Cuma, Aralık 06, 2024

Güce tapmak

Üniversitede ders verdiğim yıllarda öğrencilere mutlaka fotoğraflar gösterir, yorumlamalarını isterdim. Yukarıdaki görsel genel olarak "insanlar güce tapar" anlamında konuşulur, tartışılırdı. 

Onlara anlatmak istediğim şey, hayatta tek bir "doğru" ve "gerçek" olmadığıydı, hepiniz derdim, sonra düzeltirdim, "hepimiz" bu fotoğrafın çekildiği gün o kalabalığın arasında olabilirdik, yaptığımızın yanlış olmadığına inanabilirdik. Coşkuya kapılır, bizimle aynı fikirde olmayanlardan nefret edebilirdik vs... 

Bir başka deyişle insanlar hayatın doğal seyrinde şimdiki zamana kapılırlar ve her birisi tek tek, çoğunluk değerlerinin bütünleyicisi-failleri olurlar. Bugün, geçmişe bakıp "herkesin yanlış saydığı" ve "yenilmiş bir düşünceyi" yorumlamak o bakımdan "kolaydır", yarın başka öğrenciler fotoğraflarımıza bakıp bir başka nedenle "insanlar güce tapar" diye bizi yorumlayacaklar, bunu aklımızda tutalım dedim. 

Tabii ki asıl mesele kafa karıştırmak, öğrencilerin farklı düşünmelerini, dünyaya ve kendilerine başka türlü bakabilmelerini sağlamaktır filan. Konuşmaları, tartışmaları, büyüklenmelerini, ben dahil herkesi salak bulmaları işin normalidir.

Bu fotoğrafla ilgili hatıram ise şu, öğrenciler aralarında konuşurken birisi, "insanlar daima kazananın yanında duruyor, bu sebeple çoğunluk Galatasaraylı" gibi bir örnek verdi ve sınıf karıştı, nerdeyse kavga çıkacaktı. Popüler kültürü yorumlamak, hep söylüyorum, bu yüzden çok zordur. Siz ne anlatırsanız anlatın, ne mesaj verirseniz verin, bağlamı alımlayanlar da (tüketicileri de) belirler.

Perşembe, Aralık 05, 2024

Killing them softly


Türkiye'de popüler kültür, 1960'lı yıllarda ölçek değiştirdi ve bir önceki on yılla kıyas götürmeyecek ölçüde başkalaştı. Önceden ürünler yurt sathında yaygınlaşamıyor, gazeteler İstanbul dışında en erken bir gün sonra okunabiliyor, popüler filmlerin gösterilmesi aylar sonra ancak mümkün olabiliyordu. Karayollarının gelişimi, yeni matbaa teknolojilerinin kullanılmaya başlaması, yeni kurulan dağıtım şirketleri vs milyon satan gazete ve dergiler ortaya çıkardı.

Killing, tam bu dönemde popülerleşen bir fotoroman kahramanı. İtalyan menşeli çalışma, Simavilerin çok satar gazetelerinden birinde yayımlanınca bir fenomene dönüşerek büyük bir ilgi görmüştü. 

Yukarıdaki kapağı daha önce görmemiştim, Ant dergisi siyasi eleştirisini Killing mitini kullanarak yapmak istemiş... Hazine yağmalanıyor derken Killing'in imge olarak akla gelmesi, ne kadar popüler olduğunu gösteriyor...

Popüler kültürün işleyişi, basit bir temel ilkeye dayanır: Etkilenir ve etkiler. Popüler olandan mutlaka faydalanır, aktüel bir zeka ve beğeniye dayalıdır... Popülerleştirir ve aktüeli etkiler. Killing, çok satar bir gazetenin bilinen bir imgesiyken muhalif bir eleştiriye katılarak ona olan rağbet ve bilinirlikten faydalanılıyor. Killing de dahil olduğu pulp evreninin dışına çıkarak, farklı bir mecrada, kendisini ve etkisini çeşitlendirerek çoğaltıyor. Bunun faydası İtalyanlardan çok Türkiye'deki yayıncısına  olduğu için yerel bir etkileşim yaşanıyor ki o fasıl ayrıca ilginç. 

Salı, Aralık 03, 2024

Oldu oldu


Memlekette üç kişi biraya geldi mi, mecazen söylüyorum, mutlaka birbirlerini gaza getiriyorlar. Biri “rezalet” dedi mi diğeri “tam rezalet”, öteki “gerçekten tam rezalet” diyor ve rezilliği dillerine doluyorlar. Sahiden rezillik var mı belli değil. 

Biri “mükemmel” deyince diğeri “mükemmel ötesi” öteki “görülmemiş bir mükemmelik” filan diyor. Ortada mükemmel bir şey de yok elbette.

Abartıyor muyum? Yanlış mı tarif ediyorum? Kanırtıyor muyum? Olmadı mı? 

Esendal olsa, bu kadar soru için üç kişi toplar ve birine “oldu oldu” dedirtirdi, bir diğeri “çok iyi oldu” der, öteki “gerçekten iyi oldu” derdi… bu “oldu oldular” beni avuturdu.

Bakmayın öyle…

Pazartesi, Aralık 02, 2024

Küçüğün işlediği cinayet

Uzun zaman oldu, elime, akademisyen olabilir, polis olabilir bir meraklının yıllar içinde gazetelerden kesip sakladığı cinayet haberlerinden oluşan bir dosya  geçti. 1930'lu yıllardan başlayarak aşağı yukarı on-on iki yıllık bir dönemden kesilmiş haberlere baktıkça kim bu meraklı diye düşünüp duruyor, tahminlerde bulunuyorum. Bir arkadaşım, o meraklı için avukat da olabilir, savcı da dedi... "Suç bilimi" diye bir şey var, kendince istatistik yapan biri olamaz mı? 

Geçmişte, cinayet haberlerini edebiyattan anlayanlara yazdırırlarmış, hani şiir yazıyorum, öykü yazıyorum, Varlık'ta bir tetkikim neşredildi diyeni, tutar kolundan adliye muhabiri yaparlarmış. Yaz evladım, bize güzel bir kıssadan hisse... Hanfendi güzel mi ağladı, korkunç katil ne vakit höykürdü, Hakim bey, cezayı nasıl kesti gibi gibi... Aşk, kan ve gözyaşı, tekmili birden... 

Yani elimdeki dosyadaki haberlerde vasatlık, bayık bir şairanelik, palavra ve şayia gırla gidiyor...da dönemin dili bu, o senelerde kimseye tuhaf gelmiyordu muhtemelen... Bugünden bakarak "bu cinayet haberlerinden hiç bi salça olmaz" demek haksızlık olur. 

Yukarıdaki haberi seviyorum, fotoğraftaki çocuk katil diye sunulmuş, oysa değil... haberi okuyunca arkadaşını yaraladığını anlıyorsunuz. Para meselesiymiş, Halil ile İbrahim itişmişler, Kamil isimli bir başka çocuk, İbrahim'in kollarından tutmuş, Halil de borcunu ödemeyen oğlanı "arkasından ve kaburga kemiğinden bıçaklamış", e çocuk hastaneye kaldırılmış, yarası önemli değilmiş, pansuman edip yollamışlar... Polis, Halil'in babası Kunduracı Osman'a sinirlenmiş, bu bıçak çocuğun eline nasıl geçmiş şu bu...

Çocuk dört yaşında, ağaç yaşkan eğilir mi diyeceğiz, bunu yazarken ister istemez gülümsedim.

Pazar, Aralık 01, 2024

Dertli hatıra

Lise'de bir gün okuldan kaçtık (okulu astık), kapılar kilitleniyordu, arka pencereden, epeyce yüksekten aşağı atladık, nöbetçi öğretmenlerden gizlendik, bekledik, koştuk, ve nihayet başka bir ufka çıktık. Aşıklar Tepesi denen yerde, neredeyse birdenbire, biz tırıs tırıs, kahveye kağıt oynamaya giderken, karşımıza Kur'an okuyan bir adam çıktı. Bizi çevirdi, lafla sözle, yanına oturttu. O günlerde bizim oralarda "Dersaneler" açan, oralarda "Abilikler" yapan Nurculardan biriydi. 

Bizimle, sahiden durduk yere, Allah'ın varlığını yokluğunu tartıştığı, Allah'ın varolduğunu ispatladığı ezberlenmiş bir konuşma yaptı. Biz öğretmenlerden kaçıyoruz, karşımıza bir başkası çıkıyor, o kısmı geçiyorum. İlginç bir şey söyledi, bir arkadaşımızla, "dert iyidir, Allah insanın derdini artırsın" filan diyerek tasavvufu konuştu.

Sufilere göre dert, gerçek aşktır, gerçeğe ulaşma derdidir. Dert, insanın sahici bir hayır duasıdır. "
Dertli Dolaba binesin" deyişi, o sebeple ilenme değildir. Tabii biz bu deyişi, sonradan tekrarlayıp durmuş ve bunu espriye dönüştürmüştük. 

Adam Sufi filan değildi, üç beş gün sonra gördük, yol kenarında park ettiği arabasına, bir Mercedes'e biniyordu. Sanıyorum, sufi gibi giyinerek, o tepede, o ayazda Kur'an okumak ona iyi geliyordu. Bunu yaparsa daha iyi Müslüman olacağına inanıyordu. Halbuki sadece bunu yaparak da dinden uzaklaşabilirsin. Dert dediğin vicdanla muhasebe demek...

Ne zaman hayat kararsa, dertler büyüse, uykusuz, gamlı, gasavetli, ağrılı olsa "Allah derdini artırsın" lafı gelir aklıma. Hafiften de, o Sufiyi hatırlayarak gülümserim.