Pazar, Nisan 03, 2011

Seyrüsefer Defteri 9

Flickan Som Lekte Med Elden’i nasıl seyretmemişim, nasıl atlamışım bilmiyorum (31 Mart). + Maigret’in Medya ve İletişim Sosyolojisi’ni okuyorum, umduğumdan daha iyi bir kitap (30 Mart) + Merlin and Arthur The Lion King’i seyrettim, beğenmedim (29 Mart). + Kérity, la maison des contes'i seyrettim. Hınzırlığı yok ama güzel kurulmuş sahneleri var (28 Mart). +Misfits'i seyretmeye başladım (27 Mart). + İki gün İstanbul seyahati, üç toplantı...Akıntıya kapıldım, sürükleniyorum (26 Mart). + İyi çizer çıkmıyor epeydir, yeni ve ümit vaad ettiği söylenen işler var, onlar daha büyük hayal kırıklığı... Gerçekten beğeniliyorsa bunlar durum daha da fena (25 Mart). + Stanislas Gros'un Dorian Gray yorumunu okuyorum, daha önce yayınlanmış uyarlamalarla karşılaştırabilirim (24 Mart). + Jamal, Bir Sevgi Faresi çıkmış, muhtemelen hakkında bir yazı yazacağım (23 Mart). + London Boulevard'ı seyrettim, güzel bir kenar mahalle operası (22 Mart). +Blacksad hakkında bir yazı yazdım (21 Mart). + Çakallarla Dans'ı seyrettim. İyi başlıyor, iyi oyuncular var ama kalabalık yüzünden film ilk etkisini yitiriyor (20 Mart). + Season of the Witch, çizgi roman ruhlu filmlerden. Yetmişli yılların fantastik kılıçbaz hikayelerini andırıyor. Hemen unutulacak filmlerden... (19 Mart). + Irma la Douce'i seyrettim yıllar sonra...Wilder büyük yönetmen (18 Mart). + Oscar Nasıl Wilde Oldu kitabını okuyorum, uzun zamandır bu kadar güzel yazılmış biyografik makaleler okumamıştım (17 Mart). + Nihayet Berlin hakkında bir yazı yazabildim (16 Mart). + Tuna ile Sevimli Hayvanlar animasyonuna gittik, korkunç kötü bir mesaj vereceğim telaşı vardı. Hayvanlar finalde toplanıp BM'ye gittiler, of ki of... (15 Mart) .+ True Legend adlı bir Çin filmi izledim, epeyce kötüydü (14 Mart). + Wong Kar-wai'nin El adlı kısa filmini seyrettim. Eros adlı filmin parçasıymış, kendini izlettiren bir film, mekânlar, yakın planlar, sigara, nem... (13 Mart). + I saw the Devil adlı bir Kore filmi seyrettim. Epik şiddet diyorlarmış, garip olduğu kesin. Ne söylesem eksik kalacak, ne yapmak istedikleri hakkında daha uzun düşünerek bir şeyler yazmayı umuyorum (12 Mart). + The Illusionist animasyonunu seyrettim. İtiraf edeyim Tati işlerini pek sevmem. Çok sevimli, çok daha başarılı bir iş olmuş (11 Mart). + Hereafter'ı başlangıç bölümü yüzünden seyretmeye başladım. Eastwood filmi olduğunu sondaki jenerikten öğrendim. Garip biçimde sardı beni. Ve evet ikizler bana çok dokundu... (10 Mart). + Nasıl kar yağıyor, on yıldır böyle yağmamıştı Ankara'ya... Arabalar, şöförler acıyla kıvranıyorlar yollarda... Hoh hoh yaşasın kardanadam... (9 Mart). + Burke and Hare'ı seyrettim. Zengin bir arkaplanı var ama o ölçüde aktarılamamış, bazen teatral olmuş, mekan sıkıntısını da hissettirmişler. Buna karşın beğendim (8 Mart). + Get Low'u seyrettim. Uzak Amerikan taşrası, 1929 Arifesi...Sevdiğim sıkışmışlık... İyi oyunculuk var, finale doğru beklenti iyi yükseltiliyor. İtiraf, bu beklentiyi karşılıyor mu, orası tartışılır (7 Mart). + Tron Legacy, 10-14 yaş grubuna mı hitap edecek yoksa yeni bir Matrix mi olacak karar verememiş. Yeni bir dünya tasarımına gidilmiş, devamını çekmeyi hasaplamışlar (6 Mart). + Tuna'yla Rango'ya gittik, pek çocuklara göre değil. bir yanda Dersu Uzala diğer yanda kendine hayran western klişeleri filan derken film epeyce yavaşlıyor. Kahraman da pek iyi oturmamış (5 Mart). + Levent Gönenç ile bir yıla yakın süredir elimizde süründürdüğümüz ortak makalemizi bitirdik, İslamcı mizah dergileri hakkında akademik nitelikli bir makale (4 Mart). + The Rules of Attraction'u seyretmemiştim, Easton Ellis uyarlaması olduğunu sonradan farkettim. İlginç bir dil kurmuşlar, eğlencelikmiş (3 Mart). + Mizahta muhalefet ve hoşgörü miti hakkında bir yazı yazdım (2 Mart). + Digiturk başvurusuyla blogspot adresleri engellenmiş yine... Sıra dayağı atmayı seviyoruz. Ne desem boş... (1 Mart). +

İtalic

link

Cumartesi, Nisan 02, 2011

Blacksad Yüreğiyle Konuşur

Özel dedektif hikâyeleri sevilen polisiye türlerinden biri... Karikatürlerden reklamlara varıncaya kadar pek çok mecrada parodisi ya da nostaljisi yapıldığı için yalnız erkek kahramanı, meşum kadınları, film noir estetiğini, 1960 öncesi modasını görür görmez ne anlatıldığını kavrayabiliyoruz. Bir türün özelliklerinin ne olduğunu ancak değiştiğinde fark ederiz. Popüler kültür ürünleri tekrara dayanırlar; tekrardan kaynaklanan gelenek ancak yeni olan yüzünden eski sayılır. Polisiye anlatılardan söz ederken Holmes-Poirot ekseniyle Mike Hammer-Sam Spade ekseni, halef selef ölçüsünde mukayese edilir. Mike Hammer ve benzeri anlatılarla birlikte kapitalist toplum krizinin belirginleştiği, bütün suçların nedeni haline geldiği iddia edilir. Kışkırtılan arzunun faş etmesiyle suç işlenir olmuş, suçlu ve suçlu tanımları bütünüyle farklılaşmıştır. Vicdansızlık vurgusu geçmiş polisiye anlatılarından daha yoğun biçimde kullanılır olmuştur. Hikâyeyi feylosofça kendi ağzından anlatan, ne yaptığını bilen, suçla mutlaka bir yakınlığı olmuş, nedamet getirmiş, pişman, özgüvenli, geçmişinde türlü kırıklıklar taşıyan trajik bir kahraman vardır karşımızda. Kapitalistlerin yaptığı pek çok şey suçtur ama suçun tanımı onların eylemlerini kapsayacak biçimde oluşturulmamıştır. Dedektif, büyüklere ulaşamayacağını bilir; kokuşmuşluğa karşı bireysel bir başkaldırıda bulunurken kerameti kendinden menkul, nasıl hasıl olduğunu bilemediğimiz bir adalet anlayışıyla kötülerle savaşır. Polislere güvenmez, onlar suçlularla baş edemeyecek kadar kirli ve bağımlıdırlar. Kanunlar sermayeden yanadır, savcılar kariyeristtir, hep hesap edilen bir siyasi gelecek vardır. Yalnız ve trajik kahraman, kokuşmuş sistemin içinde asıl suçluları bizzat kendisi cezalandırarak ilerler.

Blacksad, bu reçetenin tipik bir örneği. Böylesi bildik bir atmosfer içinde yeni olabilmek, farklı bir şeyler anlatabilmek kuşkusuz kolay değil. Neyi nasıl anlatırsanız mukayese edileceğiniz klasik örneklerin gölgesinde kalacağınız ve hatta taklitçilikle itham edilebileceğiniz bir başlangıç noktasındasınız. Blacksad, bunu bir avantaja çevirmiş, hakkını teslim etmek gerekiyor. Dedektif hikâyelerinin oluşturduğu aurayı, çevresel tasarımı bir tür tarihsel doküman gibi kullanmış. Görsel sadakat ve dönem ayrıntılarına gösterilen hassasiyet, Blacksad’ın gerçeklik vehmini güçlendirmiş. Oysa, başlangıç noktasına dönersek, Blacksad foto realistik vizyonuna, şiddet içeren cinai içeriğine karşın antropomorfik hayvanlar arasında geçiyor. Disneyvari çocuksu iyimserliği ters yüz eden bir eleştirellik taşıyor. Hemen anlaşılmayan, hele ki kıyaslanan dedektif hikâyelerinde örneğin Mike Hammer’da hiç olmayan etnik bir derinlik de katılmış anlatıya. Blacksad, siyah bir kedi, ırkçılarla uğraştığı serüveninden anlıyoruz ki ten rengi nedeniyle ona kötü gözle bakanlar var. 1950’li yıllarda üretilen polisiyelerde siyah bir dedektif kahraman düşünebilmek pek mümkün değildi. Bugün dahi Amerikan toplumunda bir siyah ya da Latin’le evlenen beyaz, politik olarak Cumhuriyetçi değildir. Mike Hammer gibi sağcılığı aşikâr örnekleri dışarıda tutarsak, özel dedektif klişesi pek çok bakımından liberter niteliklidir. Bunu dönemin meşru düşmanı Hitler’e ve Nazizme yönelik karşıtlıklardan çıkartıyor değilim. Alt sınıflarla olan ilişkilerinden, kapitalistlerin ve üst sınıfların ayrımcılıklarına dair öfkelerinden anlaşılabiliyor bu durum.

Blacksad, zekâ ya da eylem adamı değil, her ikisinden de izler taşıyor. Hammer gibi bir anti-entelektüelist değil, eğitimini yarım bırakmış ama eğitime ve ona dair bir hiyerarşiye katlanamayan biri gibi değil. Holmes gibi rasyonel olmak gibi bir takıntısı yok, “yüreğiyle konuşuyor”. Hikâyeleri geçmişten gelen sırlara dayalı ifşaatlarla geliştiriliyor (her zenginliğin arkasında bir suç vardır), finalde rasyonel düşüncenin zaferi yerine başarısızlığı da kutlanabiliyor. Hammer hikâyelerinde olduğu gibi şüphelilere dayak atarak bilgi toplandığını, barlarda ispiyoncularla karşılaşıldığını, dedikoduların işe yaradığını görüyoruz. Geleneksel çizgi roman kalıplarına göre düşünürsek, iyi-kötü kavgasını anlatmıyor Blacksad… Adından da anlaşılacağı gibi kederli, iyilik kötülüğün muğlâklaştığı bir dünya aktarıyor. Kötü adamların zenginler arasından çıkması, sınıf atlama hırsının insanları suça itmesi anlatının önemli bir yönü. Yine ilginç bir biçime sivil bir sosyal dayanışma içinde olan önemsenen ve takdir edilen yerel kahramanlar gösteriliyor. Yoksul mahallelerinde sosyal devletin yaşamadığını, gönüllülerin çocuklara eğitim verdiğini, Blacksad’in de benzer bir geçmişi olduğunu öğreniyoruz. Bu vurgu anlatıya siyasi bir derinlik kazandırıyor ama Blacksad meselelere yalnızca siyaset merkezinden bakılmasından hoşlanmadığını belirtiyor bir defasında. Kederli, kırık aşk hikâyelerinin mağlup aktörü ve sıklıkla gözleri dolan vicdanlı bir adam olarak dolaşıyor karelerde.

Yazar Juan Díaz Canales (doğ.1972) ve çizer Juanjo Guarnido’nun (doğ. 1967) ortak çalışması olan dizinin Türkçede çıkan ikinci albümüyle bütün serüvenleri yayınlanmış oldu. Gerçekçi çizgileri, sinematik anlatımı, zaman harcandığı anlaşılan kareleri, suluboya ve ecolin kullanarak oluşturulmuş yumuşak renkleriyle kısa süre içinde özellikle Avrupa’da büyük bir popülerlik yakalayan dizi oyunbaz göndermeleriyle de ilgi çekiyor. Son albümde Senator Joseph McCharty, Senator Gallo adıyla bir horoz olarak resmedildi örneğin. Daha önce benim bildiğim Walt Kelly, Pogo bant karikatür dizisinde McCharty’i, kötü niyetli bir kedi olarak çizmişti. Hikayelerin geçtiği yılların tam tarihi verilmiyor ama küçük dipnotlar var…Yine son albümde Ella Fitzgerald'ın söylediği Old Black Magic şarkısının plağını da görüyoruz bir karede. Plağın çıktığı 1954 tarihi, McCharty'nin ikinci dönemindeki gelişmelerle de uyumlu.

Radikal Kitap, 1.4.2011

Cuma, Nisan 01, 2011

Cehennem Yolu

Cehennem Yolu (Road to Perdition) aynı adla sinemaya da uyarlandı, izlemiş olabilirsiniz. Max Allan Collins’in yazıp R.Piers Rayner’in çizdiği albüm, Amerika’da mainstream comics anlayışının dışında bir grafik roman. Anlatım dili ve yaklaşım itibarıyla edebiyat ve sinemaya daha yakın. Veya şöyle söylenebilir: Godfather sonrasında suç dünyasını anlatan filmlere ve suç sosyolojisi-tarihinden etkilenerek biçim değiştiren mafya romanlarının başarılı bir sentezi. Kendini okutan ve gerilimi düşürmeyen bir kurguya sahip... Mafya adına cinayet işleyen, “Melek” lakabıyla tanınan bir tetikçinin kendisini gözden çıkaran patronlarına karşı verdiği savaş anlatılıyor. Küçük oğluyla kaçmak zorunda kalan Melek, karısının ve bir diğer oğlunun intikamını alıyor. Otuzlu yıllardaki sosyal düzen ve suç dünyası, önemlice bir kısmı gerçek olan gelişmelerle bir arada işleniyor. Hikâyenin gerçekçiliği nedeniyle foto-realistik çizgiler kullanılmış. Dönemle ilgili görsel arşivden faydalanıldığı da anlaşılıyor. Yayınevinin açıklamalarını doğru kabul edersek Cehennem Yolu’nun çizimi dört yılda tamamlanmış. Doğrusu bu iddiaya rağmen çizgilerin albümün zaafı olduğunu söylemek gerek. Tiplemeler o kadar farklı yüzlerle çiziliyor ki örneğin Melek en az yedi farklı yüzle sayfalarda yer alıyor. Benzetememe acemiliği ister istemez yüzünden “bu kim?” diye bakıyoruz karelere. Böylesi bir deneyimsizliğe rağmen albümün gösterdiği başarı, “çizgi romanda önemli olan hikâyedir” iddiasını akla getiriyor. Elbette ne anlattığı hatırlanmayan, çizgileri konuşulan ünlü albümler de vardır. Cehennem yolu, hikâyesiyle kendini gösteren albümlerden... Max Allan Collins farklı mecralarda “isim” olmayı bu yüzden başardı.