Pazar, Mayıs 26, 2024

Sinir Uçları


Bunca zaman içinde benim anladığım şu. İnsanlar, makalede cümleye, cümlede sözcüğe takılıyorlar, ancak o kadar okuyorlar. Öğrenmek ve anlamak için değil, bildiklerini teyit etmek için okuyorlar.

Haklı çıkmak için, haksız çıkarmak için okuyorlar. Okur gibi yapıyorlar.

Okuduklarının sinir uçlarına iyi gelmesini istiyorlar. Okuduklarına sinirlenmeyi seviyorlar, yok sinirlenmezlerse, yok sinirlenmeyip neşelenirlerse, okuduklarına birilerinin illa ki sinirleneceğine inanıyorlar, birilerine kapak olmuş filan diyorlar.

Geçiyor ömrümüz...

Cumartesi, Mayıs 25, 2024

Midas'ın Kulakları


Gazetelerimiz esasen İstanbul merkezli olduğu için olabilir, "Ankara" çeşitli gerekçelerle olumsuzlanarak nitelenir, bağnazlığın, yeknesaklığın, hantallığın, bürokrasinin sembolüdür. Daha da önemlisi gelişmenin ve iyileşmenin önündeki engel olarak görülür. Özellikle şehir olarak kendisine atfedilen "öncülük "kutsiyetini" yitirdiği ellili yıllardan sonra sürekli kritize edilir.

Yukarıdaki bant, elimde orijinali olduğu için gazete tarihini bilemiyorum, muhtemelen seksenli yıllarda Cumhuriyet'te çizilmiş... İsmail Gülgeç, bir vesileyle Ankara'ya gelmiş, Mehmed Kemal'le konuşuyorlar... Esprili bir dille sözünü ettiğim Ankara eleştirisi yinelenmiş. Midas'ın kulaklarına benzetilmiş...daha önce görmediğim için ilginç geldi.

Bugün, hoş gazete kalmadı ama böylesi bir Ankara olumsuzlaması artık yok, eleştiriler kaybolmadı ama biçim değiştirdi... Saray deniyor, Tayyip deniyor veya ne bileyim ters köşeden Cehape filan denmekle birlikte bir şehirle beraber anılmıyor o eleştiriler...

Cuma, Mayıs 24, 2024

Ya Devrimdir Ya Hırsızlık


Cemal Nadir çizmiş, arkadaki yatan, yayılan, dünyayı umursamadan büyüklerinin yakınında sigara telllendiren gençler, babalarının deyişiyle sanatçıymış: "Biri şair, biri ressam, öbürü de musikişinas".

Yaşlı babanın arkadaşı ah vah ediyor: "Allah yardımcın olsun birader... demek üçünü de sen besliyorsun".

Sanat, karın doyurmaz, anca aileye yük olursun. Hükmü verdik, işin gereği görüşüldü, mahkememiz tanıkları dinledi, oy birliğiyle karar verildi, bitti gitti.

Sorabilseydik, muhtemelen, sanata değil pozörlüğe, tembelliğe karşıyız filan derlerdi herhalde. Ne derlerse desinler, bir önyargıyı pekiştirmişler. Anti-entelektüelist bir hissiyat varsa, ki var, buralardan çıkıyor işte....

MFÖ'ün şarkısını hatırlarsınız: "Bütün kabile kızar bana. Derler bu adam çalışmaz mı? Bu adam hep düşünür mü.? Bir kuş ölmüş diye üzülür mü?"

Sigara içmek, ayakkabıyla oturmak, sohbete katılmayıp okumak, kıçını dönüp yatmak... Tek tek düşünülünce rahatsız edici şeyler... ama bir tarafıyla da varolana, süregelen ahlak ve hiyerarşiye bir isyan içeriyor.  Sanatçıyı büyüklerinin yanında sigara içen densize indirgeyince iş zaten karikatüre dönüşüyor, karikatürünün çizilmesine gerek kalmıyor. 

Karikatür, muhaliftir filan ...İş nutuğa gelince gelince bir dünya lakırdı...Bence asıl muhalefet ve muhalifler, bu türden nişlerde kendini gösteriyor. Vatan millet, demokrasi laiklik filan bunlar zaten büyük laflar veya işin kendisi cesametli...Ne desen büyük laf etmiş oluyorsun...

Halbuki iki durup ters köşe yapsana, sigarayla saygı mı ölçülür, iki dumanla terbiye mi üfürülür desene...Diyememişler...Devir öyleymiş, zamanı anlayalım deyip geçiyoruz, o dönem aksini diyenler var mı peki...Var elbette...

Derler ya, sanat ya devrimdir ya hırsızlık... Çoğunluğa sadakat gösteren anca hırsızlık yapıyor...

Atarlandım.

Perşembe, Mayıs 23, 2024

Sahte Hatıralar ve Bir Evden Kaçma Hikayesi


Babamın işi gereği iki yıl kadar Adana'da yaşamışız... ilkokula başlayana kadar soranlara Adanalı olduğumu kostaklanarak söylerdim, Ankaralı aileme komik gelmiş olmalı ki, bunu gülerek anlatırlar... Adana hafızamda her zaman tatlı bir yer olarak kalacak, zaten mutfağını severim, o sıcakta yaşayamam ama uzaktan uzağa daima cilve yapacağım ... Kalp kalp...diyorum her defasında...

Adana'yla ilgili, yazıya vesile olan "dehşet" bir hatıram var, bunca sene sonra, hele ebeveyn olduktan sonra daha iyi anlıyorum,  bizimkilerin "aklını çıkartacak"  garip ve korkutucu bir "halt" etmişim... En fazla üç yaşındayım, bizimkilere kızıp ben Ankara'ya, dedeme gidiyorum diyerek gizlice evden "kaçmışım". Annem, komşularda dolandığımı, evden eve girdiğimi düşünüyor, ablalardan, teyzelerden biri beni almış sanıyor ama bir bakıyor "yokum". Beş dakika önce ortada olan çocuk yerle yeksan olmuş... Bütün sokak, başlıyor beni aramaya... yok yok...Perişan oluyorlar.

İnsanın altı yaş öncesini hatırlaması esasen mümkün değil... Hatıra dediğimiz şey de kolaylıkla eğilip bükülüyor, konuşmalardan, benzer hikayelerden, rüyalardan, telkin ve uyarılardan, edebiyattan ve sinemadan illa ki etkileniyor. Bu kaçma hikayemi hatırladığımı iddia edemem ama yıllar içinde anlattıkça, evde konuşuldukça bölük pörçük de olsa "hatırlamış" gibi "lafazanlık" edebiliyorum. Evet, lafazanlık ve hikayecilik...

Loftus, "sahte hatıra" diye bir kavramsallaştırma yapar, hatırladığımızı sanırız, o olayı yaşamasak bile -pek çok başka hatıradan kopyalayarak- teferruatla anlatarak "uydurabiliriz". Psikolojide geçen bir adlandırma "sahte hatıra". Galiba ben de bunu yapıyorum ya da anlata anlata pekiştirdim, hatırlamasam bile o tekrarla "hatırlar gibi" car car hikayeleştiriyorum.

Tren yolunda yürüdüğümü, rayları izleyerek bir istasyona vardığımı, bilet almaya çalıştığımı, memurların bana bilet satmadığını, aynı yolu izleyerek eve geri döndüğümü anlatabilirim. Ama mesela şu fasıl hiç yok, eve döndüğümde etraftaki insanların ve annemin sevincine dair bir resim anımsamıyorum... Ben bunları anlatırken annem heyecanla neler hissettiğini anlatıyor ilave olarak, o yüzden yok galiba... Birbirimizin hikayesini tamamlıyoruz...

Yanımda mahalleden bir çocukla bir serüven yaşamışım...Hepi topu üç dört saatlik bir "kaybolma"... Sahiden bunları yaptım mı,  yoksa kaçma hayaliyle bir yerlerde dolandım da en fazla üç yüz metre uzağa mı gittim hiç bilemeyeceğim, ne desem boş...

Tabii şu oldu, hadiseden sonra (çocuk özledi diyerek) Ankara'ya dedeme gittik...Onu görmeyi çok istediğimi, döne döne giden yolun bir türlü bitmeyişini filan... evden kaçma hatıralarımın bir parçası gibi aklımda tutuyorum. 

Bir psikolog arkadaş, benim bu kaçma hikayemi, kişiliğimin oluşumundaki temel taşlardan biri olarak görmüştü de onu ciddiye almamış, "portakal ağaçlarını hatırlıyorum da şalgam filan sanki hiç görmedim" diye bir cevap vermiştim.

Yazar dediğin yalancıdır, uydurur...