Cumartesi, Temmuz 08, 2023

Derviş Mustafa


Sahaflardan buldum, bir dergiden kesilmiş, ayrılmış, "terekeden" öylece düşmüş kitapçının eline... Yücel Köksal çizdiği için ilgimi çekti...  O nedenle aldım. Yazar ismi olarak geçen Mehmet Kolbaş muhtemelen bir mahlas... Sayfa arkasından, diğer sayfalardan çıkardığım-anladığım kadarıyla dergiler 1969 yılından kalma...

Her bölümde iki kafa konuşuyor... Derviş Mustafa tiplemesi de yanında sorular soran hempası da -nedense- her bölümde değişiyor.

Siyaseten diskur çekildiği için ne demeye çalışılmış, ne diyor bu Derviş diye merak ettim... En anlamlı bölümü seçtim... yoksa bütün bölümlere bakıldığında bir kafa karışıklığı var...

Bu bölümse ilginç...

"Zaman bozulmadan daha iyisi gelmez ki...Zaman da bozulacak şartlar da... ki herkesin canına tak etsin..." diyor Derviş

"Peki, bu gençlerin gidişine ne diyorsun? "Asi Gençlik" yaygınlaşıyor" denince de "Büyükleri, düzeni kitabına uydurarak bozuyorlardı. Onlar kitabına uydurmuyorlar. Büyükleri keyfince yaşamayı gizlice yapıyorlardı. Onlar gizlemeye lüzüm görmüyorlar. Aradaki fark bundan ibaret" diye cevaplıyor.

"Ama bu gidişle dünya tımarhaneye dönecek" denince verilen cevap garip... "İşte o zaman gerçek anlaşılacak ya!" diye başlıyor ve reçetesini açıklıyor "Ancak o zaman hakka saygı göstermenin, insanları sevmenin ve Allah'ı tanımanın kıymeti anlaşılacak"

Anarşizm ve kaos ile başlayıp maneviyata bağlamak...

Bilen adamları, bağıran adamları seviyoruz...

Perşembe, Temmuz 06, 2023

Azar azar


Gel zaman git zaman, şunu anladım... İnsan teki azarlamayı, haddini bildirmeyi, ağzının payını vermeyi bir "kara sevdalı" kadar çok seviyor. Birbirimizi bu yolla "öldürüyoruz", bu yolla zafer, bu yolla itibar kazanıyoruz.

Sosyal medyadaki kavgaları, bağıranları izleyin, hep bir lafı gediğine koyma sahnesi içeriyor... Capsleniyor, ritivitler, fav'lar... Bereketli!

Ahlak ne dersek diyelim, üzerinde uzlaşılabilecek kurallar içermez, hepimiz ayrı tellerden tutarak doğru ve yanlışı konuşuruz. Asgari müşterek denilen şeye bugünlerde "siyaseten doğruculuk" deniyor. Irkçı ve ayrımcı bir şey duyarsak hemen birileri altını çiziveriyor. Dikkatle bekleniyor sanki...

Freud, sürekli olarak uygarlığın insanlar üzerindeki baskısında söz eder, onların kurtulmak için bulduğu yolları incelerdi.

Azarlamayı arzuluyoruz, katharsis denebilir buna, azarlanan birilerini görmeyi de seviyoruz. Kendimizi azarlayanın yerine koyuyor olabiliriz, katil olmak ağır cezayı gerektiriyor çünkü, azarlanan olmadığımız için rahatlıyor da olabiliriz, "ölmedik yaşıyoruz".

Evde, iş yerinde, sokakta, orada burada sürekli azarlama hayalleri kuruyoruz sanki... Cevap yetiştirme hayalleri, azarlama fantezileri... birbirimize anlattığımız hikayeler içinde ne çok "lafı yapıştırma" var, ne güzel belirginleştiriyoruz onları, cımbızlıyoruz...

Ben de ona dedim ki...cevap veremedi... apıştı kaldı..

Bu kadar çok kişinin benzer azarlama hayali ve arzusunun olması, bir kıymeti olmadığını da gösteriyor. İdare ediyoruz, azar azar, mırıl mırıl "azarla(yama)yarak" yaşıyoruz.

Salı, Temmuz 04, 2023

Love Stories Suck


Güzel sanatlar öğrencileriyle yaptığım konuşmalardan söz etmiştim. Genel olarak izlenimim çok haklı olduklarına inandıkları bir karamsarlık içinde olduklarıydı, "bu ülkede yaşanmazla" başlayıp "burada sanat yapılamaz" gibi bir noktaya savrulan düşünceler taşıyorlardı. Harcanmak ve hak ettiği  değere ulaşamamak gibi öfkeyle karışık bir kahırlanmaları vardı. Aradan Pandemi geçti, kim bilir nasıl savruldular. 

Karamsarlık bütünüyle kötü bir his değildir, insanı gerçekçi olmaya zorlar, olası hayal kırıklıklarına hazırlayabilir bile... Öğrencilerden iki ilginç soru almışım ki, günlüğüme yazmışım, birisi, "başka bir ülkede yaşasaydınız, yaptığınız işe ve size daha fazla saygı gösterileceğini düşündünüz mü?" gibi bir şey demiş. 

"Bu bir what if sorusu, buna ancak spekülasyon yapabilirim. Örneğin ben Ankara'da yaşamayı tercih eden biriyim, taşrada yaşayan her "sanatçı" İstanbul'da olsa farklı bir yerde olacağını düşünür, tartışır, hayıflanır. Bu da aynı şey. İstanbul da Türkiye'nin Amerikası. Kendi adıma, hak ettiği değeri bulamama gibi bir şeye inanmam. Her zaman, daha azla ve daha çokla karşılaşmak mümkün. İşe güce bakarak, hayalinizin ve hikayenizin peşinde koşmak en doğrusu" diye bir cevap vermişim. 

İkinci soru da bununla ilgiliymiş, "başka bir ülkede olsa çok satacak-çok konuşulacak işlerin burada farkına bile varılmıyor" denmiş. Benim cevabım "tersten bakalım, buradaki azlık, belki de bir avantaj, oradaki yüksek rekabetin dışında kalmak belki de bir şans, neden böyle düşünmüyorsunuz" olmuş. Dönüp dolaşıp söylediğim şeylerse işe güce bakmak, çalışmayı bırakmamak, devam etmek, arkasını getirmek filanmış. Kendimi daima şanslı sayarım, yaşadıklarımı da bir lütuf olarak görüyorum, hikaye anlatma şansım olduğu için mutluyum. Şöyle olabilirdi, böyle olabilirdi, evet doğru ama madem olasılık konuşuyoruz, tek bir şey de olmayabilirdi. İyimserim biliyorum. 

Pazartesi, Temmuz 03, 2023

Refah ve tüten bacalar


Altmışlı yıllardan bir reklam, İhap Hulusi, o dönemin ve cumhuriyetin önemli bankalarından birinin reklamını hazırlamış. Slogan: "Refahın gelişmesi tüten bacaların artmasına bağlıdır.". 

İlk bakışta "demode" duruyor, otuz yıl öncesinin düsturlarını hatırlatıyor dedim. Sonra hatırladım ki, bu zaten bilerek yapılan bir şey, 27 Mayıs sonrasına "İkinci Cumhuriyet" denirdi ve Atatürk döneminin yeniden inşa ve ihyası fikri popüler kültürü etkiliyordu. Fabrikalar çoğalırsa toplum zenginleşir ve "ilerlerdi", "modernleşir, zenginleşirdik.

Tüten fabrika bacaları, bugün bizi rahatsız ediyor ve imge olarak, doğanın katliyle ilgili pek çok olumsuz şeyi çağrıştırıyor. Refahı gelişmeyi filan değil bizatihi "ölümü" imliyor. Çok değil elli yılda değişen bir algı... O tarihte sorgulanmaması mı bir hata mıydı? Veya kimseyi rahatsız etmemesi bize niye tuhaf geliyor? Her dönemin doğruları var, doğru ya da yanlış ararken, dönemin zihniyetini bilmek gerekiyor, kaçırmamak, atlamamak...
 

Pazar, Temmuz 02, 2023

Çelişki


Karikatür, Yıldız dergisinden (1939-24)... Üstü açık arabada iki kadın var ki her ikisi de o yılların moda deyişiyle Bobstil ya da Tango kadınlardan... Popüler kültürün o yıllardaki modern, ikiyüzlü, meşum ve amoralist kadın klişesi...Kadın düşmanı bir zihniyetin mizahı diyelim. 

İki kadın aralarında şöyle konuşuyorlar, biri "Kocam, hizmetçimle kaçtı" diyor, diğeri üzüldüğünü göstererek "Ne fena!" diyor, espri cevapta "Evet, şimdi öyle hizmetçiyi nereden bulacağım." Yani, kocasını değil de kendisine hizmet eden "görevliye" hayıflanıyor filan. Kadın düşmanı dedim, o kadın, yine bir kadının yardımına muhtaç olduğunu gösteriyor da bir yandan...

Sahiden de böyle insanlar var mı diye düşünüyor insan, illa ki vardır da, o azlık neden bu kadar abartılıyor? Malumunuz, memlekette komünist filan da yoktu, onyıllarca insanları süründürdüler, o hesapla düşünelim... Yine abartılan bir "düşman" var ortada...

Gelgör ki popüler kültür tuhaf da bir şey, her zaman çelişkili okumalar içeriyor... Kocasını umursamayan kadın aslında ne kadar da meydan okuyucu, hayatın içinde cesur ve erkeklere karşı umarsız... Yapıp ettiğiyle özgürlükçü hatta... Amaç, tahkir etmek-aşağılamak ama garip bir biçimde amaçla ilgisi olmayan bir etki de yaratıyor.