs...

Ben bu konuşmalardan iki sonuç çıkardım, bu konuşana göre demek ki "meşru-haklı şiddet" diye bir şey var, "şiddet olabilir ama vatan haini şiddeti başka bir şey"...

Eskiden tutku cinayeti diye bir şey vardı, mahkemelerde cezayı hafifleten bir unsur sayılırdı, aşk yüzünden gözü dönüyordu katilin vs...Ucuz edebiyat ve sinema, o tutku cinayetlerini o kadar çok severdi  ki...

Biri kalabalığı kışkırttığında, milleti zıvanadan çıkardığında... Şiddeti normal mi saymalıyız, tahrik var, mini etekliydi, kuyruk salladı, anama küfretti vs mi demeliyiz? Karışık biraz...Hangi mahkeme, hangi şehirde, hangi zaman aralığında ne der, nasıl karar verir acebaa..."Vur, kır, parçala bu maçı kazan" ama "biz polis arabası yakmıyoruz"

Gezi Olayları iktidar elitlerince, siyaseten, anarşizmle, darbe girişimiyle, saf bir şiddetle niteleniyor...Önceleri, maçlarda yapıldığı gibi ezberden söylenen, münferit sayma hassasiyeti yineleniyor, oradaki masum hak taleplerini unutuyor değiliz ama diye başlayan cümleler kuruluyor, hafif çapta bir ayrışma yapılıyordu. Şimdi seçim yaklaştıkça, o ince ayarlar unutuldu, bodoslama ve yekpare anarşist sayılıyor Geziciler.

Maddi ziyan, yakılan arabalar, kamu malına zarar verme şu bu...

Ben, bu kadar insanın katıldığı bir eylemde, inanarak ve global örneklerle kıyaslayarak söylüyorum, çok az maddi zarar olduğunu düşünüyorum. Sözüm yanlış anlaşılmasın, cana geleceğine mala gelsin elbette...Sadece başka türlü düşünülsün istiyorum.

Bu kadar farklı insanın, bu denli ayrı görüşte insanın biraraya geldiği eylemde şiddet kaçınılmazdır...Ne yapsanız kontrol edemezsiniz...Hayatında ilk kez böyle bir eyleme çıkmış insanlardan oluşuyordu bu kalabalık...Bu iyi bir şey oldu, anlam kattı, popülerleştirdi...

Üstelik, ısrar ediyorum, polis şiddeti nedeniyle çoğalmışlardı.

Volkan mı tahrik etmişti onları (!)

Liseli gençler, ailelerine haber vererek, onların bilgisi dahilinde sokağa çıktılar. Sinemaya, bir arkadaşlarının evine,  maça gider gibi eyleme gittiler...

Gezi'de polis orantısız güç kullandı, kadınları, yaşlıları, çocukları, silahsız insanları dövdüler. Ölenler, kör ve sakat kalanlar oldu. Kalabalık bu şiddete rağmen arttıkça arttı. O şiddete engel olmak istedi anneler, babalar, sakin kalmaya çalışan insanlar...

Niye unutulmuyor Gezi?

Demokratik bir tepkiydi, kim ne derse desin, bir talep vardı, hiç bir siyasi harekete indirgenemeyecek ölçüde o kalabalık heterojendi, bin türlü insan vardı...

[Dünyanın her yerinde benzer eylemler niye oluyor, niye her yerde birdenbire kalabalıklar toplanıveriyor...Bilet alıp oraya gitmiyorlar, Volkan'ı bahane etmiyorlar. Kızgınlar, hak arıyorlar, haksızlığa uğradıklarını düşünüyorlar. Bu şiddeti istemiyorlar. Niye occupy var, niye Arap Baharı oldu? Niye Latinler sokaktalar? Niye Borsa binalarının çevresinde öfkeli protestocular var?]

Bu kadar insanın ölüp yaralandığı yerde polis arabasının yakılması normaldir. Meşrudur demiyorum, altını çiziyorum normaldir...Polis tahrik edildi deniyorsa, polisin yapıp ettiklerinden dolayı tahrik olacak birileri çıkar. Etki varsa tepki de olur. İtersen itilirsin...

Kalabalığın olduğu her yerde kaos olur, anarşizan refleksler olur...Ben mesela Berkin'in katili olan polisin bulunamamasını anarşizme, başı bozukluğa bağlıyorum. O kadar kalabalıklar, bulamıyorlarsa, güçleri yetmiyor demektir. Bilemiyorlarsa, çapları yetmiyor demektir, orada durmamaları gerekir.

Sonuçta kamu vicdanı yaralanırsa demokrasiler bunu önemserler. Vicdanı olanlar önemserler. Bir çocuk katilinden söz ediyoruz. 



Pazartesi, Mart 17, 2014

Şedit


Dünyanın her yerinde, her kültüründe, orta sınıflar şiddete yönelik tepki gösteriyorlar. Artık öğretmenler, çocukları dövemiyorlar. Herhangi bir çocuk tek bir fiske yese kızılca kıyamet kopuyor. Milli eğitim, okul müdürleri, psikologlar, veliler, okul aile birlikleri, medya, mahalle kim var kim yok bu meseleyi görünür kılıyor.

İnsanların başedemediği, henüz başaramadığı ise, polis ve asker şiddeti...

Son beş yıl içinde dünyada geniş ölçekli muhalefet eylemleri oldu, oluyor. Halk, muhalefet partileri, sivil toplum örgütleri biraraya geliyor ve dertlerini sayıyor, hükümetleri protesto ediyorlar.

Kalabalığı artıran tek şey, her yerde ve her zaman, hiç şaşmıyor, polis şiddeti oluyor... Bu şiddet arttıkça kalabalık artıyor. Gözle görülür biçimde artıyor hem de.

Türkiye'de Gezi Olayları böyle büyüdü, masum insanların, gençlerin, çocukların dayak yemesi, ebeveynleri sokağa döktü.

14 yaşındaki Berkin, polis tarafından öldürüldüğünde de böyle bir kalabalık oluştu. Mumcu ya da Dink cenezalerinden çok daha fazla insan Berkin'in cenazesine katıldı.

Orta sınıf tepkisini, şiddet karşıtlığını hükümet ve iktidar seçkinleri her nedense halen göremiyorlar. Niye? Akılları fikirleri siyasi hasımlarında çünkü...Oysa hasımları, o kalabalık içindeki unsurlardan sadece biri...

Hiç bir parti böyle bir kalabalık toplayamaz.

Pazar, Mart 16, 2014

Kimin Günah İşleme Hakkı Var?



Güçlü biriyim ben Mete... Çok güçlüyüm... Hiç çok güçlü hissettin mi? Dünyadaki en güzel duygudur... Uçabilir gibi hissedersin... Her istediğin olur... Tek kelimen yeter, göz hareketinle olur! Bazen sadece niyetinin olması bile kafidir, olur! Ben hepsine sahibim, ben neyim biliyor musun Mete? Gücüm ben...

Artık hepsi senin olacak... Bütün bunlar bu yüzden yaşandı. Hazırlanmanı, bana hazır olarak gelmeni  istedim. Bunun okulu yok Mete... Günü geldiğinde ne yapacağını bilemiyor olmanı istemedim...  Dimdik dur istedim! Hakettiğini almayı bil istedim...Tut ve kopar istedim! Orta Asya'da, erkek çocuklarını küçük yaşta doğaya bırakırlarmış, çıplak, silahsız...Sağ kalanlar savaşçı olurmuş...  İnsan, insanın kurdudur Mete... Benim oğlum Kurt olmalıydı Mete...Sen Kurt oldun...Herkesle başedersin artık...Seni yanımda istiyorum oğlum... Ben sana kocaman bir imparatorluk bırakıyorum! Saf bir güç... Eğilip bükülmeyen, yenilmek bilmeyen...Başka bir yerde, derinde bir güç...Kitaplar, okullar, entelektüeller, demokrasi, siyaset, annemin hikayeleri... Hepsi yalan oğlum, hepsi insanı gevşeten, korkaklaştıran saçmalıklar... 

Bu kadar aptal ve asalak insanın içinde nasıl yaşanır Mete...O aptalların üstüne çıkarak, o asalakları kullanarak yaşanır.... Temizlik...Haksızlık ne bunlar Mete? Herkes herkesi harcıyor bu dünyada... Herkes kibar, herkes ölçülü ama herkes bir kaşık suda boğuyor birbirini... Edebiyat oğlum bu söylediklerin. Dünyayı kitaplar değil para yönetiyor, güç yönetiyor...

[Eski Hikaye 17.Bölümden...İbrahim Ferhat, oğluyla konuşuyor]

Cumartesi, Mart 15, 2014

Ölüm İstemiyoruz



Vicdan




Cumhuriyet tarihinde partiler arası gerilimin arttığı ya da artmış gibi gösterildiği çok olmuştur. Siyasi çatışmalar sonucu insanların öldüğü, yaralandığı ya da sakat kaldığı da olmuştur.

Parti liderleri ya da onların alt kadroları, ölen insanları ihtirasla mukayese ederek kimilerini telef sayar, kimilerini de şehit mertebesine taşır. Bir sürü insan yalandan da olsa ölene rahmet okuyup ama diye başlayan cümlelerle asıl fikirlerini söyler ve karşı tarafı cenazelerine üzülmemekle suçlarlar.

Geçtiğimiz hafta iki genç insan öldü, biri askerden yeni dönmüş, inandığı düşünceleri uğruna kavgaya girmiş, öldürülmüş... Diğeri polisin attığı gaz kapsülüyle başından vurulmuş, aylarca kaldığı komadan çıkamamış ve ölmüş, öldürülmüş...İkisi de yok yere ölmüşler...

Hepimiz biliriz, cenaze evi diye bir şey vardır, taziyeye gidilir, teskin edici sözler söylenir, dualar okunur, geride kalanlara metanet dilenir. İnsanlar birbirlerini dinlerler. İnsanlar, cenaze evine, yaslı aileye neden anlayışla, huşuyla yaklaşır? Hangi dinden ve hangi inanıştan olursa olsun insanlar bilir ki o evde gözyaşı ve hüzün vardır. Bazen öfke olur, olmaz değil, insanlar hep birini suçlama eğiliminde olduğu için hayırsız evlada, gamsız bir kocaya ya da doktor hatasına takabilirler. Dinleyenler, sükunetle o kahırlanmayı dindirmeye, sakinleştirmeye çalışırlar. Bilirler ki yakınlarını kaybetmekten dolayı mutsuzdur o insanlar... O evin sessizliğe ihtiyacı vardır, onu sağlamaya çalışırlar. Ölüm ağırdır, başka bir hayat başlayacaktır...

Cumhuriyet tarihi diye başladım, sahiden bir benzeri yok, gelmiş geçmiş hiç bir siyasetçi, cenazesi yeni defnedilmiş birini,  14 yaşında komaya girmiş ve ölmüş bir çocuğu düşmanlaştırmadı, hele acılı annesini kalabalığa yuhalattırmadı.

Bu memlekette insanlar, cenaze evini bilirler, velev ki öfkeli sözler sarfedilmiştir, gözardı etmesini bilirler. İnsanlık, dindarlık, okullar, gelenek, ahlak, dedelerimiz, ninelerimiz bize bunu öğretir. İnsanın çocuğunu kaybetmesi kadar büyük bir başka acı bilmiyorum. Anlayış, sabır, metanet göstermemiz gerekir.

Dünyada hiç bir seçim, hiç bir seçim konuşması bundan daha önemli olamaz.

Dünyada hiç bir dindar, hiç bir okur yazar, hiç bir baba bana bu yapılanı açıklayamaz.

Başbakan, kendisine rakip olan bir başka parti liderini çocuğu olmamakla eleştirmiş, alay etmişti. Benzer bir şeydi. O zaman da şaşırmıştım. Vicdanı olan bir insan nasıl bununla alay edebilir. Balzac'ın da çocuğu yoktur ama Goriot Baba'yı yazmıştır. Hangi baba, Goriot Baba kadar uzun yaşayabilmiş ve sevilmiştir ki...Hangimiz?

Demek ki parti lideri, bakan, başbakan olmak, baba olmak önemli değilmiş...Vicdanımızın olması gerekiyor...Ölenle alay edilmez, acıya gülünmez, yaralar bile bile kanırtılmaz. Bizi, biz yapan vicdanımızdır, seçim zaferlerimiz değil...