Cumartesi, Kasım 11, 2023

Dedikodu ve klişeee

1956 yılından Yeni Yıldız dergisinden bir dedikodu... Münir Özkul ile Çolpan İlhan, doğru ya da değil, az ya da çok artık her neyse, flört ediyorlarmış. Nedense şaşırdım. Yakıştıramadım mı acaba? Olmazmış gibi geldi hatta. 

Özkul'ın aile babası rolleri, Çolpan İlhan'ın hanımefendi elegantlığı filan... gülmeyin biri Adile Naşit'e (!) diğeri Sadri Alışık'a bunu yapmazmış gibi hissettim galiba... Rollerin yarattığı klişeler algımı belirledi, onu anladım... 

Dedikoduyu okurken, a dedim vay dedim, halbuki ne ki?

Cuma, Kasım 10, 2023

Son Okuduklarım 83

 Olalla, Stevenson'un novellasıymış, hiç bilmiyordum, yazarlar, eskidikçe diyelim, popüler kitaplarıyla yaşarlar ve ne yapsalar, onları aşamazlar. Define Adası ve Mr Hyde, Stevenson'dan daha ünlüler artık... Bu novella vefasızca-haksızca unutulmuş mu, yoksa unutuldu iddiasıyla abartılıyor mu emin olamadım. Ben sevdim, o ayrı... İyi çeviri, yer yer çok çok güzel sahneler var ama dağınık ve yeterince doğrudan (cesur) olamamış sanki... Olalla, iki nedenle ilginç, birincisi, bu bana çok ilginç geliyor, Stevenson yine bir rüyasından devşirmiş öyküyü... ikincisi, bizim bugün gotik dediğimiz şato romantizminden ve klişelerinden oluşuyor. Tam anlaşılmayan, belki de tam tarif edilemeyen referanslar kullanılmış....Bir asker nekahat döneminde bir konakta pansiyoner oluyor. Çevre köydekilerin korktuğu, tekinsiz bulduğu bir konaktan söz ediyoruz. Askerimiz evin kızına aşık oluyor, anne onun tedirgin ediyor filan... Atmosfer tanıdık yani. Din adamı ve köylüler şu bu... 

Yürümek, Adım Adım Erling Kagge'nin kendi deyişiyle yürürken duyduğu ve hissettiği şeylere, eve döndüğünde okuduğu kitaplara ve makalelere dayanıyor. Kutuplara gitmiş, Everest'e tırmanmış bir kaşif ve serüvenci Kagge, editörlük yapıyor ve yayıncılıkla geçiniyormuş... Alıntı ve mukayeseli yorumlarıyla iyi bir okur yazar olduğunu gösteriyor, hatırlayanlar olabilir, dilimizde çıkan bütün kitaplarını okuyacağımı daha önce yazmıştım. Dört yılı geçti, her gün en az beş kilometre yürüyorum, haliyle kitap ayrıca ilgimi çekti, pek çok güzel hikaye ve zihin açıcı fikirle karşılaştım, biraz tanışma faslından öğrenme ve biraz da farklı yorum okudum diyelim. Zaten kitap temelde anekdotlardan oluşuyor, Kagge kendi deneyimlerinden ve okuduğu kitaplardan, zihinsel keşiflerinden söz ediyor. Akıcı, kendini abartmayan ve insana iyi gelen metinlerden. 

Sevimli bir çocuk çizgi romanı Marilu... Anne ve babasıyla taşraya, doğa-orman içinde bir eve taşınmak zorunda kalan küçük bir kızın yaşadıklarını anlatıyor. Küçük kız, şehri özlüyor, yeni evine, odasına uyum sağmayı reddediyor. İnatçı huysuzluğuna karşın öğrenmeye açık  Marilu'nun doğayla ilgili yaşadıkları gayet esprili bir dille anlatılmış. Serinin senaryosunu Toulme'nin yazdığını eklemek gerekiyor. Bizde çocuk çizgi romanları eğitim tedrisatının yavanlığında üretildiği için üreticilerimizin örmek olarak incelemesinde fayda var sanki. Neşeli, ders verir gibi anlatmadan doğal yaşamı sevdiren bir dil tutturulmuş çünkü. 

Usagi Yojimbo, dergi olarak çıkan komik çizgili bir samuray hikayesi, on dört sayı birikince okumaya karar verdim. Samuray hikayeleri erkeklere yöneliktir ve epeyce şiddet yüklüdür, ölüm ve öldürme anlatıların doğal bir parçasıdır. Usagi'nin ilginçliği şurada, komikleştirilmiş çizgilerine, hayvanları insansılaştıran üslubuna karşın hikayelerine komik denemez, pek öyle espri de yapılmaya çalışılmıyor. Bol ölüm var ama kan yok, cinsellik yok, romantik bir şeyler olacak gibi oluyor, o da belirginleşmiyor. Korku ögeleri, fantastik referanslarla sanıyorum genç manga okurunu hedeflemişler. Eskiden Mini Ringo vardı, bir western parodisi gibi dururdu ama değildi, biraz o havada bir gerçekliği var demek istiyorum.  Bu kadar sayı çıktığına göre bir okur ilgisi olmalı ki devam ediyor, tüm bunları editöryal bir merakla, piyasayı tanımlamak için yazdığımı anlamış olmalısınız.

Perşembe, Kasım 09, 2023

Makyaj ve Peçe

Cemal Nadir'in bir karikatürü, anne ile kızı konuşuyorlar. Anne, kızının yaptığı makyajı eleştirerek "Biz gençliğimizde yüzümüzü böyle sizin gibi boyalar altında saklamazdık" deyince kızı espriyle karşılık veriyor: "Biliyorum, peçe altında saklarmışsınız" (13.7.1939, Akbaba).

Eskiyle yeniyi karşılaştırmak, karikatürcülerimizin, hele o yıllarda çok sevdikleri, edebi ve siyasi olarak anlamlı buldukları esprilerdendir... Espri o çerçevede bir şey ama bir parça garip görünebilir çünkü eski-yeni karşılaştırmasında bir dualizm kurulur ve bir taraf, bazen moderni temsil eden aşırılık  bazen de geçmişi temsil eden sofuluk-bağnazlık "kötülenir". Oysa burada ne peçe ne de makyaj olumlanıyor. İyi olan taraf yok...

Niye yok, kadınlar esprileştirilirken böyle bir dualizme gerek duyulmuyor çünkü, kadın düşmanlığı-mizojeni dediğimiz şey tam da bu işte... Saklamak derken analı-kızlı bir kadın karşıtlığı var, anneye de kızına da saldırılıyor. Üstelik bu kimseye garip gelmiyor. 

Kadının erotik olarak resmedilmesi kapağı sattırmış mıdır derseniz...

Çarşamba, Kasım 08, 2023

İnanır mısın telefonum susmuyor

Çizgi: Berat Pekmezci

Kumlar

Mayıs 42'den bugüne... Sahilde bir fotoğraf çekilmiş ve Orhan'a ithaf edilmiş... Cesurca olduğu kadar uzun soluklu da... Çünkü fotoğraf ha deyince çıkmıyor, önce çekilecek, sonra banyosu, tab'ı en az bir hafta sürecek... Kalemle bir güzel yazılmış ve hediye edilmiş. 

İyi bir şey, kötü bir şey bunu tartışmayalım, yeni bir şey genç kadının yaptığı... Baştan çıkarıcı, meydan okuyucu ve kışkırtıcı... Hayal etmiş, planlamış, yapmış... 

Bugüne kadar nasıl kaldı acaba? Muhtemelen Orhan sakladı... Bakıp bakıp yad etti... Ölene kadar sakladı hatta... Biri ölmeden sahaflara düşecek bir hatıra değil sanki...

Salı, Kasım 07, 2023

Son Okuduklarım 82

Çizgili sanatlar açısından yılın en önemli olayı sanıyorum, Milo Manara'nın Umberto Eco'nun ünlü eseri Gülün Adı'nı çizgi romana uyarlaması oldu. Albümü çizgi olarak değerlendireceğim, çünkü henüz ilk bölümü yayımlansa da romanın ağır bir malumatçı tarafı var, sadakatli bir uyarlama gibi durmuyor, Avrupa'daki albüm anlayışına uygun az sayfalı bir format seçilmiş... Diğer yandan Manara o kadar özenli çalışmış ki, magnus opus dikkati ve özverisi göstermiş, uzun süredir (hatta hiç) bu kadar güzel çizmemişti diyorsunuz. Yine de ezber bozabilirmiş, Adso'nun karşısına çıkan kızı daha sıradan, daha yerli ve gerçekçi çizebilirmiş örneğin... Bayağılığı hiç aklına getirmemiş, film uyarlamasını dikkate almış Connery yerine Brando'yu seçmiş mesela, oradaki Vargas'ı modelleyebilirmiş veya onunla inatlaşabilirmiş pekala...Bildiğini, kırk yıldır gözü kapalı çizdiği kadını yinelemiş. +++  Göz alıcı bir çalışkanlığı var Selçuk Demirel'in. Bu kadar çok çizmesi, yinelenen esprilerini de gösteriyor, göze çarpan takıntılarını...Demirel çok "göz" çizen bir sanatçı. Görememek, göstermemek, başka türlü görmek, göz hapsinde tutmak, göz ardı etmek onun çalışmalarında sıkça karşımıza çıkıyor. Gösteri, bu tema etrafındaki epeyce çalışmasını derlemiş bir albüm. 

Günlük Ritüeller, "büyük eserlerin yaratıcıları nasıl çalışır?" altbaşlığıyla yayımlanmış bir geeker kitabı... Ara ara okunan, karıştırılan-dallanan kitaplar var ya onlardan...Hafif dedikodu, hafif abartı ve bolca magazin malumatı diyelim. Hakkını teslim edelim, güzel yazılmış, kolay okunan, neyi iyi yaptığını bilerek yazılmış bir çalışma. Hayatımı yazarak sürdürdüğüm ve geçindiğim için ister istemez başka bir gözle okuduğumu, çalışma rutinimi, takıntı ve saçmalıklarımı başka yazarlarla kıyasladığımı fark ettim. Yazmak sadece ilhamla olmuyor, yüksek bir disiplin ve hayattan kopmayı gerektiriyor çünkü... +++ Dip, nedenini bilemiyorum, atlamışım, ancak on yıl sonra okuyabildim, Hakan Tacal'ın İstanbul'un yeraltı dünyasıyla mitolojiyi harmanladığı bir "kıyamet eşiği"  hikayesi. Haraç için gittikleri pavyonda cadıların esiri olan mafyacı arkadaşların esaretten kurtulmalarını anlatmış Hakan... Her zaman erkek gösterilerine kinayeyle yaklaşan bir dili vardı, yerel arayışları olurdu, Dip'te bunu sürdürmüş. Futbol fanatizmi bence hikayesini komikleştirmiş, başka bir çözüm değil de bunu seçtiğine göre mizahi bir tonu olsun istemiş. Finaldeki mutsuz kadının gergin tutumu ve dırdırı, sağ koluna dönüşen eşcinsel koruması bence ironiye gayet güzel katkılar sağlamış... Ötesi, bana fazla geldi.