Cuma, Şubat 16, 2024

Düğün Salonu

Fotoğraf 1981 yılından, Aksaray Vatan Düğün Salonu'ndan... İsmini fotoğraf arkasına yazılmış nottan öğrendiğimiz Şantöz Bahar her telden şarkılar söylüyor olmalı, yeter ki coştursun salondakileri...Mekan İstanbul'daymış ama Ankara veya Adana da olabilirmiş, o kadar benziyor çünkü... Popüler kültürün ve "güzellik algısının" çabuk değişmediği zamanlar bunlar. Bu tarihten otuz yıl önce de böyleymiş düğün salonları... 

İlk gördüğüm düğün salonunu, neden bilmiyorum, dekor ve sahne estetiğinden olabilir, ilkokulumdaki müsamere sahnesine benzetmiştim. Kenar mahallelerde rastlanabilecek türden (aleladeliğinin farkında olmayan, son derce ucuz ve bayağı) bir mekandı. Bilmemne abiyle, aracılarla istetilen komşunun akraba kızının nişanı için pazarlığa gidilmişti. 

On yaşında falanım. İkindi vaktiydi, merdivenlerden alt kata inmiştik, karanlıktı, etraf kirliydi, masalarda şişeler filan, ekşimsi bir koku... Bugün düşünüyorum da akşamdan kalma bir sarhoş gibiydi... Aynı yeri akşam görünce şaşırmıştım, ışıl ışıldı, kalabalıktı, çocuklar koşuyordu, çocuklar koşuyordu...Kulakları cızırdatan müzik yüzünden amcalar ablalar bağırarak konuşuyordu. 

Henüz bilmiyordum, öğrenecektim, düğün salonları "kuru pasta, renkli gazoz ve eko'lu çıstak müzik" demekti. 

Abiler, votka karıştırırdı Fruko'ya. Teyzeler, münasipse diyerek kız bakarlardı oğullarına. Kız kıza dans edilirdi. Babamla dayım fidayda oynarlardı, amman bulguru kaynatırlar... Org olmazsa olmazdı, bateri hafif hafif tempo yapardı sahne boşken...Birileri kötü sarhoş olurdu, kusardı, dağıtırdı. Dış kapının önünden "gobeller" süslenmiş "karıları" görürüz belki diye ayaklarını sürüye sürüye geçerdi.

Düğün salonlarının kötü dekorları bugün de var ama gelişen inşaatçılıkla başka bir hal aldılar, ziyadesiyle televizyonun ve evlilik programlarının etkisindeler, sütunlar, asansörler, konfetiler, cep telefonları, beyaz masalar, büyük pastalar, davullar, takılar, "gelenek vurgusuyla", dualarla, bayraklarla, gösterişle kıyılan nikahlar... Evet, varlar, yine "kiç" olan daha başka saçmalıklarla yaşıyorlar. 

Düğün eğlencelerinden pek hazzetmem,  akrabalar, seremoniler, el öpmeler, yalandan hal hatır sormalar filan artık kaldıramıyorum galiba... Gitmemek için her türlü taklayı aşıyorum ama itiraf edeyim, hikayesini anlatmayı, masaları dolaşmayı, yakınlaşıp uzaklaşıp, bir biçimde salondan manzaralar seyrettirmeyi istiyorum. Kısmet artık. 

Perşembe, Şubat 15, 2024

Müttehidülmerkez


Cahit Irgat'ın "figüran" isimli bir şiiri var, yukarıdaki ilüstrasyonu Metin Eloğlu şiir için çizmiş... Rastlamış olabilirsiniz, oyunculuğu ile tanınan Irgat'ın bilinen şiirlerinden: "Geceye gömülmüş bir gemi gibi / Donmuş soğuklarda iliği / Bedende ne setresi ne yeleği / Tek umudu tiyatrodan" diye başlıyor, hepi topu üç dörtlük zaten... 

"Gelsin piyaz, yüz sapsarı/ Bir lokmadır çıkarı/ Bir düş eski roma, eski yunan/ Çıktı tiyatrodan figüran" diye devam ediyor. 

"İlk sevgi merhamette dönenen/ Sevgiler çerden çöpten/ Kaçılmaz, saplanmış bir kez/ Müttehidülmerkez"

Şiirin son dizesinde tek bir sözcük var: Müttehidülmerkez... Sabah vakti o sözcüğe takıldım, hoşuma gitti

Müttehid, birlikte olan anlamına geliyor, merkezle birleşik olan... Merkez, orta nokta sayılır, aklın ya da kalbin insanın orta noktası, merkezi olduğu düşünülür. 

Saplanmış bir kez derken, sahne tozunu, tiyatro tutkusunu merkeze taşımış. 

Çarşamba, Şubat 14, 2024

Çok yalnız

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-Disbelief-1003060179

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-Dominance-of-Orange-1002726319

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-P-doom-1003815804

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-Proximity-to-The-Sun-1005329045

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-Sidelined-1003507290

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-Stop-loss-1001915165

https://www.deviantart.com/dariuszkieliszek/art/Moonboy-Chronicles-115-Years-1004488867

 

Salı, Şubat 13, 2024

Son Okuduklarım 88

Der Wald (Orman) ülkemizde de sevilen Thomas Ott'un kısacık bir albümü. Küçük bir çocuğun dedesiyle (onun ölümüyle) vedalaşmasını-onu uğurlamasını anlatıyor. Benzersiz güzellikle sayfalarla bize yine büyük bir bir gösteri yapıyor da diyebilirdim. Bilmeyenler olabilir, Ott, sayfalarını balon ya da betimleyici-açıklayıcı metinler kullanmadan çiziyor. Korku türüne yakın şeyler çiziyor ve gerçekçi çizimlerle okurunu ürkütmeyi seviyor, bunu istiyor. Küçük çocuğu, cenaze evinden çıkarıp ormana götürüyor ve bize çocuğun korkularını mı ormanın gerçeğini mi çiziyor, bilemiyoruz, hasılı, bizi özel dünyasında gezdiriyor. Kitap Hikayeleri, bir sahafın kitap ve ayrıntı kovalayan dedektiflik anlatıları olarak nitelenebilir. Sahaf ve koleksiyoncuların birbirlerine anlattıkları hikayeler olur, sahaflarla ilişkileriniz varsa bu hikayelere aşinasınızdır. Baskılar arasında farklar, kayıp kitaplar, imzalar, çıkarılan paragraflar ve bölümler, küçük oyunlar, yanılgılar, ısrarlar, takipler, bazen müşteriyi kandırmak, bekletmek ve arzu nesnesi olan kitabı en sonunda ortaya çıkarmak ve saire... Kitap, bunların hikayelerinden oluşuyor. 

İstridye Çocuğun Hüzünlü Ölümü, sinemasıyla bildiğimiz Tim Burton'un öyküleri...Daha önce de basılmıştı, bu yeni versiyonu... Burton, malumunuz, çocukluğa özgü masumluğu, ürkütücü ve iğrenç korku öğeleriyle bezeyerek anlatacağını anlatan global şöhretli bir auteur. Kederli, trajedisi komik duran, dünyayla cebelleşen, ne yapsa olmayan ve kapılıp giden karakterler sunuyor bize... Gözleri çivili çocuğu, Kibrit Kızı, Leke oğlanı, İstridye Çocuğu filan... Ters yüz edici, fıkramsı, sürpriz sonlu ve gayet ciddi esprilerle dolu. Not düşmeli, bezen haiku havasında... Kuzeye Giden İnce Yol'u bir yürüyüş kitabı olduğu için okudum, Onyedinci yüzyılda yazılmış, yazarı olan Başo, ilham aldığı ve hayran olduğu şairlerin şiirlerini yazdığı yerleri görmek (ve yenilenmek) için beş ay sürecek bir yolculuğa kalkışıyor ve Japonya'yı yürüyerek dolaşıyor neredeyse... Kitap, o yolculuktan sonra yazılmış. Romantik ve ilgi çekici bir iddiaya sahip anlayacağınız... Bir şair metni olduğu için arada haikular, çarpıcı gözlemler, yarım yarım öyküler ve tuhaf görsellikler okuyorsunuz. Tuhaf bir adanmışlık, edebi bir iyileşme özlemi, dünyayı anlama gayreti ve hedefe varma tutkusu metni farklılaştırıyor. İlginç bir tadı var. 

Pazartesi, Şubat 12, 2024

Polisler ve filimler

"Yeryüzündeki bütün yazarlar gibi benim de (…) polise karşı fazla bir sempatim yoktur (…) bilgi ve teknikle değil de daha kolay olduğu için kanunları bizzat çiğneyerek korurlar. Karakollardan hastanelik olarak çıkanlara hemen her gün rastlanmaktadır. Bazen karakolun bodrumunda hikmeti hüda intihar edenler de olur. Kendilerine özgü garip itham formülleri vardır: Düğmemi kopardı, cumhuriyete, millete vs küfür etti. Zincirleme şahitlikle kızdıkları kimseyi alaşağı edebilirler. İçlerinden bazısı suç işlemeye de fazlasıyla meyyaldir; daha geçenlerde birisi müdürünü öldürdü, bir başkası kadın kaçırdı; rüşvet ise gazetelere sık sık intikal eden havadislerdendir."

1958 yılında Çetin Altan yazmış bunları. Polisi sevmediğini söylemek veya herkesin konuştuğu-bildiği polis icraatlarını yazabilmek, o tarihler için cesaret isteyen bir iş. Böylesi bir istisna yazının o yılların popüler kültüründe bir karşılığı da yok. Kamusallaşmasına da imkan yok.

Film sansür kurullarında emniyetten temsilciler olduğunu, müdürlerin, ilgili makam sahiplerinin gerektiğinde gazetelere-dergilere telefon açarak uyarılarda bulunduğunu ve hatta kimi yazarların makam odalarına davet edildiğini, sopalandıklarını o yıllardan biliyoruz. Yazarsan, sadece kendini değil yayın mecranı tehlikeye atarsın demek bu.

Pek çok anı kitabında polislerin nefret dolu tutumları, tahkir edici davranışları, anlayışsız ve nobran konuşmaları, mutlaka dayakla biten gösterilerini okumuşuzdur. Polis ve nezaket pek birlikte hatırlanmaz ve polisten nezaket beklenmez. Uzun yıllar, Türkiye’de polisiye edebiyatının olamaması polisin haşinliğine bağlanmıştır. Türk polisinin akıl yürütmesi inandırıcı bulunmamıştır, döve döve diyelim, nasılsa gerçeği ortaya çıkarıyordur.

Peki, hem polis algısı hem de polisiye türü olarak durum bugün değişti mi?

Polis algısı çok değişti denemez, siyaseten veya polemik gereği tersi söylense de polisin kanun koyucu ölçüsünde keyfi davranabildiğini biliyoruz. Diğer yandan, polisiye, yıllar içinde popüler kültür ile birlikte değişti. Özellikle Hollywood sinemasının polise yönelik eleştirelliği, bizi de etkiledi. Polisi eleştirmek belli ölçülerde normalleşti. 

Gerçek ile gerçeklik vehmi yaratan bir dünya arasında büyük bir fark olduğunu akılda tutarak, filmlerin ve dizilerin dünyasında “kötü polislerin” olabileceği kabul edilebilir bir hale geldi diyelim.

Yukarıda paylaştığım görsel, 1952 yılında .ıkan bir Polis yayınından, “bizi güzel anlatın-gösterin” çağrısı yapıyor hikaye anlatanlara… Özellikle popüler olan filimcilere…

Pazar, Şubat 11, 2024

Çizgilere Derkenar 34

Fotoğraf üzerinde fırça ve gazlı kalemle yapılmış esprili bir tahrifat. Ortada oturan bir dönemin ünlü siyasetçilerinden, Başbakanlık yapmış Mesut Yılmaz, muhtemelen kendisine gösterilen karikatürleri inceliyor. Sol tarafında Tekin Aral olduğu ve Yılmaz baktığı şeye gülümsediği için bunu söylüyorum. Sağında oturan ise ünlü fotoğrafçılardan Suavi Sonar... Bu üçlü nasıl ve hangi vesileyle biraraya gelmiş bilmiyoruz. Espri ise Yılmaz'a giydirilmiş padişah kostümünde elbette. Yazılı basının ve mizah dergilerinin popüler olduğu dönemlerden kalma bir hatıra...Bana seksenli yılların ikinci yarısı gibi geldi. 

İlk çizgi romancılarımızdan Şahap Ayhan'ın terekesinden çıkma eskizlerden... Muhtemelen fotoğraftan ve eskiz kitaplarından çalışmış-modellemiş, kadın çizimleri yaparak elini alıştırmak istemiş... Bu tekrarlar ve benzetme uğraşının zaman içerisinde kendine özgü bir üslubun içinde erimesi beklenir. Çizimlerin asıl amacı budur. Eskizlerin kırklı yıllardan kaldığını tahmin ediyorum. Şahap amca uzun yıllar kendine özgü bir dille erotik çizgi romanlar yapmıştı. 

Ses dergisinin Atmaca ilavesi (1982)... O yıllarda o kadar çok dergi ve gazete, mizah ilavesi verdi ki... Üreticisi çoktu, ilgi gördüğü, satış getirdiği düşünülüyordu...Ses de kalkışmış-denemiş diyelim... ,

Bu kapağı niye seçtim derseniz eğer... Okursanız, yanlış yerleştirilmiş (çünkü kim konuşuyor belirsiz) ve yazılmış balonu nedeniyle seçtiğimi tahmin etmiş olmalısınız... Ne ilaveyle, ne üretenlerle derdim ve kastım yok. Genel bir ruh halinden,  kimseye tuhaf gelmemesinden, sorun görülmemesinden söz ediyorum.

Eski dergiler, karikatürler ve çizgi romanlar, dil hatalarıyla doludur, iş temposu-yetiştirme telaşı nedeniyle yanlış yazımlar olabilir, her zaman mümkün böyle bir şey, bunu anlarım ama bir derginin kapağı üretilirken ister istemez birden fazla insanın dahli olması gerekir. Üreteni, baloncusu, yazı işleri müdürü, ilave yöneticisi, yan masada oturanlar ve hatta çaycı bile görüyor olmalı bu balonu....nasıl düzeltilemez veya nasıl görülemez faslı şaşırtıcı. 

Kimsenin, dergi çıktıktan sonra bile bunu farkına vardığını veya önemsediğini düşünmüyorum. İnsanlar, sorun ederlerse çözebiliyor ve dikkat kesiliyorlar...